Heerlijke honing van Brands

Ter nagedachtenis van Wim Brands mijn Trouw-column van 18-10-2010.

’Boeken’ (VPRO) is een geschenk op de zondagochtend. Het is inhoudsvol zonder hoogdravend te zijn, down to earth en meeslepend tegelijk. Presentator Wim Brands wekt een verlangen naar het boek door het te verbinden met de maatschappij. Anders dan zijn verre voorganger Adriaan van Dis kijkt hij niet vanuit het literaire circuit naar de samenleving, maar omgekeerd. Ofschoon dichter, is niet het Boekenbal zijn referentiepunt, maar het Lezersfeest: wat is er in de maatschappij aan de hand en hoe vinden we dat terug in de literatuur?

Waren in ’Hier is Adriaan van Dis’ de conversaties intellectuele krachtmetingen over literaire schoonheid, in ’Boeken’ zien we een gulzige bij, die op zoek naar honing eerst het hele weideveld overziet om uiteindelijk in langzaam cirkelende bewegingen te landen op een prachtige blauwe distel. Zoals gisteren toen hij het gesprek met kunsthistorica Mariette Haveman (’De vrouwenvanger’) opende met: „Beschrijf de omgeving eens waar je woont.” Haveman probeerde meteen een link te leggen naar haar roman – „De Achterhoek heeft mij geïnspireerd” – maar zo ver was Brands nog lang niet. Hij had nog maar juist de rand van de bloemenwei bereikt en zoemde samenzweerderig: „Is het, om met Armando te spreken, een schuldig landschap?”

En verder ging het: over de jaren zeventig toen de christelijke moraal werd ingewisseld voor eikeltjeskoffie, communes en Bhagwan. Over de morele verwarring die die jaren kenmerkte. Dat is een geregeld terugkerend thema. Ook vorige week met P.F. Thomése (’De weldoener’) ging het over de turbulente tijdgeest, waarin mensen het kwaad voornamelijk buiten zichzelf zoeken. Wilders kwam voorbij, het regeerakkoord en de boerka-dracht. „Terug naar het boek”, herinnerde Brands zich juist op tijd. „Eigenlijk gaat het over een man die controle wil houden over het leven”, besloot Thomése verbluffend eenvoudig.

Door literatuur die in principe tijdloos is te relateren aan actualiteit, maakt Brands het boek groter dan het is, en dat is knap. Toen de Vlaamse filosofe Ann Meskens aanschoof om te vertellen over ’Een kwestie van kijken’ (over de Franse acteur Jacques Tati), lukte het Brands de conversatie te verbreden tot de marxistische denker Guy Debord, die met zijn ’Spektakelmaatschappij’ de huidige consumptiedrang en bijbehorende vervreemding voorspelde. Maar tenslotte kwam het gesprek op miraculeuze wijze toch weer op Tati. Hoe hij vanaf het terras de wereld bijna zintuiglijk observeerde. Een knappe bijenvlucht.

Het gaat bij Brands zelden over literaire techniek, wel over de persoon achter de auteur. „Hoe zit het met je eigen vader?”, wilde hij eind september weten van Peter Buwalda, die een zedenroman, ’Bonita Avenue’, schreef over de generatiekloof.

Niet zelden weet deze presentator mij te verlokken tot een gang naar boekwinkel of museum.

De honing van Brands smaakt altijd naar meer.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *