Ook in Iran wordt gelachen, soms

Thomas Erdbrink (l) organiseert een cola-test in Iran.
Thomas Erdbrink (l) organiseert een cola-test in Iran.

De VPRO heeft een lange traditie in verhalende journalistiek – van Van Dis tot O’Hanlon – maar zo persoonlijk als nu met Thomas Erdbrink in Iran is het nog nooit geweest. Nou ja, niet helemaal waar. Vorig jaar zagen we VS-correspondent Michiel Vos, die probeerde uit te vinden hoe Amerikaans hij inmiddels was geworden. In ‘My America’ liet hij zijn beroemde schoonmoeder Nancy  Pelosi opdraven om die vraag kracht bij te zetten.

Ook Erdbrink neemt zichzelf als vertrekpunt, maar toch draait ‘Onze man in Teheran’(vier jaar voorbereiding) niet in de eerste plaats om hém. Soms is dat jammer. Zo zou ik graag willen weten hoe Erdbrink zijn eigen rol in de islam ervaart, nu hij is getrouwd met een moslimvrouw. Maar wie weet, komt dat nog.

Vaak echter pakt dat uitzoomen goed uit. Waar de serie van Vos soms wel erg in clichés bleef hangen, toont Erdbrink – correspondent voor o.a. de NOS – ons een onthullend beeld van Iran. Dat is   deels natuurlijk te danken aan de gelukkige omstandigheid  dat Iran voor de meesten van ons stukken onbekender, en daardoor spannender is dan de VS.

De ondertitel ‘Iran, het land waar niets mag, maar alles kan’ komt tot nu toe niet erg uit de verf. Je krijgt juist het idee dat er helemaal niets kan: 91 voorwaardelijke zweepslagen voor de makers van de Iraanse versie van het Amerikaanse liedje ‘Happy’! En een arrestatie van Erdbrinks collega Jason Rezaian. Maar nu moet ik mezelf al weer nuanceren. Er kan juist vrij veel in Iran, ten minste als ik het afzet tegen mijn (onze?) vooroordelen. Zo zien we een gescheiden vrouw, die nog een eigen huis heeft gevonden ook (na lang zoeken, dat wel).  Een macroverhaal (over emancipatie), gevat in een microverhaal (over een single-vrouw). Dat is steeds de werkwijze van Erdbrink.

Zo ook als hij met zijn schoonvader en diens vrienden naar het zwembad gaat. Daar praten ze niet over de Koran maar over dames (vermoedelijk net als de meeste mannen in zwembaden). “Een man hoort altijd het laatste woord te hebben”, vindt één van hen, “en dat is: vrouw, je hebt gelijk.”

Ja, er valt wat te lachen in deze nieuwe VPRO-reeks, en ook dat verwacht je niet in Iran. Vermakelijk, en voor velen wellicht herkenbaar, is het voortdurende gekibbel tussen Erdbrink en zijn vrouw Newsha, een succesrijk fotografe. “Ach”, zegt Erdbrink, “jij groeide op in Teheran en ik in Leiden, dat is het verschil.” Waarop zij ironisch: “Maar je bent geboren in Leiderdorp, dat vertel je er nooit bij.” Verrassend om deze gedetailleerde kennis van de Nederlandse kaart te vernemen vanuit het verre Oosten.

De serie (regie Roel van Broekhoven) is speels en creatief, en laveert tussen door Erdbrink georganiseerde cola-testen (de ‘islamitische’variant heet zam-zam) en bezoeken aan het vrijdaggebed, waar de VS en Israël dood moeten. Die ideologie van haat kenden we, maar toch is ‘Onze man’verfrissend. Dat komt doordat Erdbrink steeds wijst op de andere kant van de medaille. “Vijfduizend mensen roepen dood aan de VS, en dát zien we steeds in het westen, maar Teheran telt twaalf miljoen inwoners.”

Een pro-Amerikaanse Iraniër hebben we echter nog niet gezien.  Maar dat is misschien ook wel een beetje te veel gevraagd in een ayatollah-rijk.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *