Er zijn er twee jarig

Je leest in The Times dat het vandaag precies honderd jaar is geleden dat gebedsgenezer Grigori Raspoetin in Sint Petersburg werd vermoord. Tegelijkertijd schiet je te binnen dat ook onze ‘eigen’ gebedsgenezeres een jubileum viert: zestig jaar geleden kreeg Greet Hofmans de bons.

Je loopt naar je boekenkast en vist het werkje eruit dat je lang geleden kocht over de Russische monnik, die troonopvolger Aleksej moest genezen van bloederziekte. ‘Raspoetin en de val van het tsarenrijk’ heet het, in 1991 geschreven door Ruslandkenner en oud-Rijksarchief-ambtenaar G.W. van der Meiden. Al bladerend merk je weer hoe rijk gedocumenteerd deze bescheiden uitgave is.

raspoetin

Eén opvallend verschil tussen de twee ‘jubilarissen’. Hofmans kon in het democratische Nederland jarenlang aanrommelen zonder dat pers en politiek, voorzover al op de hoogte, zich ermee bemoeiden. Raspoetin werd in het autocratische Rusland openlijk bespot in krant en doema. Rond 1911, vier jaar na Raspoetins entree aan het hof, liet doema-lid Goetsjkov in Sint Petersburg zelfs kopieën circuleren van brieven van tsarina Alexandra en haar dochters aan de gebedsgenezer.

En die logen er niet om. Zo schreef Alexandra rond 1909: ‘Ik verlang maar één ding: inslapen, voor eeuwig inslapen op jouw schouders, in jouw omarmingen.’ Niet dat openbaarmaking van dit soort dweperij veel hielp. Pas op 30 december 1916 was het voorbij met Raspoetin, toen prins Felix Joesoepov, een aangetrouwde neef van de tsaar, hem doodschoot.

Over Hofmans hoorden we pas voor het eerst in juni 1956, dankzij Der Spiegel, terwijl ze al sinds eind jaren veertig op Soestdijk kwam en er al rond 1950 onvrede ontstond over haar praktijken, schrijft Jolande Withuis in haar recente biografie ‘Juliana, vorstin in een mannenwereld’.

Waaruit dit verschil te verklaren? Misschien uit het feit dat de Romanovs begin twintigste eeuw (enkele jaren voor hun val) al zeer gehaat waren, terwijl de Oranjes in de jaren vijftig nog massaal werden geadoreerd. Wat vast ook een rol speelt is het verschil in karakter: de luidruchtige drank- en seksmaniak Raspoetin tegenover de ascetische, ‘onzichtbare’ Hofmans.

In maart 1915 liet Raspoetin, volgens Van der Meiden, stomdronken zijn broek zakken in een restaurant iets buiten Moskou, de tsarina daarbij aanduidend als ‘de oude’. Toen was voor tsaar Nicolaas de boot aan. Maar niet voor zijn vrouw. Die bleef de gebedsgenezer tot het bittere eind steunen. Zoals Juliana Hofmans.

hofmans

Ach, denk je, hadden Raspoetin en Hofmans zich maar beperkt tot bidden. Maar ze dreven een wig tussen de echtelieden en wilden invloed. Toch is die invloed maar gering geweest. Van der Meiden denkt dat Raspoetin alleen iets te zeggen heeft gehad over kerkelijke benoemingen. Ook Hofmans politieke macht was, zo valt uit Withuis’ biografie op te maken, beperkt. De eenzame Juliana werd, dankzij Hofmans ‘doorgevingen’, hooguit nog wat zweveriger in haar uitingen.

Bidden deed Raspoetin wel beter dan Hofmans. Aleksej knapte een paar keer tijdelijk op, terwijl de ogen van prinses Marijke nooit beter werden. Ook de ontknoping van de twee affaires was uiteenlopend. Juliana moest de Hofmanskliek ontslaan, maar mocht wel aanblijven als staatshoofd. Raspoetin werd om zeep gebracht en twee maanden later stortte de Russische monarchie in.

De enige die er een beetje aardig uitsprong was de moordenaar. Volgens The Times stierf prins Joesoepov in 1967 puissant rijk in zijn ballingsoord Parijs.

One thought on “Er zijn er twee jarig

  1. Ik werd onpasselijk van uw Klein Verslag met de vergelijking van Raspoetin en Hofmans . Kreeg de neiging om spontaan “Trouw” op te zeggen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *