Dat touwtje van Terlouw komt nooit meer terug

We moeten elkaar weer gaan vertrouwen, het touwtje moet terug in de brievenbus. Het was een prachtige, ontroerende oproep van oud-D66-voorman Jan Terlouw vorige week in ‘De wereld draait door’. Maar helaas zal het bij die hartekreet blijven. Het touwtje komt nooit meer terug. Het is slechts een nostalgisch verlangen naar een tijd die voorgoed voorbij is.

Het touwtje hoort bij het verzuilde Nederland van de jaren vijftig. Een tijd waarin we, vanuit het nu bezien, werden onderdrukt door de kerk en bevoogd door de overheid. Wie wil er terug naar die regenteske periode, waarin persoonlijke vrijheid nauwelijks bestond, maar sociale controle destemeer? D66 met zijn op het individu toegesneden politiek? Het touwtje is niet los verkrijgbaar. De vraag is of Terlouw en al die mensen die hem hun aanhankelijkheid betuigden dat wel goed beseffen.

Ook kun je je afvragen of er onder al die geëmotioneerde twitteraars ook niet mensen zitten die eigenlijk helemaal niet in dat touwtje geloven. Die er tijdelijk misschien een romantisch beeld bij hebben, maar ’s avonds weer net zo hard zitten te tieren en te vloeken op internet. Wat dat betreft verlang je wèl terug naar de jaren vijftig, toen wellevendheid en hoffelijkheid bloeiden en de criminaliteitscijfers miniem waren (honderdduizend misdrijven in 1950, nu jaarlijks één miljoen).

Een ontroerde Jan Terlouw na zijn toespraak.
Een ontroerde Jan Terlouw na zijn toespraak.

We moeten elkaar weer vertrouwen. Daar heeft Jan Terlouw natuurlijk helemaal gelijk in. Maar hoe gaan we dat voor elkaar krijgen? Overal worden we bespied, gecheckt en afgeluisterd. Op straat en in winkels door camera’s, op internet door Google en de overheid. Onze mobiele telefoon is een speeltuin voor het bedrijfsleven. Via apps verschaft het zich toegang tot onze persoonlijke agenda. Hoezo vertrouwen?

Internet afschaffen? Dat kan uiteraard niet. Wat wel kan is als burger het goede voorbeeld geven. Dus ophouden met viraal schelden, ophouden met internet-racisme en -seksisme en ophouden met stiekem filmpjes maken van bloot in huis rondlopende vrouwen en die vervolgens op het web zetten (wat onlangs een bouwvakker in De Lier deed). Ophouden ook met mensen digitaal de dood toewensen om het minste of geringste. Zelf ben ik een keer met de dood bedreigd vanwege een tv-recensie voor Trouw! Geen pretje, kan ik u verzekeren. We zijn zèlf de grootste vernietigers van het vertrouwen. Bin Ich’s? Ja, Ich bin’s, om de Matthäus Passion te citeren.

De moraal moet terug in de politiek, bepleitte domineeszoon Jan Terlouw verder. Helemaal eens. De belangrijkste reden voor mijn wankelende vertrouwen in de politiek is het alles overheersende, zielloze pragmatisme. Of het nu gaat over illegalen, vluchtelingen of voltooid leven, telkens lijkt het of Den Haag bezig is met het formuleren van bouwvoorschriften voor een hooischuur. Politieke vraagstukken worden louter technisch ingestoken: is er draagvlak, is het betaalbaar, kunnen we criteria opstellen? D66 loopt in dat pragmatisme zo ongeveer voorop. Diepere vragen zoals: is het goed wat we willen of misschien minder goed, worden niet meer gesteld. Morele oproepen à la Angela Merkel rond de asielzoekersstroom hoor je hier nooit. Ook niet bij Merkels Nederlandse zusterpartij CDA.

Hoe moeten we politici nog geloven als ze zoals Trump de feiten loochenen en met verzonnen marketingpraatjes de boer opgaan? ‘Lubach op zondag’ (VPRO) liet pas fragmenten zien van interviews met drie populistische politici: Roemer, Marijnissen en Krol. Iedere keer ging het over de positie van ouderen die, zo blijkt uit alle cijfers, tot de rijkste Nederlanders behoren (vermogen afgelopen tien jaar bijna verdubbeld). En wat kregen we tot driemaal toe te horen? Dat ouderen tóch arm zijn en cijfers niets zeggen. De groep bejaarden is een grote, aantrekkelijke kiezersmarkt. Die moet je binnenslepen. Desnoods met een onwaar, feitenvrij verhaal.

Dat touwtje van Jan Terlouw is nog héél, héél ver weg.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *