Hans Goedkoop begint ijzersterk

Afscheidsbrief van koning Lodewijk Napoleon: 'Nimmer een goed en deugdzaam volk vergeten zoals gij.'
Afscheidsbrief van koning Lodewijk Napoleon: ‘Nimmer een goed en deugdzaam volk vergeten zoals gij.’

De meeste lezers zullen op school weinig hebben gehoord over onze eerste koning. Uitgezonderd wellicht die belegen anekdote dat hij, Fransman zijnde, zich ooit zou hebben voorgesteld als Konijn van Olland. En dat ons land ooit van het bankroet is gered door ene weduwe Johanna Borski, weet al helemaal niemand. Alleen al vanwege het vullen van die leemtes in ons collectieve vaderlandse geheugen, kan ‘De ijzeren eeuw’, met nog elf delen voor de boeg, nu al niet meer stuk voor mij.

Na de Gouden Eeuw (in 2012) neemt Hans Goedkoop ons nu mee naar de negentiende eeuw, voor de gelegenheid ijzeren eeuw genoemd  vanwege de aanleg van kanalen en zeehavens, de bouw van bruggen, de komst van de trein, kortom de hele industrialisatie. Afgelopen vrijdag, in aflevering twee, zagen we hoe koning Willem I vanaf 1815 als een koopman de basis legde voor het huidige, moderne Nederland. Met geld van onder anderen Johanna Borski, weduwe van een vermogend bankier. Zij investeerde twee miljoen en maakte daarmee De Nederlandsche Bank mogelijk. In 1840, toen de staat door wanbeheer van de koning in financiële nood kwam, pompte Borski opnieuw twee miljoen in de economie.

Ik vertel dit zo uitgebreid  omdat het a. een vrouw was die ons land verloste (wie had dát gedacht?),  b. omdat die prestatie extra groot was daar ze als vrouw nauwelijks werd geaccepteerd in de financiële wereld en c. omdat het een grote verdienste is van de VPRO/NTR om uit niets iets te maken. Borski’s testament, haar graf, zelfs haar schilderijen (op één portret na) zijn verdwenen, en dan toch deze boeiende historische reconstructie over de vergeten weduwe.

Dat is vooral te danken aan het vermogen van de makers om het verhaal naar het nu te trekken. Als je vertelt dat ons land er in 1840 slechter voorstond dan Griekenland anno 2015, kun je je daarbij iets voorstellen. Dat er af en toe wat werd gespeculeerd  (‘Borski was niet zo aardig, heel koelbloedig’, enz.), zij de makers vergeven.  Wel ietwat geforceerd was de link naar investerende zakenvrouwen van nu.

Was de rol van Borski in de geschiedenis van ons koninkrijk een onthulling, de uitzending over koning Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer, was niets minder dan een rehabilitatie. Onze eerste vorst (1806-1810) maakte vanuit zijn Verlichtingsideaal van de lappendeken Nederland een eenheidsstaat, en schonk ons instituten als de Koninklijke Bibliotheek en het Rijksmuseum.

Ofschoon officieel Frans overheerser, wilde hij een perfecte koning zijn, en was hij goed voor zijn onderdanen. Historici van naam en faam, onder wie Peter Rietbergen en Matthijs Lok, kwamen woorden tekort om de verdiensten van Lodewijk Napoleon te beschrijven. Hij bemiddelde tussen protestanten en katholieken, was bij rampen, zoals de kruitschip-explosies in Leiden, als eerste ter plekke, en bestreed met wetgeving de babysterfte (recht op borstvoeding).

Daarbij leefde hij in onmin met zijn vrouw Hortense, hield zij hun kinderen bij hem weg, en werkte keizer Napoleon hem vanuit Parijs voortdurend tegen. En dan tóch zoveel goeds doen. Aan het eind van de uitzending had ik gewoon een beetje te doen met onze eerste koning, maar dat moet u maar niet verder vertellen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *