Ik houd ermee op, en wel hierom!

De tv-recensent in vol bedrijf.
De tv-recensent in vol bedrijf. Foto Werry Crone

Na zes jaar, 6000 uur kijken en achthonderd kritieken legt Trouw-tv-recensent Willem Pekelder zijn pen neer. Heeft hij nieuwe inzichten gekregen door al dat kijken? Niet echt. Was het de moeite waard? Toch wel.

Ik houd ermee op, en  wel hierom!  Dat ik een paus heb zien aftreden (uniek) en een nieuwe heb zien nederdalen. Dat ik de koningin heb zien abdiceren en de koning heb zien inhuldigen. Dat ik  Amerikaanse presidentsverkiezingen heb meegemaakt. En Kamerverkiezingen (twee keer), provinciale verkiezingen (ook twee keer) en gemeenteraadsverkiezingen. Zelfs waterschapsverkiezingen. Dat ik een kabinet heb zien vallen.

Dat ik oorlog heb aanschouwd en vrede, barmhartigheid en terreur. Dat ik ‘Je suis Charlie’ heb geroepen voor het tv-toestel. Dat ik heb gehuild toen IS 21 weerloze Kopten onthoofdde en hun laatste woorden waren: “Mijn Heer Jezus.” Dat ik heb gelachen om de scherpe ironie van Jeroen Pauw en de grappen van Herman Finkers. Maar laat ik een punt zetten achter mijn imitatie van kritisch Avro-lid Cor van der Laak (‘Mijn naam is Cor van der Laak en wel hierom. Dat ik….’, enz., enz.).

Ik stop simpelweg omdat het genoeg is. Zou ik nog langer doorgaan, dan dreigt de herhaling, en daar hebben we de tv al  voor. Neemt niet weg dat ik de columns met erg veel plezier heb geschreven.  Mijn doel was steeds:  meer doen dan verslag uitbrengen van een avondje tv kijken. Ik ben op zoek gegaan naar verbindingen tussen programma’s, onderstromen in de samenleving. Wat zegt het tv-aanbod over Hilversum? En over ons? Welke tijdgeest spreekt er uit het toestel?

In elk geval een heel zorgelijke. Hilversum is een tobberig oord geworden, dat ons overstelpt met ziektes, gebrek, verval en verlies. Ik heb het eerder geschreven: na een beetje tv-avond heb je de halve medische encyclopedie in je hoofd, inclusief zeldzame aandoeningen als het Syndroom van Dandy Walker. ‘De Wandeling’ (KRO) ging vorig weekend over een man bij wie de kanker was teruggekeerd, ‘Kruispunt’ (ook KRO) over erfelijke ziektes in Volendam. En dan ook nog elk jaar, vaste prik, de onvermijdelijke Week van de Euthanasie (met als voorlopig dieptepunt de editie van dít jaar, waarin een dementerende vrouw met man en macht de euthanasie werd ingerommeld).

Hilversum doet aan informatie en preventie, heet het.  En de (eenzame) patiënt heeft een uitlaadklep. Tuurlijk. Maar ziekteshows zijn ook gewoon  goedkoop en, in hun sensatiezucht, goed voor de kijkcijfers. Daarbij: de farmaceutische industrie lust er wel pap van. Tranen, tranen, tranen.  Vooral bij de KRO, NCRV en EO. Zou het, bij gebrek aan duidelijke identiteit, een wanhoopspoging zijn de christelijke naastenliefde ‘eigentijds’ te vertalen?

Begrijp ik het leven beter na 6000 uur tv-kijken? Niet echt. En zeker niet dankzij de prime time-programmering. Oké, ik kan nu eindelijk een kruimige appeltaart bakken (dankjewel, Jan Slagter!), ken alle finesses van de openhartoperatie, en snap ietsje meer van de burgeroorlog in Syrië (geloof ik).  Maar vaak als ik na de late night talkshow (hé, Peter R. de Vries!) de tv uitzette, dacht ik: waarlijk, er zijn veel actualiteiten. En ego’s. En meningen. En ruzietjes. En ijdeltuiten. En leegtes. Maar dat wist ik al. Waar zijn de dieptes?

Talkshows zijn overladen met (steeds weer dezelfde)  Bekende Nederlanders. Zozeer zelfs dat ik er beleid achter vermoed.  Hebben redacties opdracht om onderwerpen zoveel mogelijk te BN-iseren, vraag ik telefonisch aan NPO-baas Henk Hagoort. “Daar gaan wij niet over, dat beslissen ze zelf”, zegt hij vanuit zijn ski-vakantieoord.  Zelf. En hoe! Ik noem slechts één uitzending van Eva Jinek. Eentje! Die van 1 februari j.l.  We zien daar Jan Mulder over hersenbeschadiging. Waarom in hemelsnaam Jan Mulder? Omdat hij ambassadeur is van de Hersenstichting? Waarom geen neuroloog?

Bij de 100ste Nijmeegse Vierdaagse geen gesprek met wandelaars maar met Fons de Poel en Harm Edens. Omdat ze er een programma over maken. En bij de VS-verkiezingen Rick Nieman en Charles Groenhuijsen.  Met alle respect , deze beroemde collega’s zijn eind jaren tachtig uit de VS vertrokken!  Waar is Amerika-deskundige prof. Oldenziel gebleven? Eva Jinek, je kan zoveel beter. Waarom toch steeds diezelfde Hilversumse incrowd?

En dan zijn ook nog Ikon, RKK en de boeddhisten wegbezuinigd, levensbeschouwelijke omroepen die ons verder deden kijken.  Die ons stilte en rust boden, in plaats van herrie en hypes, en eeuwige waarden als vriendschap, liefde, overgave, vergeving en verzoening.  Ik wil niet beweren dat ik zelf in al die deugden zo uitblink. Daarom valt er voor mij destemeer te leren. Bijvoorbeeld van Pulitzerprijs-winnares Marilynne Robinson  “Je moet in goedheid verdergaan dan de omstandigheden van je vereisen. Dat is genade”, sprak ze treffend in ‘De Nieuwe Wereld’(ex-Ikon, nu EO) Kijk, dáár word je wijzer van. Je kunt je de volgende ochtend voornemen: Ik maak er een genadig dagje van.

Ook de Trouw-lezer is steeds naar die verdieping op zoek. Ik heb het de afgelopen jaren gemerkt aan de vele reacties. Die bijna altijd inspirerend, inhoudsrijk en bemoedigend waren. Ook nu weer bij mijn ‘pensioen’ als tv-recensent (overigens geen echt pensioen, zoals sommige lezers denken, ik blijf als ZZP’er actief in de journalistiek).

De ene lezer is me gaan beschouwen als een persoonlijke vriend, de andere heeft uit mijn stukjes troost geput, de derde noemt mij ‘misschien wel de beste tv-recensent van Nederland’, de vierde hult zich vanwege mijn vertrek zelfs een dag in het zwart (niet doen hoor, trek maar weer snel iets fleurigs aan). De reacties hebben me zeer ontroerd. Ik heb niet elke schrijver persoonlijk kunnen bedanken. Bij deze dus.

Ik heb de Trouw-lezer nog op een andere manier leren kennen. Hij/zij nodigde mij uit voor lezingen in kerk, vereniging of club.  De Trouw-lezer  staat in mijn geheugen gegrift als een zachtmoedig menstype met een open, kritische geest . We wisselden van gedachten over reality ( hoe meer iets reality heet, hoe minder echt het is), de Hilversumse mores, documentaires en drama.

De documentaire die me het meest is bijgebleven is ‘Het Nieuwe Rijksmuseum’, een NTR-vierluik van Oeke Hoogendijk. En dat niet alleen omdat de maakster laat zien hoe een nieuwbouwplan een autonoom voortrazend monster wordt waar geen sterveling meer greep op heeft (een eindeloos horrorscenario waarin heen en weer wordt geplonsd  in halfduistere, onder water gelopen bouwputten). Nee, ook en vooral omdat dit het langdurigste docu-project is geweest van de afgelopen jaren: negen jaar voorbereiding. Door die lange tijdspanne gaat Hoogendijks serie over iets groters dan alleen een restauratie. Ze vertelt ons hoe stroperig en onwerkbaar het Hollandse poldermodel is geworden. Een terechte Nipkow-winnaar.

Ik mocht als jurylid ook meehelpen aan een Zilveren Nipkowschijf voor ‘Ramses’, een prachtig Avro-drama met natuurtalent Maarten Heijmans in de titelrol.  Even een adviesje tussendoor:  stel als publieke omroep één dramapot in en bekostig daaruit jaarlijks drie goede series. Daarmee voorkom je dat iedere omroep zijn eigen plas wil doen, zelfs wanneer er door geringe affiniteit met het dramagenre weinig te plassen valt, zoals de EO bewees met de mislukte reeks over Willem Aantjes.

Verder heb ik de afgelopen zes jaar veel kwalitatief hoogstaand drama gezien: ‘Annie M.G.’, ‘Volgens Jacqueline’, ‘De Prooi’ (alledrie Vara)  ‘Bloedverwanten’(Avro), ‘Hollands Hoop’ (Vara, VPRO, NTR), ‘Bernhard, schavuit van Oranje’ (VPRO) en ‘Bagels & Bubbels’(Net 5). Waar al die topseries, hoe verschillend van inhoud ook, in overeenkomen is dit: sterke vrouwen, zwakke mannen . Annie M.G. Schmidt haalde ijzerenheinig de eindstreep, maar Ramses Shaffy ging ten onder aan drank en drugs. In ‘Bloedverwanten’ is Esther haar ex-man Anton duizendmaal de baas, en trouwens de rest van haar familie ook. Jacqueline staat in de gelijknamige serie sterker in haar schoenen dan ex-man Robert. En dan zwijgen we nog maar over prins Bernhard (de titel zegt genoeg), Rijkman Groenink die in ‘De Prooi’ ABN Amro naar de rand van de afgrond helpt en psychiater Fokke die in ‘Hollands Hoop’ hetzelfde doet met zijn gezin. Nee dan Noa, die in ‘Bagels & Bubbels’ een carrière beleeft als topmodel. En het aanlegt met een eenvoudige bakkersknecht. De man als loser.

Behoort de tv-recensent binnenkort ook tot de losers? Met andere woorden: gaat het vak verdwijnen, nu iedereen op de sociale media zijn mening over televisie klaar heeft? Ik denk het niet. Er blijft altijd iemand nodig die er vanuit kennis en vakmanschap over schrijft. Dát doet maar een enkele blogger op internet. Iemand ook die u bij de hand neemt in het woud van tv-zenders, een persoon op wiens oordeel u vertrouwt (ik kreeg wel eens te horen: ik ga pas kijken nádat u erover heeft geschreven). De rol van de criticus zal zich wel steeds meer uitbreiden naar internet, waar veel nieuwe series (en niet de slechtste) hun première beleven, en kijkers hun eigen pakket samenstellen. De hoofdtaak van de televisie zal, in het verlengde daarvan, meer en meer verschuiven naar  live-verslaggeving: bij rampen, feestelijkheden en herdenkingen.

Zo, dit ei wilde ik kwijt. Ik heb de afgelopen zes jaar, zoals gezegd, 6000 uur gekeken en achthonderd kritieken geschreven. Ik ben twee kilo aangekomen en heb één vriend verloren. Kom ik tot de volgende rekensom: 800  recensies + 2 kilo – 1 vriend x 6 jaar: 6000 uur = kijkcijfer 0. Stoppen dus. Het ga u allen goed. Adieu!

3 thoughts on “Ik houd ermee op, en wel hierom!

  1. Beste Willem Pekelder,
    Zeer bedankt voor al die kritieken in Trouw (lezen we digitaal). Jammer dat u zwijgt. Ik hoop dat er iemand gevonden wordt die in eigen stijl een vervolg gaat geven aan het tegen het daglicht houden van wat de tv over ons uitstort. Voor ons vaak een reden om maar even zonder tv te overleven.
    Wij, mijn vrouw en ik, blijven u dankbaar voor de vele woorden die u hebt besteed aan dat ding in de hoek: de tv. Het ga u goed! Jaap

  2. Lieve Willem, wat zal ik je ‘stukje krant missen. Trouw deed mijn broer elke keer maar weer de krant met jouw goed gekozen woorden over zoveel wat er in onze huiskamer binnenkomt bij mij in de bus. Is er nog een leven mogelijk zonder Willem? Vast wel, maar anders. XX Corry .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *