Eén met de ontheemden?

Onvriendelijke mannen in fluoriserende hesjes heten ons ‘welkom’ in een ruimte die met enige fantasie kan doorgaan voor een bedrijfskantine. Met dit verschil dat de hongerigen er tamelijk haveloos en reddeloos bij lopen. Ieder krijgt een deken, en moet wachten. Totdat de ‘hesjes’ op hun fluit blazen. Een teken dat we naar buiten gaan. Geratel van rolkoffers over de straat, onophoudelijk gekerm en geschreeuw. Een van de aanwezigen doet in het openbaar een plas.

Een wonderlijke, confronterende ervaring, daar op industrieterrein Spaanse Polder in Rotterdam. ‘Ontheemd’ heet het stuk waarbij we te gast zijn, een toneelspel over asielzoekers. Inclusief toneel noemt regisseur Paul Röttger het, omdat sommige acteurs een verstandelijke beperking hebben.

Op onze doortocht arriveren we in een naargeestige fabriekshal waar in het midden een grote hoop kleding ligt. Een asielzoekster wordt bovenop die berg aangerand. Andere asielzoekers grijpen in. En verder gaat het weer. Naar een andere grote loods.

We lijken nu definitief in het asielzoekerscentrum te zijn aangekomen. De dekentjes worden uitgerold. Een vrouw stalt er haar schamele bezit op uit: een boek over de dalai lama, een familiefoto, een stuk touw (waarvoor?), een zeepje en een fles water.

Een sopraan zingt ‘Seῆor ten piedad de nosotros’ uit de Misa Criolla. Inderdaad, Heer ontferm u over ons. Ons gemarginaliseerden en ongezienen. Ons miskenden en verdrevenen. Ons? Ja, ons. Wij zijn geen toeschouwers meer, maar deelnemers geworden. Wij delen het leven van de vluchteling. Niet alleen nu, maar altijd. In onze stad of ons dorp. Wij zijn een van hen en zij een van ons. Zo voelt het, deze zaterdagmiddag in Spaanse Polder. We dragen allen een badge, we zijn gedegradeeerd tot nummers.

Het is geen mooi toneelstuk in esthetische zin, maar rauw en ongepolijst improvisatietheater. De deuren van de fabriekshal gaan bijna aan flarden wanneer asielzoekers er wanhopig schreeuwend tegenop klauteren. Maar er is ook ontroering, als een oude Down-patiënt een teder dansje maakt met een weeklagende vrouw. Vrolijk word je er in elk geval niet van. Klinkt in een azc misschien ook wel eens een uitbundige lach, vraag je je af?

Na afloop praten toeschouwers en spelers onder een vegetarische maaltijd met elkaar door over dit ervaringstoneel. Aan onze tafel zitten o.a. een conrector, een vrijwilliger in de GGZ en een vrouw die werkt met verstandelijk gehandicapten. Het ergste vonden we de voortdurende onzekerheid. Wat gaat er gebeuren, waar gaan we heen, niets wordt uitgelegd. Je hoort allerlei gegil om je heen, maar wat moet je ermee? Ingrijpen of negeren?

Het tweede dat ons opviel: het individu bestaat niet meer, maar wordt onderdeel van het geheel. Een collectief waarin zelfs in deze barre omstandigheden zorg is voor elkaar: een gebed, een troostende arm. Maar ook het slechtste in de mens komt boven: een verkrachting; elkaar wegduwen bij de water-uitdeelpost om te overleven.

En misschien wel het meest verbijsterende: toen er een nieuwe groep asielzoekers binnenkwam, dachten sommigen: nee, niet nóg meer. Het werd met enige schaamte verteld. Blijkbaar een onvermijdelijke automatische reflex: zelfs in een azc is vol vol.

‘Ontheemd’ is nog te zien op 6,7,13 en 14 mei aan de Schuttevaerweg 150 in Rotterdam.

Zelfs in een azc is vol blijkbaar vol

https://www.trouw.nl/cultuur/een-met-de-ontheemden-~ac8858fb/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *