Een muur nestelt zich in je hoofd

Oud-Stasi-topman Werner Grossmann gelooft nog steeds heilig in de DDR.
Oud-Stasi-topman Werner Grossmann gelooft nog steeds heilig in de DDR.

Kun je aan iemands gezicht zien of hij katholiek of protestant is? Een retorische vraag van presentator Menno Bentveld in de nieuwe, veelbelovende Vara-serie ‘De Muur’. Bentveld was in Belfast en constateerde dat Noord-Ieren veel op elkaar lijken. Misschien een weinig verrassende conclusie, maar in deze eerste aflevering was ze wel degelijk van belang. Want: hoe kun je als Belfastenaar die gelijkheid beamen en tegelijkertijd blij zijn met de 99 muren die katholieken en protestanten zestien jaar na het tekenen van de vrede nog steeds gescheiden houden?

Of zoals een jonge katholieke moeder het verwoordde: “Ik denk dat protestanten niet heel anders leven dan wij, hoewel ik ze niet ken. Toch wil ik dat de muur blijft. Anders ga ik verhuizen.” Het is niet makkelijk om dergelijke contradicties te begrijpen, maar door Bentvelds historische context en zijn gave om een soort filosofische sprongetjes te maken, komt de kijker een heel eind.

Een muur nestelt zich, volgens de presentator, niet alleen in de aarde, maar ook in iemands hoofd. Breek je de echte muur af, dan verdwijnt ook de denkbeeldige muur. Je kunt het wijsbegeerte van de koude grond noemen, maar toch heeft Bentveld deze kijker overtuigd van de juistheid van zijn denken. Hij ziet iets wat de Belfastenaar zelf niet ziet. Deze serie over muren wereldwijd zou dankzij die genadevolle blik van de buitenstaander wel eens heel mooi kunnen uitpakken.

Bij ‘Pauw’ging het over de muur die wél werd afgebroken. Hoogleraar Beatrice de Graaf, gepromoveerd op de relatie tussen kerken en de DDR, herinnerde zich hoe ze in de jaren negentig aan de onbewogen gezichten van Oost-Duitsers nog steeds kon aflezen dat ze onder een dictatuur hadden geleefd. “En Angela Merkel?”, informeerde Jeroen Pauw, “kun je het aan haar ook zien?” “Jazeker”, antwoordde De Graaf, “ook zij heeft een pokerface.”

Pauw was goed op dreef en voldeed exact aan de perceptie van de kijker. Vooral toen De Graaf begon over hoe Stasi-mannen westerse vrouwen verleidden. “Hoe deden ze dat dan?”, vroeg hij gretig. “Nou”, zei De Graaf, “ze kozen vaak een beetje zielig uitziende vrouwen van het ministerie van Defensie.” Toen ze vertelde dat Nederlandse christenen bijbels en bananen naar de DDR smokkelden, en ‘verlichtere geesten’zelfs porno, leken die bijbels Pauw maar matig te interesseren. De bananen al ietsje meer. Maar pas bij porno schoot hij recht overeind. “Mocht dat niet in de socialistische heilstaat?” “Nou ja”, antwoordde de hoogleraar, “het was niet verboden, maar wel lastig te verkrijgen.” Kortom, een geanimeerd gesprek, en misschien mag dat ook wel een kwart eeuw na de Muur.

In ‘Nieuwsuur’zaterdag een ex-Stasi-topman die geen reden tot feest zag. “De DDR was geen onrechtstaat”, zei deze Werner Grossmann, “en de Muur was niet bedoeld om reizen onmogelijk te maken.”Hij vond het doodzonde dat de DDR niet meer bestond. Weerwoord kreeg hij nauwelijks. Een ongelukkige keuze. Alsof er in de DDR weinig mis was. Hoe zou het zijn als de publieke omroep een Chileense generaal onweersproken zou laten leeglopen over de glorie van Pinochet? Je moet er niet aan denken. Waarom zo’n oud-Stasi dan wel? Het was eerlijk gezegd geen gezicht.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *