Nóg een inkijkje in de rechterlijke ziel

Rechter verliest geduld bij verdachte die steeds door haar vonnis heen praat.
Rechter verliest geduld bij verdachte die steeds door haar vonnis heen praat.

Er zijn nogal wat programma’s waarvan niet valt te doorgronden waarom ze worden gemaakt. Zoals ‘Extreem jaloers’ van RTL 4. Het gaat over stellen waarvan een van de partners zo afgunstig is dat de relatie eronder dreigt te bezwijken. Wat moet de kijker er mee? Nog los van de vraag of het ‘echt’ is wat we zien. Op internet gonst het van de geruchten dat sommige deelnemers nep zijn.

Maar hij die wel ‘echt’ is, weet hij wat hij riskeert met zijn woede-uitbarstingen voor het oog van de ganse natie? Of zij die zelfs zijn mobiele telefoon checkt wanneer hij onder de douche staat, beseft ze niet dat ze beter buiten de camera om hulp kan gaan zoeken voor haar trauma’s en complexen? Je zou al die kwetsbare, labiele mensen willen beschermen tegen de opgedrongen ‘deskundigheid’ van Froukje de Both. Bah, wat een sensatiezucht! Alleen na extréém lang nadenken kom ik op een mogelijke functie van de RTL 4-reeks: het voorkomen van huiselijk geweld. Hèhè!

Maar die gedachte welde pas bij mij op na het zien van Jaap van Hoewijks mooie tweeluik ‘Kleine delicten’ (VPRO). De regisseur filmde bij de Haarlemse politierechter daders van huiselijk geweld (althans in deel twee), en hij deed dat keurig: de verdachte anoniem vanaf de rug en de rechter op respectabele afstand in het gezicht.

Twee dingen vielen op. Allereerst dat de verdachten, net als de kandidaten aan ‘Extreem jaloers’ overigens, wat lager op de sociaal- maatschappelijke ladder staan. Kwestie van selectie? Of een ware afspiegeling van het daderspotentieel? Dat blijft de vraag, want Van Hoewijk registreert zonder commentaar. Het is bij hem: wat je ziet, is wat je krijgt. Eigenlijk een heel makkelijke manier van filmen, maar daarom niet minder boeiend.

Telkens zagen we een levensgeschiedenis in een notedop. Dat was te danken aan de rechters – meestal vrouwen – die veel om de strafzaak heen vroegen: relaties, financiën, werk. Dat was het tweede dat opviel: het inlevingsvermogen van de rechterlijke macht en de bereidheid bij de uitspraak rekening te houden met persoonlijke omstandigheden. Verliest hij zijn baan door dit vonnis, kan hij zonder zijn auto, enz.?

We zagen in praktijk bevestigd wat rechters afgelopen zomer in theorie al ventileerden tegenover Coen Verbraak in een wederom prachtige serie ‘Kijken in de ziel’ (NTR). Rechters zijn geen vonnis-robots, maar mensen van vlees en bloed, met hun eigen twijfels en vragen.

Zo sprak in ‘Kleine delicten’ een rechter ter zitting openlijk haar onzekerheid uit over het wettig en overtuigend bewijzen van huiselijk geweld: “We zijn er niet bij geweest.” Het is vaak een lastige kwestie van zijn woord tegen het hare. Zonder getuigenverklaringen wordt het helemaal penibel. We zagen rechters al afwegend tot een eindoordeel komen. Waarbij we, sinds Verbraak, weten dat de zittende magistratuur niet altijd de hand in het vuur durft te steken voor de onweerlegbare juistheid ervan.

Soms zal het deels ook een kwestie van intuïtie zijn. Als een man van 150 kilo beweert dat zijn vrouw van 58 kilo als eerste op hem was gaan inbeuken, dan voelt een beetje rechter wel aan (en de kijker trouwens ook) dat de ruzie best eens heel anders in elkaar zou kunnen zitten.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *