Ouderen zijn dus níet nutteloos

Bewoner Turk bidt met en voor programmamaker Nicolaas Veul.
Bewoner Turk bidt met en voor programmamaker Nicolaas Veul.

Het gaat op tv heel veel over ouderen, en dan bedoel ik letterlijk óver ouderen. Politici, zorgautoriteiten, artsen, iedereen doet zijn zegje, maar waar zijn de ouderen zelf? Het was daarom verfrissend dat de 82-jarige Ben Oude Nijhuis onlangs in ‘Pauw’ een boekje open deed over de volgens hem erbarmelijke zorg in het Haagse verpleeghuis waar zijn demente vrouw verblijft. Zijn verhaal kreeg destemeer gewicht toen ook de moeder van staatssecretaris Martin van Rijn daar bleek te wonen. Het persoonlijke werd politiek.

Oude Nijhuis gaf met zijn dramatische relaas (‘op zondag is er op achttien demente bewoners geen enkele verzorgende aanwezig’) een belangrijke wending aan het publieke zorgdebat. Of daarmee de zorg ook verandert, mocht hij niet meer meemaken. Twee weken na uitzending meldde zijn zoon, ook weer in ‘Pauw’, dat Oude Nijhuis was overleden.

Deze maand herhaalde de VPRO het drieluik ‘Oudtopia’, waarin eveneens de bejaarden zelf centraal staan. De jonge programmamakers Nicolaas Veul en Tim den Besten tonen een fraai staaltje van onderzoeksjournalistiek door een maand lang onder te duiken in woonzorgcentrum Jonker Frans in de hofstad. Hun insteek is niet zozeer de verzorging – want die lijkt wel in orde -, maar de vraag hoe het is om oud, eenzaam en afhankelijk te zijn. Met andere woorden: hoe houden ouderen zich staande en welke levenslessen zijn daarbij van belang?

Een erg vrolijk drieluik is het niet. En dan is het ergste er nog uit gelaten. De onderlinge agressie van de bejaarden, de wanhoop van de makers (Den Besten vlucht op een gegeven moment zelfs naar huis en is alleen met de grootst mogelijke moeite te bewegen tot een terugkeer), en de weerzin om telkens door de ouderen te worden aangeklampt, het zit allemaal wel in een interview met het duo in de VPRO gids, maar niet, of slechts zeer ten dele, in ‘Oudtopia’.

Toch, of misschien juist daardoor, is het een waardevolle documentaire en dat komt door de vertrouwenwekkende, open houding van de makers. Die stijl resulteert in prachtige miniatuurtjes waarin de bewoners zich bijna als vanzelf blootgeven. Zo blijkt een vrouw van in de negentig het geheim mee te dragen dat ze maagd is. Ze had liever een jongen willen zijn. Een man die aan Alzheimer lijdt, vertelt het leven alleen te kunnen volhouden dankzij zijn nieuwe vriendin. Het wordt een pijnlijk-eerlijk tweegesprek, zoals gisteren in de slotaflevering te zien. Hij: “Ik heb je hele huis opgeknapt.” Zij: “Hoe kóm je er bij?!”

Maar Veul en Den Besten doen meer dan rapporteren van binnenuit. Ze vergelijken hun eigen denkwijze met die van de ouderen en stellen zichzelf daarmee onder kritiek (vrij uniek op tv). Zijn naastenliefde, God, bidden en loslaten echt zo gek? Een flinke generatiekloof wordt zichtbaar, maar die leidt niet tot definitieve verwijdering. Wat is nu het belangrijkste wat we hebben opgestoken, peinst het tweetal na een maand? Antwoord: Dat je het leven moet accepteren zoals het is, ook al is het nog zo moeilijk. De makers laten zien dat ouderen niet nutteloos zijn – wat tegenwoordig het doorsnee denken is -, maar dat er van hen iets te leren valt. En dat is misschien nog wel de grootste verdienste van ‘Oudtopia’.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *