Stalins dochter werd nooit gelukkig in VS

Swetlana Allelujewa op hogere leeftijd in de Verenigde Staten.
Swetlana Allilujewa op hogere leeftijd in de Verenigde Staten.

Op sommige documentaires is qua vorm en inhoud weinig aan te merken. Ze zijn gewoon leerzaam, of frissen je geheugen weer even op. Zo vertoonde de Frans/Duitse cultuurzender Arte een boeiende documentaire over Swetlana Allilujewa. Dat zegt u waarschijnlijk niets, maar als ik vertel dat het de dochter van Stalin was, die in 1967 onder haar moeders achternaam vluchtte naar de VS, zal de (oudere) lezer zeker een lichtje opgaan.

Hoe is het haar destijds in Amerika vergaan? Ik zal het u vertellen, want waarschijnlijk heeft u ‘Stalins Tochter’ (gisterochtend om negen uur) gemist. Op 12 april 1967 huppelt Swetlana vrolijk de vliegtuigtrap af in New York. Een mooie vrouw, met een innemende uitstraling. Bijkomende reden voor die blijdschap is wellicht dat ze vlak voor haar asiel haar memoires voor drie miljoen dollar heeft verkocht.

Ze wordt (kortstondig) mediaster. In tv-optredens zegt ze dat ‘als Amerika en ik van elkaar houden het een mooi huwelijk kan worden.’ En over haar vader: “Hij was genadeloos voor zijn politieke tegenstanders, maar privé kon hij lief en teder zijn.” Al snel zet Swetlana een punt achter haar publieke rol, want ze voelt zich een propagandiste in handen van de CIA. Of zoals Sergej Chroesjtsjov (zoon van) het verwoordt: “Als je overloopt, word je gemanipuleerd en onderdeel van het grote spel.”

De gescheiden Russin trouwt in 1970 met de architect William Wesley Peters, met wie ze een dochter krijgt (Olga). Swetlana’s kinderen uit haar twee Russische huwelijken, Josef en Jekaterina, wonen nog steeds in de Sovjet-Unie. In een zeldzaam tv-interview in 1981 toont ze zich verscheurd: “Ik was erop voorbereid dat ik hen nooit meer zou zien, maar niet dat ze me nooit zouden mogen schrijven.”

Langzaam krijgt de kijker een idee van hoe ellendig en eenzaam Stalins dochter zich in the land of the free moet hebben gevoeld. Een docentschap literatuur in Pinceton gaat niet door, haar huwelijk met Peters loopt spaak. Rosa Shand, een Amerikaanse vriendin zegt: “Swetlana werd mensenschuw. Zelfs twee uitnodigingen van het Witte Huis sloeg ze af.”

Volgens de documentaire verhuist ze veertig keer, naar steeds kleinere huizen, met steeds minder geld. Een van die verhuizingen voert naar de Sovjet-Unie, waar ze twee jaar blijft (tot 1986). Ook daar voelt ze zich weer gevolgd en gebruikt door de autoriteiten. Swetlana’s tantezegger Alexander Burdonsky weet: “Ze kwam terug uit heimwee, maar overal zag ze kruisen, vertelde ze, zoals op een kerkhof. Voor je eigen innerlijke wereld weglopen, is nu eenmaal onmogelijk.”

Een mooi huwelijk met Amerika, waar ze zo op had gehoopt, wordt het nooit. De dochter van Stalin eindigt berooid in een armenhuis in Wisconsin. “Ik ben bovenaan de ladder begonnen en eindig onderaan. De cirkel is rond”, vertelt ze Rosa Shand. De laatste beelden tonen een hysterisch schreeuwende en met boeken smijtende Swetlana in het armenhuis. Ze is het zat dat mensen steeds maar weer met haar over Stalin beginnen.

De dochter van de atheïstische dictator sterft als rooms-katholiek gelovige op 22 november 2011, 85 jaar oud. Zoon Josef overlijdt drie jaar eerder. Dochter Jekaterina spreekt na 1967 nooit meer een woord met haar moeder.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *