Toespraken die de wereld veranderden

Toen ik vrijdagavond Onno Hoes bij ‘Nieuwsuur’ zag, dacht ik: díe zou nu eens een speech moeten houden. Live op tv. Over zijn val als burgemeester van Maastricht na de ‘PowNews’-affaire. Een gloedvol betoog zou het moeten zijn. Over zijn idealen als eerste burger, het recht op een privé-leven en journalistiek fatsoen. Maar nee, hij zat bij Joost Karhof. Om zinnen uit te spreken als: “Ik heb het er niet op laten aankomen om unanieme steun van de raad te vragen.”

Tja, met oreren zal het in Nederland wel nooit wat worden. Dat constateren ook de makers van ‘Speeches’, een nieuwe VPRO-serie over historische toespraken. Bij de selectie was een van de criteria dat zo’n rede iets in de wereld teweeg moest hebben gebracht. “Hup, daar gingen in één keer zowat alle speeches van Nederlandse makelij”, spotten Roel van Broekhoven en David Kleijwegt in de VPRO Gids.

Jezus Christus viel trouwens ook af, want daar was geen beeld van. En dus moesten we het doen met  Margaret Thatcher (‘the lady’s not for turning’, 1980). Maar ook Martin Luther King (‘I have a dream’, 1963). Opnames die hoe dan ook blijven boeien. Wat je verder ook van Thatcher mag vinden, ze had een grote eloquentie. En King raakt je nog altijd in je ziel met zijn ‘free at last, free at last, thank God Almighty, we are free at last.’

Maar er is meer waarom we van deze reeks veel mogen verwachten. Dat is te danken aan de aanpak van de makers. Niet de kunst van het speechschrijven staat centraal – wat in een zesdelige serie als deze al snel op herhalingen zou uitdraaien – maar de effecten van zo’n lezing op het publiek. Zo leidde de welsprekendheid van Thatcher tot de ironische poppenserie ‘Spitting image’. We zagen stemacteur Steve Nallon die aan de Thatcher-satire ‘een mooi huis en een goed leven’had overgehouden. Gevaar van zo’n helicopterview is weer wel dat je te ver afdrijft van de hoofdpersoon. Zo was het onnodig te weten dat een Britse kijker dankzij ‘Spitting image’geen zelfmoord had gepleegd, hoe verblijdend  ook.  Zeer verrassend daarentegen was de vriendschap die IRA-terrorist Patrick Magee en Thatchers spindoctor Harvey Thomas hadden gesloten in de jaren na Magees bomaanslag op Thatcher in 1984.

Die surprise, zij het een niet onverdeeld gelukkige, zat gisteravond ook in de aflevering over King. Gefocust werd op het plaatsje Philadelphia, Mississippi, waar de speech grote gevolgen had. Drie dorpsjongens gingen vechten voor burgerrechten, een strijd die ze met hun leven moesten bekopen. Na de lynchpartij, georganiseerd door de plaatselijke sherrif Cecil Price, hulde het dorp zich in stilzwijgen. Alleen door het veertigjarige (!) spitwerk van de lokale journalist Stanley Dearman kwam het brein achter de moord, Edgar Ray Killen, in de cel.

En nu de ‘verrassing’: In Philadelphia wordt nog steeds niet over de moord gesproken, zwarten vrezen nog altijd geweld van blanken en Dearman is zijn leven niet zeker en moet verhuizen naar Florida. Maar ook: de zoon van de sherrif is bevriend geraakt met de zwarte football-speler Marcus Dupree, wiens moeder een gedenkteken heeft opgericht voor de drie gedode activisten. Zo leidt een halve eeuw na dato Kings speech toch nog tot verzoening.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *