Een propere mand wasgoed

Pas zag ik op de Vlaamse tv een programma over morele druk. ‘Nachtwacht’ heette het, en de stelling luidde: we moeten stoppen met ons schuldig te voelen over vliegen, vlees eten, borrelen en goedkope t-shirts, want het helpt allemaal toch niets. Uiteraard zat er een voorstander van dat standpunt in de studio en een tegenstander, alsmede iemand die de rol van de media belichtte.

Gaandeweg bleek hoezeer zo’n Vlaamse tv-discussie afwijkt van haar Nederlandse equivalent. Allereerst was het een debat tussen wetenschappers – twee moraalfilosofen en een mediaprofessor -, iets wat je in Hilversum zelden ziet, en zeker niet drie kwartier lang. Tweedens luisterden de deelnemers intens naar elkaar en lieten ze elkaar uitspreken. Ten derde bleken de gasten niet op zoek naar conflict maar naar consensus: hoe kunnen we met zijn drieën ondanks onze verschillen toch een vruchtbaar ei uitbroeden?

Oké, door dat laatste kon je van een debat nauwelijks spreken, maar dat euvel verbleekte bij de gezamenlijke eindconclusie van het gesprek: als burgers een positief zetje krijgen, zonder hen een schuldgevoel aan te praten, zijn ze best bereid iets voor het klimaat te doen. Dus, wanneer je de aanschaf van zonnepanelen aantrekkelijk maakt en de media zo ver krijgt daar positief over te berichten, kunnen we de CO2-uitstoot zeker verminderen. “Dan zijn we een propere mand wasgoed”, jubelde de mediaprofessor. Presentator Jan Leyers kon tevreden naar bed.

Of niet? Het is maar hoe hij zelf de rol van televisie ziet. Als een medium dat zoveel mogelijk storm moet veroorzaken of als middel om het volk te verheffen, waarmee het in de jaren vijftig ooit begon. In elk geval had deze ‘Nachtwacht’ meegewerkt aan het laatste. En dat alles rijk gegarneerd met  barok taalgebruik, zoals deugdpronken (pochen over je goede daden) en culpabiliseren (zwartmaken) van levensgenieters. Dat laatste moeten we vooral niet doen, vonden de debaters.

Na afloop dacht ik: dit programma weerspiegelde nu precies de Vlaamse mentaliteit. Die is bescheiden, ingetogen en bourgondisch tegelijk. Wie weet, gaat de Vlaming straks een versnelling hoger met zijn zonnepaneel. Mits hij natuurlijk zijn gestoofd konijn met pruimen aan de Meir in Antwerpen niet hoeft te versmaden. En zijn witbier evenmin. “Eén glas alcohol is tegenwoordig al te veel”, verzuchtte Leyers.

Een uitzending kortom in het teken van harmonie. En dat past weer typisch bij de overwegend katholieke zuidelijke cultuur. Meer dan protestanten, waar iedere stem er één is, zijn katholieken getraind in het bonum commune, het algemeen welzijn. Met inbegrip van iedereen, en oog voor het menselijk tekort. En dat was wat de debaters representeerden, ondanks uiteenlopende inzichten.

In de dagen erna ging ik met succes op zoek naar de interviewreeks ‘Een Hollander ontdekt Vlaanderen’ van Godfried Bomans. Daarin betoogt de Gentse hoogleraar Jaap Kruithof dat Vlaanderen door de katholieke top-down-structuur, de geslotenheid van de instituties en het Latijns-patriarchale weefsel van de families nooit een gewest zal worden waar men elkaar attaqueert.

Ik weet niet of dat verleden anno 2019 nog hardnekkig doorwerkt. Ik hoop eerlijk gezegd van niet. Maar dat Vlamingen nog altijd deemoediger zijn dan Nederlanders, lijkt me evident. In ‘Nachtwacht’ pakte die houding hoe dan ook zeer inspirerend uit.

Op de Vlaamse tv luisteren debaters ten minste nog naar elkaar

https://www.trouw.nl/home/de-vlamingen-pakken-het-klimaatdebat-heel-anders-aan-dan-de-nederlanders~abafb43b/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *