Literaire Tour de France

Aan de vooravond van de Boekenweek wil ik u graag een mooie leestip geven. Het is een oud boek, verschenen in 1931, maar nog overal verkrijgbaar: ‘Das Buch von der Riviera’ van Erika en Klaus Mann. Waarom dit boek? Niet alleen omdat het een kostelijke – zowel antropologische als toeristische – beschrijving is van het elegante leven aan de Côte d’Azur.

En ook niet louter vanwege de verleiding om dit vroege voorjaar met Das Buch in de hand dezelfde route af te leggen als de Manns. En dan te constateren dat het Palais de la Mediterrannée in Nice er nog even protserig bij staat als begin jaren dertig. Of om in het verderop gelegen Negresco (‘opdringerig luxueus’, volgens het tweetal) de kroonluchter te bewonderen van tsaar Nicolaas II. Ik probeerde dat afgelopen zomer, maar werd helaas subiet het hotel uitgeknikkerd.

Nee, u moet dit boek lezen om wat er niet in staat: geen enkele verwijzing naar de fascistische dreiging die Europa te wachten staat. In Duitsland, de wieg van het auteurs-duo, zou in 1933, twee jaar na verschijning van Das Buch, Hitler aan de macht komen. Erika en Klaus, actieve anti-nazi’s, moeten tijdens hun toer dat onheil hebben gevoeld. Hun reis langs de Rivièra, eindigend bij de grens van Italië, dat toen al fascistisch was, lijkt een laatste wanhopige poging om te genieten van het dolce far niente.

Als je het boek met die ogen leest, krijgt het – 85 jaar na Hitlers machtsovername, en met 4 mei in het verschiet – een heel andere, duistere lading. Dan zie je Klaus’ en Erika’s vakantievertier in Sanary-sur-Mer als de voorbode van hun gedwongen vlucht uit Duitsland. Sanary werd na 1933 de nieuwe hoofdstad van de Duitse literatuur, met niet alleen het jonge schrijversduo als inwoner, maar ook hun vader Thomas en oom Heinrich, en verder Bertold Brecht en Joseph Roth. Door de nazi’s verdreven gingen de Manns van land tot land. Op de website van de ARD is over Das Buch een mooie documentaire te zien (‘Die grosse Literatour’) tegen de achtergrond van het aanstormende nationaal socialisme.

Die film onthult nog veel meer wat het boek, in zijn escapisme, verzwijgt. Bijvoorbeeld Klaus’ depressies en zelfmoordneigingen, hun beider drugsverslaving, uitwisseling van biseksuele minnaars en gebedel om Nobelprijs-geld bij pa, zodat ze hun verblijf in de hotelpaleizen van de Croisette kunnen voortzetten. Maar vooral willen Erika en Klaus met hun literaire Tour de France uit de schaduw treden van hun wereldberoemde vader. Dankzij hun befaamde achternaam openen zich alle deuren.

En wat zich daarachter bevindt, omschrijven ze met oog voor detail en ironie. Zoals het casinopubliek in Monte Carlo: jonge Britten, die er net zo lang rondhangen tot hun ogen vertroebelen en hun gezichten verslappen. Of het dansverbod voor damesstellen in club Boeuf sur le Toit in Cannes, bedoeld om rondhangende gigolo’s het brood niet uit de mond te stoten. Wel, ik was, zoals gezegd, van de zomer aan de Rivièra, en kan u verzekeren: het damesdansverbod is opgeheven!

Zo is het boek, naast een vlucht uit een dreigend nazirijk, ook een weemoedig tijdsdocument , een ooggetuigeverslag van een grotendeels voorbije wereld.

Erika en Klaus Mann schreven aan de Rivièra een escapistisch tijdsdocument

https://www.trouw.nl/home/-das-buch-von-der-riviera-moet-u-niet-lezen-om-wat-er-in-staat-maar-juist-om-wat-het-verzwijgt~a388b929/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *