Ach 2014

Een selectie van mijn Trouw-tv-columns uit 2014. Lees en huiver…

 

Heel Hilversum bakkeleit over Sander Dekker

Staatssecretaris Dekker wil af van 'Bananasplit'.
Staatssecretaris Dekker wil af van ‘Bananasplit’.

Zou staatssecretaris Sander Dekker de slag om ‘Bananasplit’ winnen? Al minstens vijftien jaar trekt de regering ten strijde tegen inhoudsloos Hilversums vermaak, maar de Tros-bananen overleven tot nu toe elke Haagse aanval. Dekkers voorganger Rick van der Ploeg probeerde het in 2000 met een wijziging van de mediawet: geen platheid meer, maar cultuur, en wel een kwart van de programmering.

Daar kwam niets van terecht.  In 2006 becijferde bureau Berenschot dat slechts 14,8 procent van de programma’s cultureel van aard was. En wát voor cultuur? De tranentrekker ‘Ik mis je’ en het  keuvelprogramma ‘De wandeling’vielen volgens de tv-bazen ook onder dat kopje. Hilversum heeft een grote behendigheid in het omzeilen van de mediawet. Dat bleek ook deze week weer toen  de hoogste chef van de publieke omroep, Henk Hagoort,  met droge ogen beweerde dat ‘Heel Holland bakt’(Max) geen amusement is maar educatie. “Je leert er cake bakken”, vertelde hij een stomverbaasde Matthijs van Nieuwkerk.

Komt dát goed uit, want educatie is nu juist een van de vier speerpunten die Dekker Hilversum wil opleggen. De andere zijn: informatie, nieuws en cultuur. “Maar u kunt toch geen programma’s gaan verbieden?”, vroeg Jeroen Pauw de VVD-bewindsman. “Natuurlijk niet”, zei hij, “maar ik kan wel de wet zo aanscherpen dat ‘Bananasplit’onmogelijk wordt.” Amusement mag in de ogen van de staatssecretaris alleen nog als het een hoger doel dient. Dat vond zijn voorganger Medy van der Laan (2003-2006) ook, maar die verzeilde in dermate surrealistische omroep-discussies (‘Boer zoekt vrouw’is opiniëring!, riep de KRO) dat haar beleid nooit van de grond kwam.

Bestaat er zoiets als publiek amusement? Dat wil zeggen amusement dat meer is dan what you see, is what you get? Zeker. Neem ‘Koefnoen’(Avro). Vaak uiterst vermakelijk, maar wie goed kijkt, ziet ook een diepere laag: satire op assertiviteit, egocentrisme en maatschappelijke vervreemding.

Denk aan de ‘Koefnoen’-dame die elke winkel binnenstapt met de kreet ‘zeg, luister eens even’, maar zelf nóóit luistert. Pas proefde ze in een ijssalon van alle waar, maar uiteindelijk kocht ze niets. Een geslaagde uitvergroting van de mondige, calculerende burger. Ander voorbeeld: de robots, afgelopen zaterdag, aan het bed van een bejaarde, zieke vrouw. Een aardige parodie op de dreigende technocratisering van de zorg. ‘De Karrekrak’ ten slotte is niets minder dan een bespotting van participerende ouders in een wel heel modieuze en politiek correcte basisschool.

‘De Karrekrak’( de naam alleen al, fantastisch!) grossiert in krankzinnige projecten. Vorige keer ging het over ‘Trek een streep tegen remsporen’. Tegenover die zee van opgelegde collectieve taken, staan ouders die het vaak alleen maar over hun eigen kind hebben. Zoals Petra (Plein van Bennekom): “Even een belpauze graag, want ik wil weten of Wiebe z’n eitje kwijtkan bij de nieuwe oppas.”Superieure ironie: de ouder als het ‘dikke ik’ en het kind als prins op de troon.

Vergelijk dat eens met de ‘TV kantine’van RTL 4. Leuke typetjes, net als in ‘Koefnoen’, maar een dubbele bodem ontbreekt ten enenmale. En dát is nu precies het verschil tussen commercieel en publiek amusement.

 

Zelfs in Zuid-Limburg verdwijnt de volkskerk

Zuid-Limburgse schutterij, hoe lang nog?
Zuid-Limburgse schutterij, hoe lang nog?

Als je tijdens een weekje Rome wijn hebt gedronken met tv-priester Antoine Bodar en limoncello met KRO-Vaticaankenner Stijn Fens, is het geen wonder dat je direct na thuiskomst dorstig inschakelt op het allerlaatste Roomsche nieuws.

Je zapt naar KRO/RKK en ziet een bezorgde Wilfred Kemp. “Een eeuwenlange zekerheid dreigt verloren te gaan”, vertelt hij ons in bittere ernst. “Elk Limburgs dorp was katholiek en telde op zijn minst één schutterij. Maar ook in het zuiden lopen de kerken leeg en heeft het verenigingsleven het moeilijk.”

We zijn in Obbicht, een kerkdorp aan de Maas met tweeduizend zielen. Een priester komt in beeld. Hij bidt: “Vader, wij vragen Uw zegen over het koningsvogelschieten.”Je hoort God brommen: Koningsvogelschieten? Wat krijgen we nu toch weer? Maar goed, dat was er natuurlijk uitgeknipt. We zien schutters in prachtige uniformen, en geel-witte vlaggen – de Vaticaanse kleuren – als markering van de Sacramentsprocessie. Maar schijn bedriegt.

Jeugdleden voor de schutterij zijn nauwelijks te werven (‘oubollig, uit de tijd’) en voor de processie heeft Obbicht misdienaren en acolieten van elders moeten halen. “In ons eigen dorp hadden we er niet genoeg”, zegt Jan Hermans. De parochie-secretaris is wekelijks meer dan twintig uur in touw voor de kerk, maar vaak zitten er nog maar vijfentwintig mensen in de mis.”Het is geen katholiek dorp meer, en ik denk dat het tij niet is te keren. Tenzij er een oorlog komt, zeg ik dan sarcastisch.”

Zijn vrouw Mia: “Kijk, dit is een foto van de kleuterschóól”(met die typisch Limburgse toonsverhoging bij de laatste lettergreep). “Het is nu een basisschool en niet meer katholiek.” Thieu Kurvers, voorzitter van de schutterij: “Vroeger had je hier veertien cafés, nu nog twee. Twee slagers, twee fietsenwinkels, een kruidenier, allemaal weg.”

Niettemin houden de schutters van St. Willibrordus de moed erin. Roy Verheijen (grote trom): “We maken plezier, maar in moeilijke tijden zijn we er ook  voor elkaar.” Anita de Jong (grote fluit): “Je voelt je gedragen door de saamhorigheid.” Bisschop Wiertz: “Iedereen kan aan het schuttersfeest meedoen, of je nu slim bent, heel slim of heel dom.”

Een mooi, weemoedig ‘Kruispunt’-portret over een verschijnsel dat tot voor kort niemand zich had kunnen voorstellen: het verdwijnen van de volkskerk zelfs uit Zuid-Limburg. En over een vaste kern van loyale, ijverige dorpelingen die belangeloos en tegen de tijdgeest in blijven vechten voor een bedreigde lokale traditie en folklore.

En toch wordt het nergens pessimistisch. Alleen de titel al stemt tot vreugde: ‘Daar komen de schutters’, meldt het persbericht, naar de Britse comedy. Er zit een verdraaid goeie koppenmaker bij  KRO/RKK-persvoorlichting. Aan de vooravond van ‘Alle dagen seks’, een show afgelopen zomer waarin Arie Boomsma stellen allerlei seksproblemen aanpraatte, kopte hij/zij: ‘Het hoogtepunt is nabij’. Kijk, dat houdt de kijker wakker. Maar dit terzijde.

De katholieke kerk in Zuid-Limburg mag misschien leeglopen, de schutterij blijft altijd bestaan. Dat weet Jan Hermans zeker. Waarna we Roy Verheijen – die van de grote trom – uitbundig zien juichen wanneer hij wint bij het koningsvogelschieten.

 

Andries en Tijs wilden té graag erbij horen

Een high five na de allerlaatste 'Knevel & Van den Brink'.
Een high five na de allerlaatste ‘Knevel & Van den Brink’.

Een historisch moment afgelopen weekend: de allerlaatste ‘Knevel & Van den Brink’. Een enigszins beladen laatste seizoen, vanwege Knevels ongelukkige uitglijder eind juli rond de vliegramp met de MH17. “Hoe zou je broer en nu aan toe zijn?”, vroeg hij aan nabestaande Leonie Vleesenbeek. Het hele land op z’n achterste benen.

Als Knevel die vraag vijftien jaar geleden had gesteld, had hij er iets heel anders mee bedoeld. Geen verwijzing naar een val van tien kilometer hoogte, zoals nu, maar naar het hiernamaals. “Hoe zou je broer er aan toe zijn?”, zou tóen door de kijker zijn opgevat als een hint naar hemelse zaligheid. Knevel was immers van de EO.  Mooi zo. Niemand boos.

De perceptie van de EO is echter veranderd. Van een specifiek eigen geluid was bij ‘K&B’nauwelijks sprake. En dat terwijl de show er in 2007 juist kwam omdat Andries Knevel en Tijs van den Brink meer geloof wilden aan de Hilversumse praattafels. ‘Pauw & Witteman’was volgens het EO-duo  te links-liberaal, te seculier en te grachtengordelig. Hoog tijd voor een talkshow met een duidelijk christelijke invalshoek en andere gasten. En zo verschenen in de eerste uitzendweek Daphne Deckers, Lucille Werner en Georgina Verbaan…

Jaar na jaar ging het zo door: precies dezelfde genodigden die je bij alle andere omroepen ook al zag. Dit seizoen waren het: Jort Kelder, Hans Klok, Gerard Joling, Bart Chabot, Sandra Schuurhof, Frits Wester en Johan Derksen. Verder: Arie Boomsma, Ruben Nicolai en – in de laatste uitzending – Jeroen Pauw, die hun nieuwe shows mochten pluggen. Als ‘K&B’al verschilde van andere praat-tv zat het hem in de nuance. Minder showy dan ‘RTL Late Night’, en vriendelijker dan ‘P&W’, maar ook minder humoristisch.  En net wat meer aandacht voor vervolgde christenen. In elk geval  meer sport. Knevel en Van den Brink zijn zo dol op voetbal dat zelfs de eerste halve maand van Louis van Gaal bij Manchester United al  een item was. ‘Duider’was Peter R. de Vries, ook weer zo’n usual suspect.

Zelden maakte ‘K&B’het verschil. Dieptepunt was het bezoek vorige maand van Nico Dijkshoorn. Toen die een loflied bracht op Bob Dylan, uitgezonderd diens christelijke songs (‘het tekstuele  nulpunt’), begroetten Knevel en Van den Brink die toevoeging met een hartelijke lach. Dijkshoorn: “Dylans bekering tot de Heer heeft zijn taalcentrum aangetast. Het werden ééndimensionale, ontzettend blije teksten. En dan die foto met de paus.”Geen enkel weerwoord. Sterker, het EO-duo leek zijn gast bij te vallen. Dijkshoorn: “Toen het slechter ging met Dylan…”Van den Brink: “Ging het beter met zijn muziek.”

Andries en Tijs deden heel erg hun best om erbij te horen. Bij het wereldje van klatergoud, zoals dat vroeger in hun kring heette.  Een jubelzang op de 70-jarige Freek de Jonge , het fêteren van Liesbeth List (ze mocht zelfs een keer bij Knevel op schoot), de twee overtuigde calvinisten draaiden zich in alle bochten om het celebrity-circuit ter wille te zijn. Telkens vroeg je je af: klopt dit wel, schuurt het niet? Is het wel des EO’s om een wereld die tot voor kort werd gemeden nu plots zo innig  te omhelzen? Ze wílden te graag,  Knevel en Van den Brink. Goed dat ze stoppen.

 

Dr. Rossi leeft voort als vader aller soapartsen

Ed Nelson als dr. Rossi, de bekendste tv-arts aller tijden.
Ed Nelson als dr. Rossi, de bekendste tv-arts aller tijden.

Iedereen kent dokter Tinus (SBS 6) en dokter Deen (Max), maar wie kent nog dokter Rossi? Het overlijden van de 85-jarige ‘soapdokter’ vorige week leverde maar een klein berichtje op in Trouw. Toch was hij dankzij ‘Peyton Place’de bekendste tv-arts aller tijden. Het was  Ed Nelsons enige  grote tv- rol. Maar wat voor één? Overal ter wereld liepen vrouwelijke kijkers  met hem weg. Ook in Nederland, waar de Avro de ABC-reeks russen 1967 en 1973 uitzond.

Ik herinner me dat onze tv-loze buurvrouw op maandag speciaal bij ons op visite kwam. Niet voor die knappe dr. Rossi natuurlijk, maar voor ‘de interessante verhaallijnen.’Met medische zaken had de Amerikaanse soap weinig te maken. Wie de oude beelden bekijkt, vraagt zich af of dr. Rossi überhaupt  toekwam aan het voorschrijven van een pilletje.

Dan wandelde mannenverslindster Betty  de spreekkamer binnen. Dan weer Rossi’s oude vlam Constance. Of Allison, die met Betty vocht om de liefde van Rodney. En Rachell, niet te vergeten, een  verwarde schone. “Oh, help me toch !”, vloog ze dr. Rossi om de hals. “Ik wil weg bij de Carsons. Kan ik vannacht hier slapen?”

Soms waren de ontboezemingen van een verbluffende eenvoud. “Ik was dat lange haar gewoon zat”, zei Allison in de uitzending van 15 februari 1966. Mia Farrow, haar vertolkster, was eigengereid naar de kapper gegaan en verscheen plots met een kort koppie op de set. Consternatie bij de makers. Hoe moesten ze de metamorfose aan de kijker uitleggen? Nou, met dat ene simpele zinnetje dus, in Rossi’s spreekkamer. Voor de liefhebbers: het haircut-drama is terug te kijken op internet.

De dokter als vertrouwensman. Dat was betrekkelijk nieuw in tv-drama, zeker in een tijd waarin velen nog gewend waren aan geestelijken als biechtvaders. Een geestelijke telde ‘Peyton Place’ook, ds. Tom Winter, maar die had z’n handen vol aan z’n alcoholische vrouw.

Anders dan Farrow, die de serie niks vond, was Nelson er van het begin tot het bittere eind bij, en veroverde hij als Michael Rossi zeker vijf vrouwen. Als een blok vielen ze voor hem, of ze nu getrouwd waren (Claire en Marsha), behept met een duister verleden (Stella) of veel te jong (Rachell). Lang duurde het geluk meestal niet. Claire werd opgeëist door haar wettige echtgenoot, Rachell was inderdaad te jong (vond Rossi, bij nader inzien, zelf ook) en Ann viel van een klif en stierf.

En toen was het na een onafzienbare reeks van 514 afleveringen ineens uit met ‘Peyton Place’. Rossi verdween in de bak, een eind als een nachtkaars. Tv-conférencier Wim Kan grapte Oudjaar 1973 dat er helemaal geen reden was voor ‘dat overhaaste slot van Peyton Place’ nu voorspeld was dat de wereld pas in 2050 zou vergaan. Mies Bouwman was zo ontstemd dat  ze ‘dr. Rossi’ in ‘Een van de acht’ (Vara) met een grote sleutel  uit de cel verloste.

Was het aan die bevrijding te danken dat dr. Rossi dertig later weer opdook in ‘Gooische vrouwen’(RTL 4)? Ditmaal gespeeld door Derek de Lint, maar even geliefd  bij de dames als ooit de ‘echte’dr. Rossi ? De ‘Peyton Place’-ster  mag dan jaren van het scherm zijn, alle soapartsen na hem  – ja, ook die botte dokter Tinus – zijn schatplichtig aan de eerste tv-arts die de huiskamer veroverde.

 

Hilligje wil meer dan de kerkvloer dweilen

De deur van haar 'eigen'SGP sluit in Hilligjes gezicht.
De deur van haar ‘eigen’SGP sluit in Hilligjes gezicht.

Heel blij was ik met de herhaling zaterdag van ‘Houdt God van vrouwen?’Eerder viel die documentaire in deze rubriek buiten de boot, omdat het uitzendtijdstip, 23 december vorig jaar, nogal ongelukkig uitkwam. Het is nochtans een bijzondere NCRV-productie die om vele redenen alle aandacht én lof verdient.

Allereerst  omdat de bekroonde regisseur Emile van Rouveroy erin is geslaagd door te dringen in het gesloten bolwerk van het orthodox-protestantisme.  Met de camera volgt hij Hilligje Kok uit Staphorst, die met de oud gereformeerde gemeente en de SGP in gesprek gaat over een gelijkwaardige plaats voor vrouwen. Dat is het tweede pluspunt: een actueel maatschappelijk thema.

Dan Hilligje zelf. Zij moet voor de regisseur een geschenk uit de hemel zijn geweest.  Zo naturel zie je ze zelden. Komt vast doordat Hilligje geen mediatraining heeft gevolgd, de dood in de pot voor elk authentiek gesprek. In een milieu dat op z’n minst tv-schuw is, lijkt Hilligje geschapen voor camera. Wellicht opent ze tevens de ogen van kijkers die denken dat autonomie alleen voorkomt onder sophisticated ladies in de Randstad.  Boerin Hilligje is uiterst zelfstandig, en laat zich ook door Van Rouveroy niet de wet voorschrijven. Tevergeefs probeert hij haar te wringen in de mal van David tegen Goliath. Hilligje begint gauw over haar vee. “Kijk, die heet David, en die Goliath.”

Een minpunt is het wederhoor. Anders dan aan Van Rouveroys eerdere refo-documentaires – ‘Staphorst in tegenlicht’ en ‘Rijssens stille oorlog’- wilde juist aan ‘Houdt God van vrouwen?’geen man meewerken, behalve dan Hilligjes ‘afvallige’homozoon Willem. Ook Van Rouveroy zelf heeft die afwezigheid van refo-mannen een manco genoemd.

Dat heeft hij evenwel slim opgelost. Een stem buiten beeld leest telkens op gedragen toon de brieven voor die de dominee aan Hilligje schrijft. De inhoud varieert van ‘wij willen een gesprek over uw medewerking aan de documentaire’tot ‘wij gaan niet met u in discussie over de positie van de vrouw.’ Door deze truc krijgt de kijker toch een beetje een beeld van hoe Hilligjes éénvrouwsgevecht bij haar tegenstanders valt, al blijft de film toch meer een portret van Hilligje dan een sfeertekening van een zuil in beweging.

Aan Van Rouveroy kan dat niet liggen. Hij behoort weliswaar niet zelf tot de ‘zwarte kousenkerk’, maar om het vertrouwen van de Staphorsters te winnen ging hij rond 2007 wel enkele jaren lang elke zondag naar de hersteld hervormde kerk.

Hilligje raakt tijdens haar strijd steeds meer los van de kerk. Niet alleen zijzelf wordt buitenspel gezet, ook haar zoon, die in het homo-huwelijksbootje is gestapt. In een vuurrode jas bezorgt Hilligje uiteindelijk haar afscheidsbrief bij het kerkbestuur. “Ik verlaat niet het geloof, maar wel de kerk. Ik loop vast in uw structuren. Wat mij bij u rest is slechts de vloer dweilen.”

Daar had Van Rouveroy moeten stoppen. Een slot als een paukeslag. Helaas plakt hij er nog een keutelig staartje aan vast. Hilligje krijgt een koninklijke onderscheiding. Mooi voor haar, maar voor de documentaire een anticlimax. Niettemin, wie ‘Houdt God van vrouwen?’heeft gemist, kan de hele week nog terecht op NPO Doc.

 

De televisie liet zich van haar beste kant zien

Lichtende kaarsen tijdens de dienst 'Verbonden in verdriet'.
Lichtende kaarsen tijdens de dienst ‘Verbonden in verdriet’.

VPRO’s ‘Zomergasten’toonde zondagavond een fragment uit ‘The English surgeon’, waarin we neuroloog Henry Marsh aan het werk zagen in Oekraïne. Waarschijnlijk als gevolg van Tsjernobyl komen daar ontzettend veel hersentumoren voor bij jonge kinderen. “Soms opereer ik alleen maar om hoop te bieden, want dat is het belangrijkste wat er is”, zei Marsh. ‘Zomergast’Freek de Jonge sloot daarop aan toen hij sprak over zijn overleden kleindochtertje. “Ook zij is vaak geopereerd enkel om de hoop levend te houden.”

Met deze woorden in het achterhoofd keek ik naar de herdenking van de vliegramp in Oekraïne. Was de Dag van nationale rouw behalve verdrietig en aangrijpend ook hoopvol? Hoop is een raar, onrationeel ding. Het verdriet is niet weg, maar je kan weer even verder. Hoop is het onzegbare, iets dat niet onder woorden valt te brengen. En toch proberen we dat. In ‘Hollandse zaken’(Max) mijmerden allerlei goedbedoelende mensen over rouw en troost. De één vond dat je boosheid alle ruimte moest geven, de ander dacht juist van niet. Ada, een vrouw die in 2008 haar complete gezin verloor bij een klimpartij in Italië, verzuchtte: “Kom niet met adviezen. Heb niet de arrogantie dat je het weet, want niemand weet het.” Zelf was ze na het drama stevig vastgehouden door haar zus, waarna ze zich een moment getroost voelde. Luchthavenpastor Wina Hordijk vertelde: “Een glas water aanbieden, een zakdoek. En maar luisteren, luisteren, luisteren.”Kijk, dat is hoop, dacht ik.

De publieke omroep liet zich woensdag van haar allerbeste kant zien: geen amusement, geen spelletjes en geen reclame. In het ‘Journaal’gaf een stemmig in het  zwart geklede Annechien Steenhuizen commentaar bij de aankomst van de veertig kisten. De NOS had er bewust voor gekozen de duizend nabestaanden op het vliegveld buiten beeld te houden. Verslaggever Kees van Dam vertelde dat velen van hen na het uitladen van de kisten bij elkaar waren gekomen in de bergruimte van het vliegtuig. In Hilversum, waar de lijkwagens naar toe gingen, zei een man: “Ik ken geen van de slachtoffers persoonlijk, maar ik heb het gevoel dat ik iedereen ken.” Ook dat was hoopvol, vond ik.

De christelijke omroepen zonden live een oecumenische dienst uit (‘Verbonden in verdriet’) vanuit de St. Joriskerk in Amersfoort. Nabestaanden staken kaarsen aan, terwijl het koor zong ‘Als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur dat nooit meer dooft.’De samenbindende functie die tv op zo’n dag moet hebben, kwam in deze dienst op geheel eigen wijze tot uiting. Met secuur geselecteerde teksten waaraan zowel gelovigen als ongelovigen iets zouden kunnen hebben. Het aloude Onze Vader naast het ontroerende ‘Als het einde komt en als ik dan bang ben, mag ik dan bij jou?’ van Claudia de Breij. Het ‘Still I cry’van ‘Voice’-winnares Iris Kroes, voorafgegaan door het ‘Kyrie’uit de mis in G-groot van Franz Schubert.

Het magnifieke ‘In Paradisum’uit het Requiem van Fauré deed alle woorden verbleken. De Franse componist maakt het onzegbare voel- en tastbaar en brengt een hoop op gang die op geen enkele rationaliteit  is geënt.  Door Fauré’s zachtmoedige, ingetogen dodenmis is het verdriet niet weg, maar kunnen we weer even verder. Hoop ik.

 

Is Hilversum links? Waar en niet waar

Hilversum is meer dan enkel 'Pauw & Witteman'.
Hilversum is meer dan enkel ‘Pauw & Witteman’.

De publieke omroep is te links. Een oud geluid, dat vorige week opnieuw werd geventileerd door Mathieu Weggeman, lid van de Raad voor Cultuur. De Vara drukt met opiniërende shows als ‘De wereld draait door’ en tot voor kort ‘Pauw & Witteman’een te sterk stempel op de programmering als geheel, vindt Weggeman, en daardoor kleurt Hilversum rood.

Het is waar en niet waar. Waar: de Vara is links (ofschoon in ‘DWDD’ het vertier voorop staat) en dat moet ook, want we hebben immers een zogenoemd pluriform bestel. Niet waar: er zijn genoeg collega-omroepen die een ander geluid laten horen. De EO bijvoorbeeld (christelijk), en de VPRO (vrijzinnig, ondogmatisch). Samen met de Vara hebben deze twee zendgemachtigden het duidelijkste gezicht van Hilversum, al is hun toon niet makkelijk in het zwart-wit-schema van links en rechts te plaatsen.

Voor een rechts ‘tegengeluid’zijn in 2009 WNL en PowNed opgericht.  Maar of PowNed rechts is, valt te betwijfelen. Rebels is een beter etiket: tegen de gevestigde orde. Zoals de VPRO in de jaren zeventig. Met dit verschil dat de VPRO geestiger, inhoudsvoller en vooral veel ijveriger en creatiever was dan de gemakzuchtige Pietje Bells van PowNed. WNL heeft zeker een rechts aureool, maar is zo goed als onzichtbaar. Zondagochtend om 9.30 uur kun je zo rechts zijn als je wilt, geen mens die het zal merken.

In Trouw wees Weggeman zaterdag op de Tros en de NCRV. Die zouden, net als de Vara, veel meer moeten inzetten op programma’s waarmee ze de publieke opinie bepalen. Weinig kans daartoe. De Tros is sinds het vertrek van Wibo van de Linde allang geen rechtse omroep meer:  ‘EenVandaag’is heel iets anders dan ‘Tros Aktua’. De Tros is een verlengstuk geworden van de lokale omroep Volendam, gespecialiseerd in het aanbieden van gratis reizen aan steenrijke palingsound-zangers. In ‘De zomer voorbij’ zien we ze vakantie vieren in Kroatië: Jan Smit, Kees Tol en de 3js. En laten we de Brabantse multimiljonair Frans Bauer (‘Vive la Frans’) niet vergeten. Die mag volgende maand weer op kosten van de kijker naar Zuid-Frankrijk. Bauer zien rondlopen met een stokbrood, dat is pas genieten!

En dan de NCRV, tsja. Uitgezonderd een enkel identiteitsrijk programma als ‘Schepper & Co’is het een grote vraag waar die omroep staat. ‘Bruggen slaan tussen groepen in de samenleving op basis van hoogwaardige kwaliteit vanuit een bezielde identiteit’, was de zeer algemene frase waarin NCRV-voorzitter Coen Abbenhuis zich zaterdag in Trouw hulde. Bruggen slaan, ach dat wil iedereen wel in Hilversum. Maar of dat een duidelijk profiel oplevert…

Je kan het zomaar treffen dat een NCRV-boegbeeld je gaat uitleggen hoe je je moet laten ontdopen, zoals Jetske van den Elsen een paar jaar geleden presteerde. Of je krijgt te horen dat het een ‘goede zaak is dat kerk en christendom uit Nederland verdwijnen’, zoals NCRV-gezicht Frénk van der Linden (o.a. ‘Altijd Wat’) vorige maand beweerde in EO’s ‘Knevel & Van den Brink’.

Kijk, zoiets is bij de Vara volstrekt ondenkbaar: dat een medewerker en plein public en ongestraft de ganse sociaal-democratie op de schroothoop gooit. De Vara doet aan identiteitsbewaking, en dat straalt af op haar hele programmering.

 

Helderzienden op tv: even geduld a.u.b.

Tik, tik, tik, zegt de telefoon. Caroline Sonneveld met 'Dit is mijn toekomst'.
Tik, tik, tik, zegt de telefoon. Caroline Sonneveld met ‘Dit is mijn toekomst’.

Omdat er zo weinig op tv is, besloot ik zaterdag tot een raar experiment. Noem het participerend recenseren. Ik wilde diezelfde dag nog in een programma terechtkomen, kon me niet schelen in welk. Het makkelijkst leek me ‘Dit is mijn toekomst’van RTL 5.

Stipt om elf uur klik ik de tv aan. Presentatrice Caroline Sonneveld, met naast haar hindoestaans medium Shanti, vertelt dat ‘we vanaf nu live kunnen inbellen.’ In koeienletters blinkt het verlossende nummer ons tegemoet: 0909-8070. Met daaronder piepklein: 90 cent per minuut.

Ik bel. “Welkom”, spreekt een computerstem, “toets vier voor de mogelijkheid om in de studio te komen.”Vier getoetst. Hè, lekker direct door naar Shanti, ratel ik koortsachtig. Maar dan: “Voor Maria toets één, voor Tineke twee, voor Alida drie.” Maria, dat is een mooie naam, één dus. “Hoi Maria, ik heb een probleem, maar het kan alleen op tv behandeld worden!”Maria: “Er is een risico.”Ik: “Welk?”Maria: “Dat het niet lukt. Maar u kunt het proberen. Eerst een negen dan een vier.”

Negen,vier. De minuten tikken door. Dan wéér: “Voor Maria, toets één, voor Tineke twee, voor Alida drie.” Ditmaal Tineke maar eens. Oh, die is in gesprek. “Toets sterretje voor andere visitekaartjes”, beveelt de stem. “Hallo, ik ben Carola”, zegt een nieuwe computerstem, “voor rouwverwerking en rouwbegeleiding. Groetjes!”  Daarna: “Wilt u naar het volgende visitekaartje, toets één.”Maar ik wil helemaal niet naar het volgende visitekaartje, ik wil naar Shanti!

Plots heb ik een ander medium aan de lijn. Laten we haar om privacy-redenen Q noemen. “Wat is uw leeftijd?”vraagt Q. Ik: “Weet u dat niet?” Q: “Geen flauw idee.”Ik: “Maar u bent toch helderziend?”Q: “Aan uw stem te horen, zo rond de vijftig.” Ik: “Dank u voor het compliment.”Q: “Waarmee kan ik u helpen?”Ik: “Ik wil bij Shanti op tv.” Q: “Dat kan ik niet voor u regelen. Dat moet u zelf doen.”

De teller wijst inmiddels de twaalfde belminuut aan. Ik geef alle hoop op Shanti op, en besluit met Q verder te gaan. “Kunnen jullie door een waterkraan?”, vraag ik. “Haha, nee hoor”, lacht Q, “maar wat is uw probleem?”Ter plekke verzin ik: “Heb ik in het hiernamaals nog steeds dezelfde baan?”Q: “Dat is wel een erg aardse vraag, daar kan ik geen antwoord op geven. Wat doet u nu?” Ik: “Ik werk in de media.”Q: “Dan doet u dat boven zéker niet. U krijgt daar heel andere taken.” Ik: “Kan ik in de hemel wel tientjeslid worden van de NCRV?”Q.: “Nee, dat zal helaas niet lukken, het is een heel andere wereld. Maar waar belt u eigenlijk voor?””Nou, eh”, stamel ik zwetend, “ik zit heel veel voor de tv, en dan snoep ik enorm. Taart, chocolade en pinda’s. Ik vind het heerlijk, hoor, maar zal ik aankomen, denkt u?  Ik drink ook sloten koffie. Wel iets voor u, al dat koffedik? “Q.: “Nou, ik houd niet zo van koffie, maar ú zit iets weg te eten”

Op tv is inmiddels Elly aan de beurt. Elly begint met een opgewekt‘ik ben toch zó nieuwsgierig naar de toekomst’ en gaat weg met een dringend advies van Shanti om maandag meteen de huisarts te consulteren voor rouwverwerking (Elly’s moeder is elf jaar geleden overleden!) Mijn teller staat ondertussen op een kwartier. “Bedankt Q”, zeg ik. “U heeft veel voor me betekend.”

 

Een nieuwe draai  aan euthanasie

Kinderarts Verhagen wil ook euthanasie voor wilsonbekwame kinderen.
Kinderarts Verhagen wil ook euthanasie voor wilsonbekwame kinderen.

Sinds Nederland een euthanasiewet kent, is het aantal programma’s over actieve levensbeëindiging niet afgenomen, wat je misschien zou verwachten, maar juist enorm gestegen. Elk jaar tijdens de Week van de Euthanasie, steevast in februari, bericht Hilversum ons uitgebreid over de nooit moegestreden euthanasievereniging NVVE, en ook afgelopen dagen was het tv-aanbod weer groot.

De NCRV herhaalde ‘Nachtvlinder, de laatste dagen van Priscilla’, een documentaire ‘met steun van de NVVE’over een ongeneeslijk 25-jarig meisje dat voor euthanasie kiest. De Avro bracht ‘Een mooi einde’, ook deels een herhaling, waarin we de 76-jarige Johan zien worstelen met dementie. Na afloop konden kijkers bellen met de NVVE.

Een deel van dit soort programma’s beoogt de kijker meer inzicht te geven in de dilemma’s waar een ongeneeslijk ziek mens tegenaan kan lopen, al waren er bij Priscilla weinig twijfels zichtbaar. De tv kan wellicht ook troosten. Als je zelf beginnend dement bent, en je ziet het gevecht van Johan, dan weet je in elk geval dat je niet de enige bent. En je herkent misschien ook de onwillekeurige druk van je omgeving. Ongetwijfeld liefdevol bedoeld, maar hoe is het voor een dementerende om zijn vrouw te horen zeggen: “Je bent mijn man niet meer. Je bent een kind. En ik wil geen kinderen meer.”

Het grootste deel van de programma’s gaat echter over iets anders: mogelijke hiaten in de euthanasiewet. Deze vermeende leemtes zorgen voor een voortdurende stroom van nieuwe uitzendingen. Dit weekend meldde de Groninger kinderarts Eduard Verhagen dat ook doodzieke kinderen tussen één en twaalf jaar ‘recht moeten krijgen op euthanasie’. Ik zet deze zinsnede expres tussen aanhalingstekens, omdat het hier gaat om wettelijk wilsonbekwame patiënten, die dus niet zelf kunnen beslissen. Dat zullen ouders en artsen samen moeten doen.

Het’Journaal’opende met Verhagens oproep, en gaf het nieuws een onaangenaam dwingende draai door te zeggen dat ouders van terminale jonge kinderen ‘met de rug tegen de muur staan’. Zelden of nooit zie je bij de publieke omroep ouders die dat gevoel helemaal niet hebben of die wijzen op de mogelijkheid van palliatieve sedatie. Ook nu bleven ze weer buiten beeld. Wel zagen we de vader van Bente, een meisje met blaarziekte. Bente’s ouders hadden Verhagen om beëindiging van haar leven verzocht, bleek in ‘Nieuwsuur’. Verhagen: “Die vraag was een shock. Zoiets had ik nog nooit eerder van een ouder gehoord.”

Maar na verloop van tijd had hij de billijkheid van het verzoek ingezien. “Waarom zouden we wat mogelijk is voor zuigelingen (dankzij Verhagens ‘Groningen protocol’, W.P.), ook niet mogelijk maken voor oudere kinderen?”, vroeg de kinderarts zich af. Het antwoord kwam van hospice-arts Marijke Tonino. “Omdat we als buitenstaanders gaan oordelen over de kwaliteit van leven van ánderen. Een hellend vlak. Wie is de volgende groep? Verstandelijk gehandicapten? Families worden hier heel bang van.”

Ja, wat doen we met andere wilsonbekwamen vroeg ‘Nieuwsuur’aan Verhagen? “Daar ga ik niet over”, reageerde hij. “Laten we het nu eerst voor kinderen regelen. Voor oudere wilsonbekwamen hebben we andere artsen nodig.”Om kippevel van te krijgen.

 

Tv-seizoen voorbij, tijd voor boetes

Zo kijkt Youp van 't Hek als hij een vrouw hoort praten over de overgang.
Zo kijkt Youp van ‘t Hek als hij een vrouw hoort praten over de overgang.

Ziezo, het tv-seizoen zit erop, tijd voor het bonnenboekje. De omroeppolitie (alias uw tv-recensent) heeft het volgende besloten.  Anita Witzier ( o.a.KRO’s  ‘Memories’) krijgt een boete van € 8000,– wegens recidive in de categorie larmoyante tranentrekkerij  (pas rukte ze n.b. een zonnebril van iemands hoofd om te kijken of ze al traanvocht had weten op te wekken). Stond nog een boete open van € 5000,– vanwege majesteitsschennis bij het afscheidsfeestje van Beatrix. Toen  noemde ze de oud-koningin, tot afgrijzen van de hele zaal,  ‘een collega’, omdat ze beiden actief zijn in het Reumafonds.  Samen € 13.000,–

Sven Kockelmann en Eva Jinek  (KRO), ieder € 10.000,– boete omdat ze tijdens ‘Eén op Eén’als sprinkhanen in de stoel zitten en daarbij de onschuldigste gasten vuil en agressief aankijken.  Maarrrrrr….,  aangezien KRO-directie de kijker heeft verblijd met een geluksbonus – de show  keert nooit meer terug – wordt de boete verminderd met € 2000,–. Komt het totaal voor de KRO op   € 31.000,–

Jeroen Pauw en Paul Witteman (Vara): € 20.000,– wegens systematisch chagrijn tegenover vrouwen. Voor de behandeling van Ingeborg Beugel overweegt de omroeppolitie zelfs een voorwaardelijke hechtenis van één week in de 50plus-kerker van Omroep Max. Programmamaakster Beugel was uitgenodigd om te praten over de overgang, maar bleek alleen maar te dienen als bron van neerbuigende spot voor een aantal oudere (corpulente) heren aan tafel. Kijk die uitzending van 26 februari nog maar eens terug, en zie de camera zwenken tussen al die sardonische, hautaine blikken.  Let vooral op het vieze gezicht van Youp van ’t Hek: vleesgeworden minachting, en dat niet alleen wanneer Beugel het heeft over haar ‘gortdroge poes’. Subsidiair: 15.000,– voor het puberaal pesten van gelovigen. Samen € 35.000,–

Philip Freriks. Pakt elk presentatieklusje aan dat voorbijkomt. Mon Dieu, laat hij zich beperken tot programma’’s  waar hij iets van weet ( taal bijvoorbeeld). En laat hij niet met een boswachter een bijenkorf gaan bekijken met een gezicht alsof hij elk moment naar de wc moet, zoals in EO’s’Lang leve de lente’. Boete wegens ijdelheid : € 7000,– Verhoogd met € 3000,– voor onnodige stekeligheden richting wesp en bij.

Nicolette Kluijver: € 1000.000,– wegens het jarenlang bederven van kijkplezier. Eerst bij BNN (o.a. ’Spuiten en slikken’) en nu bij RTL 5 (‘Ik ben een ster, haal me hier uit’). Voor onophoudelijk gegiechel € 500.000,– voorwaardelijk met een proeftijd van drie uitzendingen.

Albert Verlinde. Verdient z’n geld door te graaien in ieders privé-leven, maar o wee als hij zelf aan de beurt  is.  Toen Vara’s ‘Rambam’ met enige overdrijving ‘onthulde’dat Ver linde financieel aan de grond zat, reageerde het ‘RTL Boulevard’-boegbeeld als door een adder gebeten. In zijn eigen programma stelde hij met krokodillentranen het Vara-gestalk aan de kaak. Boete: € 200.000,– vanwege verregaande hypocrisie.

Tenslotte: Marion Bloem. Schrijfster klaagde in ‘Journaal’en ‘Radio EenVandaag’steen en been omdat ze wat dagen zonder pinpas zat. Gekerm van een verwende diva in het ik-tijdperk. Goed voor een boete van € 15.000,– (mét pinpas) of € 20.000,– (contant).

 

Mijn hemel, Bloem zit zonder pinpas!

Marion Bloem zit in een pinpas-hel.
Marion Bloem zit in een pinpas-hel.

Er is iets verschrikkelijks gebeurd: de pinpas van Marion Bloem is geblokkeerd! Jaja. De schrijfster maakte de tragedie vrijdag zelf bekend. Het ‘Journaal’vond het nieuws zo belangrijk dat het nog vóór de WK-overwinning van de Nederlandse hockeyheren werd gemeld.

Zwaaiend met haar ING-pas bij een tankstation klaagde Bloem dat ze de benzine niet meer kon betalen. En dat was nog niet eens alles: een paar dagen eerder had ze een lunch zelfs contant moeten voldoen! Verslaggeefster Pauline Broekema was één en al verontwaardiging. “Bloem is beloofd dat ze over vijf dagen een nieuwe pas heeft, vijf werkdagen welteverstaan!”

ING wilde de catastrofe niet voor de camera toelichten. In een verklaring schreef de bank: “Er zijn acht miljoen betaalpassen in omloop. Nog geen 0,1 procent van de pashouders ondervindt op dit moment hinder doordat de oude, verlopen pas is geblokkeerd, terwijl de nieuwe nog niet is ontvangen.” Van die 0,1 procent is Bloem dus weer zo’n 000000000000000000,1 procent (grof geschat).

Maar als je BN’er bent, maakt dat niets uit. Dan slurpt Hilversum je mini-drama met huid en haar op. ‘Radio EenVandaag’- sinds het WK voetbal is het programma van de tv verbannen – had  maandag zelfs al een toepasselijk liedje opgevist: ‘Hij doet ’t niet, het spijt me zeer, mevrouw, meneer, hij doet ’t niet.’Op internet alarmeerde de rubriek ons: ‘Anderhalve week wachten op bankpas.’In het programma zelf ging het zelfs al over dertien dagen. De ontwikkelingen volgden zich nu in hoog tempo op, zoveel was duidelijk.

Een verhelderende dertien minuten. Wat bleek namelijk? De bank had Bloem geadviseerd, zo vertelde ING’er Ronald van Buuren, even contant geld op te nemen. Maar dat had de schrijfster geweigerd. “Ik zou een lijst krijgen met filialen, maar die heb ik nooit ontvangen”, verklaarde de getroffene. En ze ging natuurlijk niet zomaar naar één of ander ING-filiaal fietsen. Op de Vara-site Joop.nl blijkt dat Bloem nog veel meer oplossingen van de hand heeft gewezen. “Even lenen bij vrienden?”, had ING gesuggereerd. “Nee, hoor, dat heb ik van m’n leven nog niet gedaan.” De pas van haar man misschien? “Ja, alleen als ING alle boetes kwijtscheldt voor het geval hij rood komt te staan.”Verder eiste ze van de bank bloemstukken voor vrienden van wie ze uiteindelijk toch wat had geleend. En ze wilde stante pede een nieuwe pas. Per koerier. “Ik ben woedend”, kermde ze.

Op twitter houdt Bloem ons al dagen bezig met haar privé-calamiteitje. Toch reageert van haar 2200 volgers maar een handjevol op het gejammer. Op tv zie je haar lotgenoten ook al niet. Geen wonder, want, zo bleek uit de woorden van Van Buuren, de meeste gedupeerden hoefden maar een paar dagen op hun nieuwe ING-pas wachten.  Dat het bij Bloem wat langer duurde, kwam doordat de eerste verzending was mislukt. De ING-man maakte z’n oprechte excuses. Maar voor Bloem was dat niet genoeg: “Is mijn pas nu wel of niet verstuurd?”

BN-isering van het nieuws heet dat. Het is komkommertijd, er gebeurt de hele dag geen barst, behalve voetbal. En dan ineens is er een pasprobleempje van een schrijvende diva met kapsones. Eentje die alle oplossingen torpedeert, en maar één ding wil: met haar hoofd op tv.

 

Hilversum zag de wolk al hangen

Netto-resultaat van het voorspelde noodweer: wat takken op de rails.
Netto-resultaat van het voorspelde noodweer: wat takken op de rails.

Het doorgaans serieuze dagblad The Times schreef tijdens de regenachtige zomer van 2012 in het hoofdartikel: “We willen ons standpunt glashelder overbrengen: wij zijn tégen dit weer. Het moet ophouden met regenen, en snel ook.” In Hilversum leek Pinkstermaandag het omgekeerde het geval: verslaggevers wedijverden om een storm in een glas water op te blazen tot een apocalyptische donderbui.

Het begon ’s middags al op de radio. “Het is een ideale dag voor extreem noodweer, omdat het zo benauwd is”, warmde ‘EenVandaag’ons op. ‘RTL Nieuws’deed er ’s avonds een schep bovenop: Het KNMI heeft code oranje afgekondigd voor het zuiden, en zelfs code rood voor Limburg. “Ontwrichting van de samenleving dreigt”, waarschuwde presentatrice Daphne Lammers. Verslaggeefster Britta Sanders sprak hongerig: “Spannend hoor, waar het gaat vallen.” Vervolgens zagen we beelden van een zonnig jazzfestijn in Den Bosch.

Antoin Peeters zat bij Pinkpop in Landgraaf. “Noodweer is op weg naar het festival”, wist hij. En: “De burgemeester is ook al gearriveerd. Dat zegt toch wel wat.” Festival-directeur Jan Smeets was niet meer te bereiken, voerde Peeters de spanning verder op, “want druk in overleg.” Waarna hij zijn verslag afsloot met: “Of er echt noodweer gaat uitbreken, weten we niet, maar ik zie wel een dreigende wolk.” Weerman Dennis Wilt voorspelde dat het KNMI ook voor het noorden van het land een waarschuwing zou afgeven. “Het is écht oppassen geblazen.”

Nu was het hele koninkrijk dus al in gevaar. Donder, bliksem, hagel, windstoten, wie kon ons nog redden? Het ‘Journaal’misschien? Rob Trip toonde beelden van een boompje op het spoor bij Geldrop. “Het treinverkeer is uren gestremd. En Gerrit, wat kunnen we verder nog verwachten?”Gerrit (Hiemstra): “Er dreigt potentieel gevaar voor zowel Pinkpop als de bbq in de achtertuin”, somberde hij. “Er kunnen zware onweersbuien vallen, maar het kan ook achterwege blijven.”

Pinkpop-verslaggeefster Lidwien Gevers was voor de gelegenheid gekleed in een elegant wapperend geel regenjasje. “Het kan hier nu elk moment gaan gebeuren”, zei ze dreigend. “Smeets heeft het publiek vanaf het podium al gewaarschuwd.” “Maar”, stamelde Trip in een helder ogenblik, “ik zie achter jou dat iedereen gewoon blijft.” “Klopt”, reageerde Gevers, “er hangt hier nog steeds een heel vrolijke stemming.”

22.45 uur, teletekst: “Het KNMI heeft de code voor extreem weer ingetrokken voor alle provincies.” En: “Het noodweer heeft nauwelijks tot overlast geleid. Ook niet op Pinkpop, waar het programma slechts korte tijd werd stilgelegd.”Maar daar ging ‘Knevel & Van den Brink’niet zomaar mee akkoord. De Moerdijk-brand vorige week hadden ze ernstig onderschat, dat zou het EO-duo niet nog een keer overkomen. “Zijn er toch geen risico’s genomen?”, drong Tijs van den Brink aan bij Margot Ribberink. “Tsja”, aarzelde de meteorologe, “ik denk van wel.” Waarop Van den Brink: “Waarom zeg je niet gewoon dat we aan een ramp zijn ontsnapt?” Burgemeester Vlecken van Landgraaf belde boos in, en Marjon van Royen, een van de tafelgasten, pleegde een excellente interventie. “Jíj, Tijs, wil een headline, waaraan Margot misschien niet wil meewerken.” Wat een verfrissende donderbui!

 

Charlène Grimaldi, prinses op de rots

Prins Albert van Monaco arriveert op Schiphol, maar wel alleen.
Prins Albert van Monaco arriveert op Schiphol, maar wel alleen.

Eerst zou ze er niet bij zijn, toen weer wel, of toch weer niet? Prinses Charlène van Monaco hield heel Nederland in ondraaglijke spanning. Ook Trouw. “Ze komt toch”, juichte deze krant op pagina twee, “nu zal de hele wereldpers wel op haar tweedaagse visite afkomen.”Nou, op Schiphol geen BBC of CNN te bekennen. Zelfs het ‘Achtuurjournaal’en het ‘RTL Nieuws’ van half acht besteedden er geen seconde aan. Geen wonder, want er was helemaal geen Charlène. Alleen prins Albert, haar man. De belangrijke Navo-bondgenoot landde exact om acht minuten voor elf.

Maar aan een man alleen is natuurlijk geen barst aan, vond ‘RTL Boulevard’. Ja, Willem-Alexander was er bij, ‘maar ook achter twéé heren in pak aanlopen, is teleurstellend’, klaagde Peter van der Vorst tot verrassing van velen. Charlène is zwanger en blijft daarom thuis, wist ‘RTL Boulevard’. “Over hoeveel maanden komt dat kind eigenlijk?”, informeerde Albert Verlinde narrig. “Misschien is ze heel erg misselijk?”, probeerde Van der Vorst. “Ze zou hier ook zijn voor het goede doel, dat kun je toch niet afzeggen”, mopperde Verlinde door. “Ja, ze laat het hele damesprogramma barsten, en daardoor blijft ook Máxima thuis”, wist Van der Vorst.

Kortom, erg gezellig werd het niet aan de desk van onze nationale societyrubriek (of is het: zo-zei-die-het-niet-rubriek?). Beelden van een eenzaam over Schiphol slenterde fotograaf Patrick van Emst maakten de misère compleet. “Je komt toch vooral voor de dames, hè, maar die zijn er niet”, jammerde hij.

‘Shownieuws’(SBS 6) vatte de vorstelijke tragedie luchthartiger op. Vrolijk wandelde Sandra Schuurhof over de Grace Kelly-expositie, die middag door prins Albert geopend, in Paleis Het Loo. “Kijk, deze Renault Floride uit 1959 is het pronkstuk van de tentoonstelling”, zei conservator Paul Rem . “Aan het kroontje zie je dat-ie van Grace Kelly is geweest.”Evert Santegoeds babbelde over de invloed van Kelly op de ontwikkeling van de tv. “Toen ze in 1956 trouwde als prinses Gracia maakte MGM daar een bioscoopfilm van. Voor ’t eerst werd een bruidspaar van dichtbij gefilmd, wat toen heel bijzonder was. De tv heeft dat later overgenomen. Denk aan de traan van Máxima.”

Andries Knevel leek flink in de war door de prinsesselijke absentie. Terwijl Charlène verbeten op haar rotspunt zat, maakte de EO-voorman van haar man een koning, vroeg hij zich af of je Albèrt moest zeggen of gewoon Albert en wist hij ook niet meer hoe je de naam van Alberts vader uitspreekt: “Rainier of Rainjee?” Maar ondertussen wel gewichtig aan Tijs van den Brink uitleggen dat de filmster Grace Kelly Alberts moeder was. “Tijs weet dat niet, want die is jong.”

Rem mocht weer volop reclame maken voor zijn expositie. “Je kunt bij ons de Kelly bag bekijken.”Knevel, verbijsterd: “De Kelly bag?!”Rem: “Ja, dat is een grote lelijke tas. Zeer geschikt voor prinsessen, want hij kan alles hebben.  Zo blijft hij altijd staan als je hem op de grond zet. Heel handig wanneer je weer een boeket in ontvangst moet nemen.” Gracia was een voorbeeld voor vele jonge prinsessen na haar, dacht Rem. “Geef mij maar Emma Peel”, riep Bart Chabot verlekkerd. Een  hartekreet waartegen zelfs de Kelly bag vermoedelijk niet bestand is.

 

Hans van Baalen met de Franse slag

Hans met z'n handjes.
Hans met z’n handjes.

Ik kan er niets aan doen, maar als ik Hans van Baalen zie, dan denk ik aan stofzuigers. Dat komt door dat rare programma laatst van Roland Duong en Teun van de Keuken. Met ronkende stem maakte het VPRO-duo bekend: “We zijn erachter gekomen dat de VVD in Brussel voor een stofzuigerrichtlijn heeft gestemd waar de Haagse VVD tegen was.”

Mijn hemel, wat een schrijnend onrecht! Bijna een uur lang werd de kijker meegezogen. Van VVD-Kamerlid Mark Verheijen (anti zuinige stofzuiger) ging het naar VVD Europarlementariër Van Baalen (pro zuinige stofzuiger). Er kwam geen eind aan. Dan weer Verheijen, dan weer Van Baalen. De laatste werd het op een gegeven moment zo beu dat hij verzuchtte: “Ik ga ervan uit dat mijn collega die over stofzuigers gaat dit dossier goed heeft bestudeerd.”

Maar dáár lieten de onderzoeksjournalisten van ‘De slag om Europa’zich niet mee naar huis sturen! Was de VVD wel betrouwbaar, vroegen ze zich af, kon je nog wel op die partij stemmen? Het liep tegen de Euro-verkiezingen, moet u weten. Happend naar lucht probeerde Van Baalen de stofzuigercatastrofe een andere draai te geven. “Wisten jullie”, vroeg hij, “dat de PvdA in Brussel in één fractie zit met oud-communisten, die veel begrip hebben voor Poetins annexatie van de Krim?” Nee, dat wist het VPRO-tweetal niet. Wie eigenlijk wél? Niemand toch?

Nu zal het programma wel een switch maken, hoopte je, want dit was pas écht heet nieuws. Hoe zou de PvdA omgaan met dit immense verschil van inzicht binnen de Euro-fractie? Maar niets daarover. De enige PvdA’er die werd geïnterviewd, senator Klaas de Vries, mocht gezellig mijmeren over een denkbeeldig bestaan als Europarlementariër. Vervolgens ging het in volle vaart terug naar het zuigschandaal. Bij ‘De slag om Europa’ zit de stekker er niet altijd in, zullen we maar zeggen.

Toen Van Baalen deze week terug was op tv, ditmaal in een Avro-portret van Jort Kelder, dacht ik: toch niet weer dat gestofzuig?! Gelukkig, dat viel mee, maar luchtig was ‘Beroep: politicus’wel. Van Baalen komt maar niet los van zijn karikatuur: geïncarneerd VVD’er, goedlachs, bonhomme. Maar wat hij met Europa wil en hoe hij zich verhoudt tot het populisme (de insteek van het tv-programma), bleef volledig in het vage. Wel weten we nu dat voordat Van Baalen zich door ‘Nieuwsuur’laat interviewen zijn voorlichter even moet checken of de VVD’er  wellicht een spinazieblaadje tussen zijn voortanden heeft, als overblijfsel van het diner.

Voorpubliciteit bij ‘Knevel & Van den Brink’(EO) vermocht de cosmetische leegte niet te vullen. Het was veel ge-Jort en ge-Hans, gepraat over Hans’handjes (‘ik spreek graag ruim, van De Gaulle geleerd’) en over zijn ‘rechtse hoofd’. En natuurlijk ook dat ‘ie (grapje) in Brussel niets doet en tijdens elk debat in slaap valt. Spijtig dat Kelder in zijn ‘documentaire’niet verder komt dan dit soort buitenkantjes en clichés, terwijl hij Van Baalen niet minder dan twee maanden volgde!

Kelder was ooit amusant in Avro’s ‘Hoe heurt het eigenlijk?’(ofschoon hij nooit een tweede Gert-Jan Dröge zal worden) en boeiend in ‘Het snelle geld’(VPRO), maar Van Baalen heeft hij geen recht gedaan. Hoe noemen ze dat ook  al weer? Juist, met de Franse slag.

 

Ha, lekker de natuur in met Philip Freriks!

Philip Freriks probeert de wonderen der natuur te doorgronden.
Philip Freriks probeert de wonderen der natuur te doorgronden.

We kenden hem vooral van natuurrampen, maar of oud-‘Journaal’-lezer Philip Freriks ook iets heeft met de natuur zelf? Ik bedoel, zou hij werkelijk begaan zijn met het twitterende torenvalkje, de broedende boerenzwaluw of de ekster in het nauw? Laten we zeggen dat zijn debuut bij ‘Lang leve de lente’, dat al die vogels ‘begluurt’met webcams, nogal…, nou ja, niet erg natuurlijk is. Telkens kijkt hij ons benard vanachter zijn dikke brilleglazen aan, alsof hij wil uitschreeuwen: ‘Begrijpt ú nou wat die natuurmensen mij allemaal vertellen? Dan hebben ze het weer over de buckfastbij (‘wat voor bij?’), dan weer over de haas die de ‘Hells Angel van de polder’ is, of over de grutto die zulke prachtige geluiden maakt, terwijl ik alleen maar ‘grutto, grutto’ hoor.’

De gesprekjes in dit nieuwe EO-programma gaan ongeveer als volgt. Freriks: “Debbie, wat heeft de grutto wat andere vogels niet hebben?” Debbie, vogelaar uit passie: “De grutto betekent lente.”Freriks: “Vind jij dat ook, Kees?” Vogelbeschermer Kees: “Ja, dat vind ik ook.” Kees vertelt dat als de grutto terugkomt uit Afrika deze sterke behoefte heeft aan ‘plas- en dras-situaties.’ “Ja, het is een vies woord, hoor”, verontschuldigt Kees zich, terwijl Freriks de camera inkijkt alsof hij zelf in een ernstige plassituatie verzeild is geraakt.

Leuk geprobeerd van de EO, maar deze kopie haalt het niet bij het BBC-origineel ‘Springwatch’. Daar zijn het enthousiaste, geestige presentatoren, die ons het buitenleven doorloodsen als was het een soap: “Onze adelaar Maria heeft verkering. Jaja, met een vogel uit Noorwegen.” Zelfs als er niet veel voorvalt – en alles in de natuur gaat nu eenmaal verrekte langzaam, heeft ook Freriks inmiddels geconstateerd – is ‘Springwatch’nog boeiend doordat elke kleine gebeurtenis wordt bejubeld als breaking news: “De oeverloper is bevallen! Kunt u zich voorstellen hoe opgewonden wij nu zijn?!” Wíj hebben Freriks die verzucht: “Je moet in de natuur wel een engelengeduld hebben.”

Waar je ook een engelengeduld voor moet hebben is ‘Leve de volksopera!’(NTR). Het beproefde recept: mensen die iets niet kunnen – in dit geval zingen – gaan dat tóch doen, en dat mogen we dan drie weken lang volgen. Aardige lui, hoor, die Utrechtse Ondiepers, daar niet van – zo zit er een mevrouw bij die altijd ‘veel bij de draagbare radio heeft gezeten’-, maar wat is hier nu toch de zin van? De wijkbewoners dichter bij elkaar brengen, zoiets zal het wel zijn. Onderwijl worden onze oren gepijnigd door het Vinexwijken-Nederlands van presentatrice Tania Kross: “Opera zingen is niet echt hun ding.” Of door onvervalste Ondiepse humor. “Of ik noten kan lezen? Nee, alleen borrelnoten.”

Een ‘grap’ die zo naar ‘Cojones’kan, het nieuwe satirische programma van de Vara. Op een enkele uitzondering na blinken de grappen uit door fletsheid en flauwheid. De show is niet scherp, niet snedig en al helemaal niet snel. Op zo’n moment denk je: hadden we ‘Kopspijkers’ nog maar, het onovertroffen satirische programma van Jack Spijkerman. Erik van Muiswinkel c.s. steken ellenlange monologen af, die van ons chirurgische precisie vereisen om de humor te ontdekken. ‘Cojones’is Spaans voor kloten. Hoe verzínnen ze het?

 

En toen werd het even stil in de Nipkow-jury

Maarten Heijmans als Ramses Shaffy en Noortje Herlaar als Liesbeth List in 'Ramses'.
Maarten Heijmans als Ramses Shaffy en Noortje Herlaar als Liesbeth List in ‘Ramses’.

In de Nipkowjury hadden we ook dit jaar weer heel wat te emmeren, maar toen ‘Ramses’ter tafel kwam, viel er een doodse stilte. Een historisch moment, nooit eerder gebeurd. Stilzwijgend waren we het er als tv-critici over eens dat deze Avro-dramaserie zonder meer een nominatie verdiende voor de Zilveren Nipkowschijf.

Wat moesten we er nog over zeggen? Een prachtige hoofdrol van Maarten Heijmans, een jonge toneelacteur die nu is doorgebroken naar het grote publiek. Hij zingt, drinkt, danst en vrijt als Ramses Shaffy zelf: een vlinder in de nacht. En dan die mooie documentaire-achtige beelden van het Amsterdamse (nacht)leven die regisseur Michiel van Erp er doorheen monteert. Alsof je naar een artistieke impressie kijkt van de Amsterdamse incrowd in de swinging sixties. Heijmans = Shaffy, noteerde deze krant.

En toen waren er nog veertig titels op de groslijst over. Mijn hemel, wat een stress! Maar gelukkig, veel kandidaten vielen snel af omdat ze te weinig steun kregen. Of, zoals een van de juryleden het uitdrukte: “Er zijn zoveel programma’s van bijzonder niveau dat we de lat heel hoog kunnen leggen.”  Helaas verdween ook ‘De Prooi’(Vara) onder die lat. Dat de serie een goed inkijkje geeft in de bancaire jungle, wilde iedereen wel beamen, en dat Pierre Bokma ABN Amro-topman Rijkman Groenink mooi neerzet als  megalomane bankier, ging er ook nog in, maar dat slót… De koortsige droom van  Rijkman Groenink op de tonen van Bachs ‘Erbarme Dich’ was ‘onrealistisch en pompeus’, vond de meerderheid, een ‘afknapper’.

Over ‘De kwis’waren we het snel eens. Die moet op de nominatie-lijst. De satirische Vara-show, ooit begonnen als onderdeel van ‘Langs de Leeuw’, heeft bewezen heel goed op eigen benen te kunnen staan. “Een nieuwe vorm van vermaak op de nogal lauwe zaterdagavond”, riep de één. “Slim, snel actueel en bijzonder grappig”, meende de ander.

Ook op Jelle Brandt Corstius zijn we nog niet uitgekeken. De VPRO-journalist heeft ons in ‘De bergen achter Sotsji’, zijn vierde reisserie, nogmaals verrast met mooie, door Hans Pool, geregisseerde beelden. De kijker krijgt de indruk dat hij de ziel van de Rus heeft geproefd, dankzij het vertrouwen dat Brandt Corstius met zijn beheersing van het Russisch weet te winnen. Authentieke mensen, daarover gaat het vaak op de Nederlandse tv, maar in Rusland heeft Brandt Corstius ze volop gevonden. Geen autoriteiten of deskundigen, wel een Georgiër die zijn tuin elk jaar kleiner ziet worden omdat Rusland zijn grenzen steeds een beetje opschuift. Je voelt de onvrijheid en kneveling, en toch houden de bewoners van de voormalige Sovjet-staten van hun onderdrukkers, of ze nu Stalin of Poetin heten. Dat raadsel bleef, ook na de slotaflevering.

Drie genomineerden. Er volgt nog een tweede stemronde, waarna de jury op woensdag 4 juni de winnaar bekend maakt. Twee tv-makers zijn nú al zeker van een prijs. Humberto Tan krijgt een eervolle vermelding voor zijn ‘RTL Late Night’ en ‘Zomergasten’(VPRO) een Ere-Nipkowschijf voor het gehele oeuvre. Een kwart eeuw is ‘Zomergasten’nu op tv en ongeveer net zo lang discussiert de Nipkow-jury al over een prijs. Daarom, genoeg gepraat nu: een schijf voor de Parel van Hilversum.

 

‘Eén op één’, hangplek voor draaideur-BN’ers

Edwin de Roy van Zuydewijn vertelt dat hij ons meer komt vertellen als zijn boek af is.
Edwin de Roy van Zuydewijn vertelt dat hij ons meer komt vertellen als zijn boek af is.

Het moet voor ‘Eén op één’(KRO-NCRV) een hels karwei zijn om elke avond een gast aan tafel te krijgen. De show die pretendeert ‘journalistieke verdieping te geven aan de actualiteit van de dag’ lijkt op een verzamelplaats van draaideur-BN’ers.

Deze maand mocht Jan Mulder aanschuiven omdat hij in het belpanel zat van de tv-actie ‘Geef om je hersenen.’Jaja, dat was nog eens een actualiteitje. Een week eerder was RTL-presentatrice Lieke van Lexmond aan de beurt. ‘ Ze deed op 5-jarige leeftijd al aan modellenwerk’, meldde ‘Eén op één’ trots, ‘speelde daarna in soaps en is nu succesvol jurylid in ‘Everybody dance now’. Wat zal dit interview voor Eva Jinek een kwelling zijn geweest. Moet je nagaan: verdieping geven aan de actualiteit met iemand die al op 5-jarige leeftijd model was!

Annemarie van Gaal was natuurlijk ook weer van de partij. Van alle chronische BN’ers is zij toch wel de meest chronische. Ze was uitgenodigd om te praten over partneralimentatie. Waarom? Omdat Van Gaal zelf twee keer is gescheiden en straks  scheidende stellen gaat begeleiden in RTL’s ‘Divorce hotel’. Je bent in Hilversum in een wip deskundige.

Bij gebrek aan nieuwswaardige gasten – wat wil je ook met zóveel talkshows in een land waar zó weinig gebeurt – wordt de actualiteit er vaak met de haren bijgesleept. Mensen komen bijvoorbeeld waarschuwen tegen iets wat zou kúnnen gebeuren : omvallende energiemaatschappijen (Wouter van Dieren), een onaantrekkelijk vestigingsklimaat (John Frentener van Vlissingen). Of ze blikken terug op een gebeurtenis die tóen alle media haalde: Yolande Kleiss over haar dochter Nienke, in 2000 gedood bij Schiedammer parkmoord. Of ze zeggen voor het laatst het kapitalisme de wacht aan, zoals Emile Roemer. En dat alles in een decor dat de warmte uitstraalt van een polikliniek.

Eén ding is wel verbeterd. Eva Jinek en Sven Kockelmann kijken al die onschuldige gasten ten minste niet meer zo vuil en agressief aan als waren het topcriminelen. Camera-opstelling en tafelschikking zijn nog wél steeds zo alsof er een verhoor plaatsvindt.  Woensdag was Edwin de Roy van Zuydewijn de beklaagde en Kockelmann de officier van dienst. Terwijl het toch echt onze hanggroep-BN’er was die iemand wilde aanklagen. En wel niemand minder dan Beatrix zelf . “Is het niet een heel raar voorstel om Beatrix in de boeien te slaan?”, informeerde Kockelmann. Dat was een goeie vraag. De reserve-prins, die sinds tien jaar als een duizend-dingen-doekje over elke talkshowtafel glijdt, leek het zelf ook nog niet helemaal te kunnen bevatten. “Ze hoeft niet de gevangenis in, laat haar gewoon op Drakensteyn. Maar de waarheid moet wel boven water komen.”

Wat is het geval? Beatrix schijnt onderzoeksrapporten over De Roy te hebben laten uitlekken naar diens toenmalige schoonvader en zwager. Maar met die ‘zaak’ waren de twintig minuten van ‘Een op één’bij lange na niet om. Daarom maar een oude koe uit de sloot gehaald. “Waarom wilde prins Bernhard een BVD-onderzoek naar u?”, vroeg Kockelmann. “Ik en mijn uitgevers (let op de volgorde, W.P.) hebben besloten daar nog niets over te zeggen. Er komt een boek.” Kockelmann: “Wanneer?” De Roy: “Op het moment dat het verschijnt.”

 

Even faxen, en je zit bij de paus

Vlaamse jongeren en paus bedanken elkaar voor het interview.
Vlaamse jongeren en paus bedanken elkaar voor het interview.

De Vlaamse tv had een wereldprimeur: een interview van vijf Belgische jongeren met de paus. Ze hadden hem een fax gestuurd, buiten alle persfunctionarissen om, en Franciscus I had gretig toegehapt. Over dat interview, morgenmiddag bij ons te zien in ‘Katholiek Nederland tv’(RKK), straks meer. Eerst iets over de atmosfeer waarin zo’n vraaggesprek tot stand komt.

De paus wordt, om een journalistieke term te gebruiken, positief geframed. Dat betekent dat hij, als gevolg van zijn humane imago, mag rekenen op een voortdurende stroom positieve berichten. Hoe ver de media daarin gaan, bleek in juli toen de paus een persconferentie gaf in een vliegtuig. “Wie ben ik om homoseksuele priesters, van goede wil en  op zoek naar God, te veroordelen?”, vroeg hij zich af. De uitspraak werd meteen geframed als groot nieuws en bovendien van toepassing verklaard op zo’n beetje alle homo’s , terwijl de paus in de eerste plaats op zijn priesters doelde en daarnaast niets anders deed dan de eeuwenoude leer van de Kerk uitdragen: homo zijn is geen zonde, ook niet voor priesters, homoseks wel. Over dat verbod op seks hoorde je niemand.

Vergelijk dat eens met zijn voorganger Benedictus XVI. Die was zo impopulair – vooral na zijn onhandige Regensburger rede in 2006 -, dat we over hem gedurende zijn hele pontificaat nooit iets positiefs hoorden. Hij ontsloeg wel vierhonderd misbruikende priesters, maar dat nieuws werd pas een klein jaar na zijn aftreden bekend. Was van die maatregelen misschien eerder iets doorgesijpeld wanneer Benedictus in een positiever frame zat, vraag ik mij af?

Ik vind dat je je als kijker altijd bewust moet zijn van het frame (negatief of positief) waarbinnen hoofdrolspelers in het nieuws zich bevinden. Dat schept ruimte voor gezonde relativering en een korreltje zout. Neemt niet weg dat ik zou liegen als ik zei dat deze paus op mij geen indruk maakt. Anders dan zijn voorganger Johannes Paulus II heeft hij geen geënsceneerde media-spektakels nodig om zijn boodschap te verkondigen. Hij gebruikt de tv in haar meest oorspronkelijke vorm: als een huisvriend.

Het lijkt de bisschop van Rome niet uit te maken wie er tegenover hem zit. Aan hetzelfde bureau waaraan hij een paar dagen eerder president Obama ontving, schoven nu vijf Vlaamse jongeren aan. Met hun eigen camera. Ze stelden heel andere vragen dan journalisten, maar niet minder essentieel. Niets over politiek of seksualiteit, wel over geluk, fouten maken, en geloof.  De paus vindt het fijn dat hij minder autoritair is dan vroeger, bekende hij. “Ik geloof nu in de dialoog.”

Waarom hij zich zo om de armen bekommert, wilde het vijftal weten. “Omdat ik geloof in het Evangelie”, was het eenvoudige antwoord . “De mens, ouderen en jongeren, zijn naar de periferie van de samenleving gedreven. In het centrum regeert het geld.” De kerkvorst gaf de jongeren een wijze raad mee. “Het gaat niet om macht, geld of trots, maar om schoonheid, goedheid en het goede doen.”

Toen dacht ik: deze paus is als enige wereldleider in staat om vanuit zijn functie en karakter een moraal publiek te maken die veel gelovigen én ongelovigen iets te zeggen heeft. In die zin valt Franciscus I buiten alle frames.

 

Het is ook nooit normaal op de tv

Fons de Poel op bezoek bij Wil Schuurman
Fons de Poel op bezoek bij Wil Schuurman.

Het werd een gevleugelde uitdrukking na de inval in Irak: ‘de kennis van nu’. Sinds kort bestaat er een NTR-programma dat die titel draagt.‘De kennis van nu’is een populair-wetenschappelijk magazine met ontdekkingen die ons leven kunnen verbeteren. Zoals TDCS, een soort elektronische breindoping die afasie-patiënten weer aan het praten krijgt.

Of een chip die meet of vis na de houdbaarheidsdatum nog eetbaar is. “Wel een beetje duur, hoor, om zo’n chip in de verpakking te stoppen”, waarschuwde onderzoeker Edsger Smits. “Twee euro per stuk.” Maar vermoedelijk wordt de ‘ingebouwde neus’goedkoper, waardoor we niet meer voor twee miljard euro per jaar aan goed voedsel hoeven weg te gooien. Een prima programma, vooral omdat het niet blijft steken in getheoretiseer maar toont hoe wetenschap praktisch toepasbaar is in het dagelijks leven.

Fons de Poel toog met de kennis van nu, in de Irak-betekenis van het woord, naar Wil Schuurman, oud-secretaresse en weduwe van Hans Janmaat. In 1986 verloor zij een been na de aanslag van ‘anti-fascisten’ op het hotel in Kedichem waar de Centrumpartij vergaderde. De ‘Brandpunt’-uitzending (KRO) werd één groot mea culpa. “Schuurman”, sprak De Poel, “op wie je toen ‘gewoon’een aanslag mocht plegen, is jarenlang als een melaatse doodgezwegen. En dat terwijl ze een zachtmoedige vrouw is, zonder wrok. Maar wel gehandicapt en berooid. Toen Janmaat stierf, ging ze door de hel.”

De toon was gezet. “Na de aanslag kreeg onze partij een ruimte toegewezen op de bovenste etage van het Kamergebouw”, memoreerde Schuurman. “Met de rolstoel moest ik vijf treden op . Een toilet was niet in de buurt.” “Tsja”, was het commentaar van politicoloog Meindert Fennema, “in de Kamer bestaat geen mededogen. “Ietwat beschroomd vertelde hij hoe hij zijn oud-studievriend Janmaat na diens politieke ‘doorbraak’had gemeden als de pest.

Politiek journalist Max van Weezel blikte al even schuldbewust terug. Hij interviewde de CP-politicus eens voor de radio, zonder hem ook maar één zin te laten afmaken. “Ik schaam me vreselijk, het slechtste interview dat ik ooit heb gemaakt. Bolkestein, Fortuyn en zelfs Bos en Dijsselbloem zeiden jaren later hetzelfde als Janmaat in de jaren tachtig, en dat werd algemeen geaccepteerd.”

“Geen mens die ons beschermde”, vertelde Schuurman. “Ruiten ingegooid, doodskisten in de tuin, en niemand greep in.” Na de explosie lag ze drie kwartier gewond en bloedend op een ambulance te wachten, terwijl om haar heen fotografen en brandweermannen hun werk deden. “Er werden wel Kamervragen gesteld”, zei De Poel fijntjes, “door Peter Lankhorst van de PPR. Over de behandeling van de gearresteerden.”

De enige die geen berouw toonde, was voormalig actievoerder Jack van Lieshout. “Nee, ik heb geen spijt. Geweld is een gerechtvaardigd actiemiddel”, hield hij vol. Een aangrijpende uitzending. Goed dat Schuurman haar verhaal mocht doen, en goed dat journalisten op hun eigen rol reflecteerden.  Maar toch, het lijkt wel alsof het op tv nooit normaal is. Toen was Schuurman een fascistische duivelin, nu een halve heilige: CPN-milieu, joodse opvoeding, huilen om Anne Frank. Je zou wensen dat er tóen meer kennis was van nu,  en nú van toen.

 

Zelfs in Hilversum kan paus niet stuk

Een veel vertoond beeld: jongetje beklimt pauselijke troon.
Een veel vertoond beeld: jongetje beklimt pauselijke troon.

Een reisprogramma opgehangen aan de paus. Wie had dat ooit verwacht op de Nederlandse tv? Antoine Bodar treedt voor het RKK in de voetsporen van het grote voorbeeld van de kerkvorst: Franciscus van Assisi. De nieuwe paus, Persoon van het Jaar (Time) en Best geklede Man (Esquire), kan niet stuk. Ook niet in Hilversum.

Begin dit jaar: een PvdA-bewindsman, een kritische journalist uit een Joodse familie en een kerkhistoricus zitten rond de tafel. Ondanks hun totaal verschillende achtergrond zijn ze het over één ding eens: de nieuwe paus is prima. De protestantse presentatoren Andries Knevel en Tijs van den Brink, al evenzeer dol op Franciscus I, geven de paus-euforie ruim baan. “U gelooft echt in hem, toch?”, vraagt Van den Brink aan Paul van Geest. “Jazeker, een authentiek iemand die praktiseert wat hij preekt”, juicht de kerkhistoricus. “Een zeer te behappen man”, vindt Frits Barend. “Een inspirator”, denkt minister Dijsselbloem.

Na één jaar Jorge Bergoglio is het voor de tv-kijker zeker: the pope can do no wrong. Vanwaar ineens die omslag? Het tot voor kort altijd zo paus-kritische Nederland geeft de bisschop van Rome nu een zeven (bron: RKK). Zelfs D66 is, bij monde van homorechtenstrijder Boris Dittrich, vol lof over de pontifex. “Ik heb zijn assistent een protest over homo-vijandige bisschoppen overhandigd, en die zei dat de paus het zeker zou lezen”, vertelde Dittrich eind vorig jaar aan ‘EenVandaag’. De karige paus-kruimel deed de Democraat glunderen alsof hij een tiramisu met slagroom kreeg voorgeschoteld.

Verandert er iets in de leer? “Nee, wel in de beeldvorming rond de Kerk”, sprak Vaticaan-kenner Stijn Fens in datzelfde programma. “Deze paus is sensationeel begonnen en daardoor krijgt alles wat hij doet een revolutionaire lading.” Framing, heet dat: is je start positief, dan zijn de media geneigd vooral rooskleurig vervolgnieuws te brengen. Bergoglio’s vriendelijke ‘buona sera’, direct na zijn verkiezing, leidde tot een onophoudelijke stroom jubelende tv-berichten. Vooral over hoe gewoon hij was: kinderen mochten op zijn troon klauteren, hij belde zomaar met eenvoudige gelovigen en hij was ooit portier geweest in een nachtclub. Dat VS-minister Kerry vorig jaar september plots een diplomatieke oplossing wilde voor Syrië, was te danken aan de pauselijke gebedswake, vermoedde communicatie-adviseur Laetitia van der Lans in ‘Katholiek Nederland Tv’(RKK). Zou Benedictus XVI, wel eens iets goeds hebben gedaan? Ik kan me geen enkele ‘Journaal’-flits  herinneren. Zo negatief als het frame was rond Benedictus, zo positief is dat rond Franciscus.

Zo’n frame is hardnekkig. Immers, waarom horen we nooit (meer) iets over Bergoglio’s onopgehelderde rol tijdens de Argentijnse junta? Of over diens zwijgen over de homovervolging in Oeganda? Trouw was een van de weinige media die het was opgevallen.

In Hilversum is Antoine Bodar – gek genoeg? – zo ongeveer de enige die de kerk nog een beetje in het midden laat. Oké, hij maakt dat reisprogramma, maar niet vanuit een mateloze bewondering voor de ‘paus van het volk’. In ‘WNL op zondag’zei hij: “Ik ben altijd kritisch, ook op deze paus. Franciscus volgt gewoon het beleid van Benedictus.”En zo is dat.

 

Jonge EO-christenen op verzoeningspad

Verzoening op tv: Rabbijn Van de Kamp met Hitlergroet-brenger.
Verzoening op tv: Rabbijn Van de Kamp met Hitlergroet-brenger.

Bij buitenlandse zenders als ARD en BBC blijft het journalistieke repertoire jarenlang hetzelfde, maar in Nederland met zijn concurrerende leden-omroepen zijn programma’s als wasmiddelen: nu nog nieuwer! Zo verdwenen ‘De vijfde dag’(EO) en ‘Debat op 2’(NCRV/KRO) al na twee jaar geruisloos van het scherm. Ervoor in de plaats kwam een hele sliert nieuwe programma’s, allemaal van de EO.

‘Dit is de Dag’is het motto waaronder die omroep zijn journalistieke ambities bundelt, met als subtitels: ‘Reportage’, ‘Onderzoek’ en ‘Arena’. De EO lijkt daarmee de Vara, de meest journalistieke  omroep, naar de kroon te steken. Maar er is wel een belangrijk verschil. Niet het verscherpen van maatschappelijke tegenstellingen, wat je op tv dikwijls ziet, maar juist het verzachten ervan, lijkt het doel. Zelfs een explosief onderwerp als de nieuwe verblijfplaats van zwembad-pedo Benno L. leidt bij de EO niet tot hysterische taferelen. Voor- en tegenstanders van reintegratie van pedoseksuelen kruisten in ‘Arena’ respectvol de degens. Onder strikte leiding van Tijs van den Brink. Een hele vooruitgang met ‘Debat op 2’, dat altijd veel weghad van een kippenhok.

De  journalistieke EO-ploeg bestaat merendeels uit jonge christenen die bevlogenheid en een onderzoekende geest combineren met een milde blik op de mensheid. Manuel Venderbos ging voor ‘3Onderzoekt’, een ander journalistiek EO-experiment, logeren bij een pedo. Twee maanden later zagen we hem als eenzame pro-homodemonstrant in Rusland. Ja, er is veel veranderd bij de EO.

Participerende verslaggeving heet dat. Ergens ‘onderduiken’of in iemands leven kruipen om een zo getrouw mogelijk beeld van de realiteit te geven. ‘Reportage’bivakkeerde twee maanden in Rotterdam-Delfshaven om te achterhalen hoe een vrouw daar tien jaar lang dood in huis kon liggen. Deze week trok ‘Reportage’op met de orthodox-joodse rabbijn Lody van de Kamp. Zo’n vier jaar geleden liep hij als ‘lokjood’met keppeltje en verborgen camera door Amsterdam. Marokkaanse jongeren scholden hem uit. Een van hen bracht zelfs de Hitlergroet.

Hoe is het nú met Van de Kamp? Wel, heel goed. De Marokkaanse ettertjes hebben zich met hem verzoend, en de rabbijn is zelfs geaccepteerd als lid van Marokkaanse Burgerwacht. Door die gelukkige afloop meteen in het begin uit de doeken te doen, was ‘Reportage’dit keer niet heel erg spannend, maar belangrijker was de conclusie van Van de Kamp. Eentje die je in al haar eenvoud bijna over het hoofd zou zien: “Simpelweg door elkaar te leren kennen, kun je al ontzettend veel bereiken.” Inderdaad, Marokkaanse jongeren schoffelen nu de joodse begraafplaats.

Eveneens onthullend is het maandelijkse ‘Onderzoek’. De laatste keer legde dit programma allerlei geheime relaties tussen TBS’ers en hun behandelaars bloot. Maar ook nu was er weer een positief staartje: een gelukkig huwelijk tussen therapeute Josje en TBS’er Chehade. Ze gaven elkaar het ja-woord in de TBS-kliniek, met drie TBS’ers als getuigen.

Of een verzoenende houding zoals in deze EO-uitzendingen past bij ‘echte journalistiek’, kan me niet veel schelen. Ik hoop dat deze inspirerende, haaks op de tijdgeest staande programma’s nog lang op de buis blijven.

 

Plasterk is wel ijdel, maar niet achterlijk

Toen het nog koek en ei was: Plasterk proost met Rutger Castricum op Ibiza.
Toen het nog koek en ei was: Plasterk proost met Rutger Castricum op Ibiza.

Net toen ik dacht ‘hè, wat zijn er toch weinig PvdA’ers op tv’, verscheen op drie netten tegelijk Ronald Plasterk. Op zich niks nieuws, want we zagen hem, tot voor kort, altijd al op drie netten tegelijk. Alleen, dit keer zat hij niet in een talkshow, maar in een Kamerdebat. De minister in zijn natuurlijke habitat, zogezegd, al kun je je afvragen of Hilversum dat niet veel meer is dan Den Haag.

Onderzoeker Thomas Boeschoten nam recent zeven praatprogramma’s onder de loep en ontdekte dat Plasterk als enige politicus overal was aangeschoven. Sowieso was het aantal PvdA’ers in talkshows twee keer zo groot als dat van alle VVD- en CDA-gasten bij elkaar. De journalisten-site villamedia.nl concludeerde vanuit het niets dat rechtse politici het nu eenmaal vaker laten afweten dan linkse. Zou het werkelijk? Boeschotens onthullingen vragen om vervolgonderzoek.

Maar goed, Plasterk dus. De lieveling van Hilversum. Waarom eigenlijk? Wel, hij is een vlotte kerel, altijd in voor elke invitatie. Een verrassende verschijning bovendien: een hoedje, en dan weer geen hoedje, een baardje en dan weer geen baardje. En altijd wat te vertellen, al weet na afloop geen kijker meer wát precies. Zo herinneren we ons van zijn logeerpartij bij PowNed op Ibiza, september 2011, vooral dat Plasterk wat ongemakkelijk zat te grijnzen toen Rutger Castricum een fles champagne leeggoot uit het raam van een rijdende auto. “Ja, ome Roon, dankzij jou kan dit allemaal”, bedankte hij de bewindsman voor diens inspanningen om PowNed ‘het bestel binnen te rommelen.’ PowNed noemde ‘House Ibiza’cynisch een ‘belastinggeld verslindende show, gewoon omdat het kan.’

Het programma was, voorzichtig uitgedrukt, nogal eenvoudig. Net als de politieke kwestie van afgelopen week: niet de Amerikanen tapten 1,8 miljoen telefoongesprekken af, zoals minister ‘Tapsterk’(copyright GeenStijl) in ‘Nieuwsuur’had beweerd, maar onze ‘eigen’AIVD. Een groter geschenk had Hilversum – en Den Haag trouwens ook – zich niet kunnen wensen: een simpele goed/fout-zaak, voor iedereen te begrijpen, met een hoog springstofgehalte, en daarom uitgelezen beeldbuisvulling. De discussies gingen zelfs zolang door dat Dominique van der Heyde, politiek duider van de NOS, live overvloeide van ‘Nieuwsuur’in ‘Pauw & Witteman’, uniek in de omroephistorie.

Bij de Vara-concurrent wipte ook van der Heydes ex-NOS-collega Ferry Mingelen aan, waarmee het aantal politieke duiders binnen één minuut met honderd procent toenam. Waar Van der Heyde eerder Plasterks loslippigheid had gehekeld (‘zowel collega-minister Hennis als de AIVD had hem gewaarschuwd, maar toch ging hij naar ‘Nieuwsuur’), rondde Mingelen de kwestie af op een manier zoals alleen hij dat kan: met ironie en gevoel voor understatement. “In zijn toch al niet erg grote portefeuille heeft Plasterk ruim de tijd voor de AIVD, maar dan nog gaat het niet helemaal goed.”

We zullen de minister stukken minder op tv zien, suggereerde Mingelen, ‘want hij is wel ijdel, maar niet achterlijk.’Plasterk heeft al geoefend. Op 5 februari, toen zijn AIVD-blunder uitkwam, wimpelde hij voor het eerst alle tv-uitnodigingen af. En dat juist op een moment dat hij wél iets te vertellen had.

 

Hoera, Lucas en Menno zijn gehuwd

Lucas (l) en Menno geven elkaar het ja-woord in 'Goede tijden, slechte tijden'.
Lucas (l) en Menno geven elkaar het ja-woord in ‘Goede tijden, slechte tijden’.

Toen ik me zaterdagavond amuseerde met ’50 jaar Van Duin – 50 jaar Tros’, viel me op hoezeer de homoseksuele tv-komiek zich altijd in de rol van heteroseksueel heeft geschikt. Als typetje te gast in 1993 bij Hans van der Togt, ook homo, ging André van Duin niet achter de gastheer van ‘Rad van fortuin’aan, maar achter diens sexy assistente Leontine Ruiters.

Hoe anders is het nu. Afgelopen weekend beleefden we het eerste soap-homohuwelijk: Lucas (Ferry Doedens) en Menno (Dave Mantel)  trouwden in ‘GTST’. Oké, het  heeft even op zich laten wachten – dertien jaar na de legalisering van het homohuwelijk en drie jaar na de eerste schwule  Hochzeit op de Duitse tv – maar nu is het dan toch zo ver. Historische beelden waarnaar ruim twee miljoen mensen keken. Alleen het ‘Journaal’scoorde beter. Uitvoerend producent Rohan Gottschalk wil het RTL 4-huwelijk evenwel geen statement noemen. “Het is louter een romantisch liefdesverhaal dat leidt tot een huwelijk”, zei hij in Sp!ts. Niks bijzonders dus.

Moderedactrice Fiona Hering vertelde in ‘RTL Boulevard’ zelfs dat ze geschokt was door de wereldwijde aandacht. Toch was ook haar ‘eigen’ programma dagenlang van de leg. Twee weken geleden kwam Doedens al vertellen dat hij voor de tv-opnames zijn moeder had uitgenodigd. “Want het is maar de vraag of ik in het echt ooit ga trouwen.”

Zelfs het trouwpak was nieuws. Kledingontwerper Steef de Groot showde in ‘RTL Boulevard’ de  twee witte smokings (‘met brede revers’) en witte overhemden die hij voor de soaphomo’s had bedacht. “Is dat nou wel leuk, wit op wit met een zwart strikje?”, vroeg Albert Verlinde aan Hering. “Voor twee mannen wel”, was het doortastende antwoord.

“Enne, die Steef de Groot, heeft’ ie ook een vriend?”, informeerde Verlinde, duidelijk onder de indruk van de knappe kleermaker. “Daar heb jij toch een radar voor?”, reageerde Hering onthutst. Voor de zekerheid vertelde ze maar even dat Menno in het echt een vriendin heeft. Lucas niet, die heeft een vriendje, Nuno. En Albert heeft Onno, zoals we weten.

Homoseksualiteit is algemeen aanvaard, zo heet het, maar elke tv-zoen is een schande. “Mijn eerste ‘GTST’-homokus  ging drie jaar geleden de hele wereld over”, herinnerde Doedens zich in ‘RTL Boulevard’. Ook zijn tv-huwelijk levert woede en verontwaardiging op. “Al die homo’s op tv. Misselijk word je ervan”, klinkt het op Mediacourant.nl. En dat terwijl er toch geen traditioneler mensensoort  is dan de ‘GTST’-homo. Trouwen in het wit, in een kapelletje, in aanwezigheid van een zusje (Nina) dat tegen Lucas pruilt dat zij nog steeds geen man aan de haak heeft geslagen. Kortom, net een heterobruiloft.

Zelfs de ambtenaar van de burgerlijke stand, Lucas’vader (rentree van Bas Muijs), leek er eentje van dertien in een dozijn. Compleet met verkeerd gekozen bewoordingen en tenenkrommende cliché’s. “Ik zal ervoor zorgen dat deze twee geluksvogels op legale manier de rest van hun leven samen gaan slijten”, sprak hij.

Het enige verschil met een heterohuwelijk: voor Lucas en Menno treden de Backstreet Boys op (vanavond te zien in ‘GTST’), en voor u niet. En zo blijft een homohuwelijk, hoe gewoon we het zogenaamd ook vinden, toch nog iets bijzonders.

 

Ik sta op tegen KWF en de Avro

Frits Sissing en Kim-Lian van der Meij staan op tegen kanker.
Frits Sissing en Kim-Lian van der Meij staan op tegen kanker.

Zevende dags adventisten in Californië leven gemiddeld tien jaar langer dan andere Amerikanen. Oorzaak: ze eten vegetarisch, roken niet en hebben, dankzij hun kerk, een sterk sociaal netwerk. Dat betekent niet, zo vertelde Omroep Max ons in het laatste deel van ‘Eeuwig jong’, dat deze gelovigen immuun zijn voor ziektes. “Maar het verouderingsproces verloopt trager. Als ze kanker krijgen, houden ze het langer vol.”

Het uiterst informatieve programma kwam na de anderhalf uur durende KWF-donateursshow‘Sta op tegen kanker’. Die titel veroorzaakte meteen wrevel. Was het omdat de Avro-presentatoren Frits Sissing en Kim-Lian van der Meij om de drie zinnen deze mantra herhaalden? Sissing: “We willen bereiken dat niemand meer sterft aan kanker, dus sta op.”Van der Meij: “Ook artiesten zullen vanavond met hun optredens opstaan tegen kanker.”Sissing: “We willen dat heel Nederland opstaat.”

En daar bleef het niet bij. Allerlei BN’ers vertelden over hun ervaringen met de ziekte. Willeke van Ammelrooy, vanuit het half-duister: “Vrijdag 14 maart 2008, elf uur: eierstokkanker.”‘GTST’-actrice Robin Martens, als 4-jarige getroffen door leukemie: “Namens alle kinderen sta ik op tegen kanker.” Tranen verstikten haar stem. Daarna zagen we Willem Nijholt. Voor het dramatische effect in slow motion gefilmd. “Op een ochtend werd ik wakker met een mond vol bloed. Keelkanker.” Vervolgens een betraande Martine van Os over haar moeder die al jong kanker kreeg: “Laten we samen opstaan.”

Steeds dat opstaan. Alsof je daarmee kanker de wereld uithelpt. Was het maar zo simpel. De slogan heeft te veel maakbaarheid in zich, net of toeval, geluk en genetische pech niet bestaan. Als je maar opstaat en strijdt, genees je, dat idee. Maar wát nu als je murw gebeukt bent door de ziekte en sterft? Is het dan je eigen schuld?Het is onwaar als Sissing zegt: “We kunnen de ziekte de baas als we met elkaar opstaan.”

De wrevel ontaardde in irritatie toen de wervingsspotjes na een half uur steeds grimmiger werden. Simon (van Nick & Simon): “Hoe ver moeten we gaan om jou te laten opstaan tegen kanker?”Chantal Janzen, verbeten: “Ja, wat moeten we nog laten zien?” (Je raakt op zo’n moment zo geërgerd dat je, geheel buiten de orde, uitroept: moet die Janzen nu echt óveral aan meedoen?). Dan Wouter Bos: “Wat moeten we nog vertellen?”En een dwingende Robert ten Brink: “Hoeveel BN’ers moeten we nog voorbij laten komen?”

Alsof we het nog steeds niet  helemaal begrepen, voerde Peter Faber met gebroken stem een stukje op. Op het podium stond een bed met een oudere vrouw. Er rinkelde een telefoon. “Wat zeiden ze?”, vroeg de vrouw. “Niet goed”, antwoordde Faber. Een snikkende omhelzing volgde. Even later beklom een moeder het podium. Ze sprak haar dochter in de zaal toe. “Ans, je was er voor ons toen pa kanker kreeg, toen ik kanker kreeg en toen je broer Martijn kanker kreeg.” Sissing jubelde: “Ja, het is een avond vol verrassingen. Ans en Martijn wisten niet dat hun moeder dit zou doen.”

Ik hoop oprecht dat álle kankerpatiënten zullen genezen, maar ik sta op tegen KWF en Avro. Ik sta op tegen Sissing en Van der Meij. Ik sta op tegen Simon, Janzen, Bos, Ten Brink en Faber. En word zevende dags adventist.

 

‘Lingo’is een spel met ballen

Lucille Werner, presentatrice van het jubilerende 'Lingo', met de ballenkoffer.
Lucille Werner, presentatrice van het jubilerende ‘Lingo’, met de ballenkoffer.

Met het 25-jarige ‘Lingo’heb ik, mag ik wel zeggen, een bijzondere band. Zo’n zeven jaar geleden was ik te gast bij het Thijmgenootschap, waar IdtV-directeur Frank de Jonge me iets toevertrouwde, zo verschrikkelijk dat ik het nauwelijks durf te herhalen. “Hilversum”, fluisterde hij, “wil ‘Lingo’schrappen.” Aan de grond genageld hapte ik naar adem. “Dit kan niet waar zijn, is er nog rechtvaardigheid?”, stamelde ik hees. “En weet je waarom?”, ging De Jonge door, “omdat er te veel ouderen kijken.”

Rillend van verontwaardiging checkte ik het dramatische nieuws bij netcoördinator Ton F. van Dijk. Hij gaf het nog toe ook, de inquisiteur van het omroepdorp. De volgende dag opende Trouw de voorpagina met deze ongekende Hilversumse tragedie. Een waar pandemonium brak los. Opstandige bejaarden, protest-websites, een briesend commentaar in De Telegraaf, IdtV en de Tros platgebeld en Ton F. van Dijk bedreigd. Er kwam een Kamerdebat. Zelfs premier Balkenende was in rouwstemming: “Ik voel mee met de mensen die ‘Lingo’zullen gaan missen”, zei hij op tv.

Ondertussen zat ik koortsig bij de bakelieten telefoon, om uitnodigingen van radio en kleurentelevisie tot mij te nemen. U begrijpt, lezer, hoe ik mij voel nu ‘Lingo’ niet alleen die woeste oktobermaand van 2006 heeft overleefd, maar zelfs een zilveren jubileum viert. Als ik Lucille Werner in haar vrolijke glittertruitje het Feest der Vijf Letteren zie presenteren, of wanneer ‘EenVandaag’ meldt dat tv-producent Harry de Winter dankzij ‘Lingo’steenrijk werd, fluistert een piepstemmetje in mijn achterhoofd: jullie hebben het toch echt een beetje aan mij te danken hoor, lieve mensen, dat die brute moord op een oprecht en onschuldig Tros-spel is verijdeld.

Dat mag ijdel klinken, lezer, maar mag ik één keer een succesje hebben gehad in mijn moeizame bestaan als arbeider in schrale Hilversumse wijngaard? En nu ik toch aan het opscheppen ben, mag ik u het mailtje voorlezen dat ik in die benarde weken ontving van Tros-directeur Karel van Doodewaerd? “Beste Willem, jij, de gesel van Hilversum, sloeg weer toe. De Raad van Bestuur sidderde, en de Tros is je dankbaar.” Allemaal echt gebeurd.

U zult begrijpen dat ik deze jubileumweek heerlijke tv-avonden heb. Wat fijn om bij ‘EenVandaag’ Coby en Riek, 96 en 94 jaar, terug te zien, die in het najaar van 2006 de protesttroepen aanvoerden tijdens een speciale ‘Lingo’-ouderenuitzending. “We wonnen 255 euro”, zei de één. “Nee, 269 euro”, corrigeerde de ander. En wat leuk om Lucille, presentatrice sinds 2005, herinneringen te horen ophalen uit de oude doos. “Mijn eerste kandidaat was Rutte. Hij moest het woord loops spellen en had daar zichtbaar moeite mee.” Vol vreugde bracht mrs. Lingo een jubileumtaart bij een trouwe kijker, omdat die, Regina heette ze, zo’n mooie ansichtkaart had gestuurd. “Je zit dus elke avond stipt om zeven uur op deze bank?”, priemde Lucille ongelovig met haar vinger in de kussens. “Ach je bent zo’n pittige meid”, complimenteerde Regina. Mag ook ik , als ongeregistreerde beschermengel, ‘Lingo’van harte feliciteren? ‘Lingo’, je bent een spel met ballen!

P.s.: Trouw had die ‘Lingo’-rel  natuurlijk ook gewoon in een éénkolommertje op pagina vijf kunnen zetten.