Brideshead, een diamant

‘Ik hoor dat men erover spreekt een nieuw jaar te laten beginnen.’ Dat noteert Evelyn Waugh op Nieuwjaarsdag 1926 in zijn dagboek. Een magnifieke zin. Zo vol ironische wereldmijding dat je hem wel honderd keer wil lezen. De frase weerspiegelt de gemoedstoestand van Waugh op dat moment. Na een zelfmoordpoging in het voorgaande jaar hoopt hij ‘dat 1926 voorspoediger zal verlopen.’

Op dat succes moet Waugh, tot dan toe schoolmeester in Wales, nog vier jaar wachten. In 1930 breekt hij door als literair schrijver met ‘Vile Bodies’. Andere romans volgen, waaronder zijn magnum opus ‘Brideshead Revisited’ (1945). De tv-versie van dat boek wordt nu herhaald op de nostalgie-zender ONS. En net als voorgaande keren bij de KRO kijk ik weer ademloos. Waarom? Omdat ‘Brideshead Revisited’ een diamant is, die telkens een ander schitterend facet laat zien.

Bij de tv-première in 1982 werd ik overrompeld door de esthetiek. Het landgoed van de adellijke familie Flyte, de luisterrijke feesten, de decadentie, de prachtige kleding, de acteurs. Dit was geen televisie, dit was kunst! Zelfs via de eenvoudige zwart-wit tv met binnenspriet, die ik toen bezat, wist de schoonheid van ‘Brideshead’ mijn zolderkamer binnen te dringen.

Waughs boeken kende ik toen nog niet. Dat kwam pas later. Niet alleen ‘Brideshead’, maar ook ‘Scoop’, een satire op nieuwshongerige journalisten in oorlogsgebied, en Waughs dagboeken. Heb je ‘The Diaries’ eenmaal gelezen dan weet je dat ‘Brideshead’ in hoge mate autobiografisch is. Hoofdrolspeler lord Sebastian Flyte (op tv: Anthony Andrews) is depressief, aan de drank en verknipt homoseksueel. Net als Waugh.

In ‘The Diaries’ wasemt de alcoholdamp je vanaf pagina één tegemoet. En niet alleen op Oudejaarsavond 1925 in Parijs (‘elk een fles champagne in café Prado en Bil. Dronken’). Het dagboek is een aaneenschakeling van drankgelagen. 12 juni 1930: ‘We dronken te veel om ons nog met elkaar te kunnen vermaken.’ Waugh onderdrukt zijn homoseksualiteit, en trouwt, als burgerjongen, tot twee keer toe met adellijke dames.

In de ONS-serie zijn we nu beland bij Nieuwjaar ergens in de jaren twintig. Sebastian keert zich beneveld en gekweld af van zijn overheersende streng-katholieke moeder, lady Marchmain, en zelfs van zijn boezemvriend Charles Ryder (Jeremy Irons). Wat is, in die ellende, dan de schitterende diamant, waarover ik het eerder had? Wel, dat is de trouwe vriendschap van Charles. Hij laat zijn kameraad, hoe diep die ook zinkt, niet aan zijn lot over. ‘Brideshead Revisited’ is ten diepste een verhaal over de eeuwige waarden vriendschap, liefde en geloof, ondanks al hun broosheid en ontoereikendheid.

Ja, ook geloof. Of, juist geloof. De katholieke bekeerling Waugh laat Sebastian en diens getormenteerde zuster Julia, beiden afgedwaald van Rome, terugkeren in de schoot van de moederkerk. Zelfs hun geëxcommuniceerde vader, lord Marchmain, slaat op zijn sterfbed dramatisch langzaam een kruis. En de ongelukkig gehuwde agnost Charles gaat aan het slot door de knieën voor het huisaltaar. Dat is dé diamant die Waugh met ‘Brideshead Revisited’ heeft willen laten schitteren: overgave aan God, door alle ellende heen.

Of, zoals hij het zelf in zijn dagboeken formuleert: ‘Zonder geloof ben je een vogel, fladderend door een duistere ruimte, opbotsend tegen de ramen, terwijl de deuren naar de zon openstaan.’

‘Brideshead Revisited’ gaat ten diepste over de eeuwige waarden vriendschap, liefde en geloof

ttps://www.trouw.nl/cultuur/brideshead-is-een-diamant~aca871a4/

 

One thought on “Brideshead, een diamant

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *