Ikon was een baken van hoop en troost

Homoseksuele onderwijzer in 'Hoera een homo!?'
Homoseksuele onderwijzer in ‘Hoera een homo!?’

Met de Ikon verdwijnt een omroep die bevrijding met hoofdletters schreef. Zo liep de ‘interkerkelijke’ in zijn hoogtijdagen, de jaren zeventig en tachtig, voorop in de homostrijd. ‘Hoera een homo!?’ uit 1978 maakte een minderheid zichtbaar die voor veel Nederlanders, zeker gelovige, verborgen was. Ja, we kenden Albert Mol en Jos Brink, maar daar hield het zo’n beetje mee op.

En toen was er plots een leraar die ook ‘zo’ bleek te zijn. Iemand met een doorsnee beroep dus, en nog knap om te zien ook. Voor veel (jonge) homo’s was het docudrama van Wouter van Praag een blijk van herkenning. Dat kwam ook doordat Van Praag werkte met ‘gewone mensen’ en niet met acteurs, een noviteit in die dagen.

‘Hoera een homo!?’ paste helemaal in de visie van ds. Wim Koole. De Ikon moest niet de kerk tonen aan de wereld, nee omgekeerd: de wereld aan de kerk. Vijfentwintig jaar lang, van 1964 tot 1989, zat Koole aan het roer en schudde hij de kerken wakker. En naast de kerken langzaamaan ook de hele maatschappij. ‘Kenmerk’, in 1963 begonnen als oecumenisch magazine, werd onder Kooles leiding een spraakmakende actualiteitenrubriek over vrijheidsstrijd en bevrijdingstheologie.

Niet alleen de homo’s moesten namelijk worden verlost, nee eigenlijk de hele wereld: van Zuid-Afrika tot El Salvador, overal waar onderdrukking heerste, was de Ikon present. Met soms een smartelijke afloop. Iedereen herinnert zich de tragische dood van Koos Koster, Hans ter Laag, Jan Kuiper en Joop Willemsen in 1982 in El Salvador. En van Cornel Lagrouw zeven jaar later, in hetzelfde land.

De Ikon was voor velen een baken van hoop. Radiopastor Alje Klamer bood bijna dertig jaar lang (van 1959 tot 1986) verdrukte minderheden een luisterend oor: van NSB-kinderen tot psychiatrische patiënten. Hij stimuleerde hen tot de oprichting van zelfhulpgroepen, een nieuw verschijnsel in die tijd.

Wim Neijman liet in 1977 in zijn ‘Geloof, Hoop en Liefde Show’ gewone mensen aan het woord over intieme problemen rond huwelijk, echtscheiding en seks. Dat was nog nooit vertoond op televisie. “U bent niet de enige met moeilijkheden”, sprak Neijman de kijker troostend toe. Zijn show was de oerknal van het talkshowgenre, gelukkig toen nog zonder verplichte tranentrekkerij.

Veel Ikon-medewerkers haalden inspiratie uit hun eigen leven. Achter een bureau gaan zitten en rare reality bedenken, wat nu soms het geval is, bestond toen nog niet. Zo greep Mary Michon de dood van haar jonge broer aan voor het docudrama ‘Een spannend bestaan’. Ze kreeg er een eervolle Nipkow-vermelding voor. In de Koole-jaren puilden de Ikon-kasten uit van de (internationale) prijzen.

Vanaf de jaren negentig werd de Ikon wat minder spraakmakend. Taboes geslecht, Apartheid verdwenen, vrede in Latijns-Amerika. Maar er kwamen nieuwe maatschappelijke kwesties. Met de documentaire ‘Dood op verzoek’ gaf de Ikon een belangrijke aanzet tot het euthanasiedebat en in ‘Ikon Live’ zagen we eenzame moslims in de angstige Nederlandse samenleving. “De Ikon is er altijd geweest voor de weduwe en de wees”, zei Ikon-directeur Martin Fröberg in 2004 in de VPRO Gids, “voor mensen van vlees en bloed die ook steeds weer in de oerverhalen van de Bijbel opduiken.”

One thought on “Ikon was een baken van hoop en troost

  1. Hartelijk dank Willem voor het TV commentaar van vandaag. Ik heb het met grote instemming gelezen. Het wordt koud in Nederland met al die VVD- omroep en cultuurpolitiek.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *