Monthly Archives: February 2016

Er was heel veel wat ik verzweeg

Opstappen van Daan Roosegaarde bij 'College Tour' haalde deze rubriek nooit.
Opstappen van Daan Roosegaarde bij ‘College Tour’ haalde deze rubriek nooit.

Een paar dagen geleden stapte kunstenaar Daan Roosegaarde op bij ‘College Tour’ (NTR). Een voorval dat deze rubriek nooit haalde. En zo zijn er veel meer tv-incidenten waarover ik u de afgelopen zes jaar niets vertelde. Zoals het tuimelen van Eva Jineks iPhone, juist op het moment dat ze een refo-jongere vroeg of zij echt vond dat het vallen van een mobieltje een teken Gods is.

Continue reading Er was heel veel wat ik verzweeg

Het feest dat de val van de sjah inluidde

Prins Bernhard begroet sjah Reza Pahlavi en keizerin Farah Diba.
Prins Bernhard begroet sjah Reza Pahlavi en keizerin Farah Diba.

Het was het grootste feest ter wereld. En misschien ook wel het idiootste. Midden in de van ongedierte vergeven woestijn van Persepolis liet de Iraanse sjah in 1971 een gigantisch tentendorp bouwen om het 2500-jarig bestaan van het Perzische Rijk te vieren. Er moest een snelweg worden aangelegd en een vliegveld. Het Parijse toprestaurant Maxim’s deed de catering: 2500 flessen champagne, 12.000 flessen whisky, 25.000 flessen wijn, 360.000 eieren, 1000 kilo kaviaar.

Continue reading Het feest dat de val van de sjah inluidde

Je eigen dood is onvoorstelbaar

Connie Palmen in 'Adieu God?': "De dood is een verschrikking."
Connie Palmen in ‘Adieu God?’: “De dood is een verschrikking.”

Na alle commotie over de Levenseindekliniek (vorige maandag op tv) was het goed om eens wat mensen over de dood te horen die hopelijk nog lang te leven hebben. Schrijfster Annejet van der Zijl vertelde Ivo Niehe dat de vroege dood van haar tweelingbroertje haar aanzette tot een leven voor twee. “Als ik bezig ben met een biografie dan heb ik dat gevoel van twee levens zeer sterk.” Ze had het al eerder gezegd in ‘Zomergasten’, maar het kon geen kwaad het nog eens te horen: hoe de dood tragisch als hij is je toch kan inspireren tot een zinvol bestaan.

Continue reading Je eigen dood is onvoorstelbaar

Bestaat de regio eigenlijk wel?

Sinds kort in het Journaal: Cindy de Koning met het regionieuws.
Sinds kort in het Journaal: Cindy de Koning met het regionieuws.

Veel reacties kreeg ik op mijn column over het bovengemiddeld aantal Amsterdammers in ‘Jinek’ en ‘RTL Late Night’. Een van de reflectanten schreef dat die talkshows daarmee in feite regionale programma’s zijn. Zo ver wil ik niet gaan, maar die reactie heeft me wel aan het denken gezet over  wat nu eigenlijk regionaal nieuws is. En van welke factoren het afhangt of we een gebeurtenis  regionaal of landelijk noemen.

Continue reading Bestaat de regio eigenlijk wel?

Lofzang op Reagan, hoe kan dat plots?

Charles Groenhuijsen prijst Ronald Reagan bij 'Jinek'.
Charles Groenhuijsen prijst Ronald Reagan bij ‘Jinek’.

En zo vielen we plots in een lofzang op Ronald Reagan. Charles Groenhuijsen, in de jaren tachtig Journaal-correspondent in de VS, kwam bij ‘Jinek’ woorden tekort: “Beleefd, beschaafd, begaafd en blij.” Voorts: “Reagan legaliseerde miljoenen illegalen, en sloot met de Sovjet-Unie een vergaand raketten-akkoord.”

Met gêne blikte Groenhuisen terug op het beeld dat media destijds schetsten van de oud-president: “We noemden hem een B-acteur – hoe Nederlands – en vonden hem oppervlakkig en dom. Nou, ik vind die analyses oppervlakkig en dom.”

In documentaires zie je al een paar jaar een herwaardering van Reagan. Dat is dus niets nieuws. Waar ik als kijker steeds mee blijf zitten is de vraag: hoe kan het dat al die schakeringen pas jaren na Reagans dood tot uiting komen? En ook: hoe dacht Groenhuijsen eertijds zelf over hem? Was dat ook alleen maar negatief?

Ik geef toe: ik zat toendertijd, zoals zovelen, boordevol met clichés over Reagan. Ik ben dus geen haar beter. Wat ik echter, geloof ik, wel heb geleerd is dit: wees je als journalist bewust van framing, en vooral van het automatisme ervan. Probeer los te komen van vooroordeel, en eerder ‘voortschrijdend inzicht’ te kweken, hoe tegenstrijdig dat laatste ook klinkt.

Voorbeeld. De huidige paus kan in de media geen kwaad doen. Toch veroordeelde hij samen met de patriarch van Moskou het homohuwelijk. Het was nauwelijks een item. Waarom niet? Omdat de paus in een populair frame zit? Zelf dacht ik: nu hebben ze duizend jaar kunnen peinzen over iets originelers, en dan komen ze met dit. Krijgen we ook over Franciscus pas ná zijn ‘troonsafstand’ de nuances te horen? Zoals bij Reagan?

Republikeinen worden na verloop van tijd opgepoetst (ja, zelfs Nixon), Democraten (Kennedy, Clinton) afgedroogd. Benieuwd hoe Donald Trump ooit te boek zal staan. Nu alleen maar als rechtse houwdegen maar misschien straks wel als een heel wijs staatsman. Wie zal het zeggen? Ik bedoel: waarom is het nooit normaal in de media? Waarom alles zo zwart-wit?

Van Lubbers bestaan ook allerlei frames: vrouwengek, ritselaar, wollig. Zal stuk voor stuk een kern van waarheid in zitten, maar op een gegeven moment weet je het wel, en word je benieuwd naar ‘de andere Lubbers’. Welnu, die liet zich van de week zien. In ‘De strijd om het einde’ (KRO-NCRV) onthulde de katholieke oud-premier dat hij lid is van de NVVE. “Een mooie vereniging”, vond hij. Lubbers vertelde verder dat zijn moeder 90 jaar oud genoeg vond. “Ze vroeg aan haar arts of hij wat rek in de medicijnen kon brengen. Dat kon. Wij Lubbersen kunnen goed praten.” Stervenshulp, noemde Lubbers het, geen euthanasie.

In de nieuwe dramareeks van Ger Beukenkamp, ‘Land van Lubbers’, wordt de oud-premier fantastisch gespeeld door Guy Clemens (jong) en Huub Stapel (oud). Mimiek, motoriek en dictie, alles prima in orde. Van Agt (Ferdi Janssen) en Den Uyl (Joop Keesmaat) komen in deze AvroTros-serie nog wat minder goed uit de verf.

Ik laat de definitieve kritiek – nog drie delen te gaan – graag over aan mijn opvolger. Eén ding kan ik echter nu al zeggen: voordeel van een scenarioschrijver als Beukenkamp is dat hij binnen de grenzen van het geloofwaardige nooit vastzit aan frames.

Euthanasie op tv blijft vervreemdend

Ans (100) is klaar met leven en wil dood.
Ans (100) is klaar met leven en wil dood.

Tijd  voor een ontboezeming: ik stop als tv-recensent. Geheel vrijwillig. Na deze maand is het afgelopen, en draag ik mijn eervolle baan over aan een ander. In een groter artikel zal ik nog terugbikken op mijn zes jaar voor de buis, maar nu, zoals vanouds, het aanbod van de afgelopen dagen.

De Vlaamse tv toonde een vrouw die op haar 100ste een computer kocht en een blog begon.  Nu, op haar 103de, heeft deze Zweedse Dagny Carlsson één miljoen volgers.  Ze is inmiddels een nationale beroemdheid, en wordt gevraagd voor talkshows en congressen. “De mensen om wie het gaat , komen niet aan het woord”, zegt ze op een ouderencongres. Ad rem is ze en scherp.  

Dat is wel eens anders geweest.  De blogster omschrijft zichzelf als iemand die het jarenlang ontbrak aan zelfvertrouwen. “Ik was stil en gesloten.” Van studeren kwam het niet, haar eerste man was alcoholist en bij haar tweede was ze te oud voor kinderen. Nu staat ze op een datingsite en zoekt ‘een leuke man om mee te dansen.’  “Ik heb nog een paar jaar te gaan. Ooit moet je toch jezelf kunnen zijn, niet?”  Een ontroerend ‘Koppen XL’-portret over een hoogbejaarde voor wie de dood nog ver weg lijkt: “Geef nooit op!”

Wat een contrast met ‘Panorama’, ook op de Belg. We zagen een radicale Londense moslimgroep, die totaal niet aan het leven hecht. Tijdens demonstraties roepen ze luidkeels: “Het echte leven komt hierna.” Centraal  stond ene Abu, eerst springkasteelverhuurder, nu IS-strijder in Syrië. Wat je noemt een hele sprong.

Hoewel de Britse maker Jamie Roberts de groep twee jaar volgde, lieten ze niet het achterste van hun tong zien. Niemand zei bijvoorbeeld dat hij het eens was met IS. Om niet achter slot en grendel te geraken, vermoedde Roberts. “Wij hebben hier geen vrijheid van meningsuiting”, bracht een radicale moslim daar tegenin.

Maar de beelden zeiden genoeg. Twee radicalen bekeken al etend en lachend executie-video’s van IS. “Kijk ze zitten in een kooi . Ze zullen verdrinken. Haha. Moet je zien, bij die komt het schuim uit z’n mond. Wauw!” Homo’s moesten van hoge gebouwen worden gegooid. “Op drukke plaatsen, met veel getuigen. Haha. Dat schrikt wel af.” Vooral dat voortdurende ‘ge-haha’ was huiveringwekkend.

Zo kwamen we van Carlssons ademloze liefde voor het leven terecht in een regelrechte minachting van het bestaan. De meeste mensen zitten er, denk ik, zeker op hogere leeftijd, een beetje tussenin: het leven is mooi (geweest), maar de dood hoort er nu eenmaal bij.

Zo’n vrouw zagen we in ‘De Levenseindekliniek’, een NTR-docu in de Week van de Euthanasie. Ans (100) had een stapeling van ouderdomsklachten en wilde niet meer leven. Hoe invoelbaar ook, toch blijft zo’n tv-euthanasie een nare, vervreemdende kijkervaring. Ans was juist nog naar het strand geweest en had ervan genoten. Ze vond het op dat moment zelf raar dat ze dood wilde. Was ze niet gewoon heel eenzaam? En was daar misschien nog wat aan te doen? Die vragen werden niet gesteld, laat staan beantwoord.

Een laatste glaasje met schoondochter en arts (‘ ja, wij proosten nog één keer’), en vervolgens de injectie. De onnatuurlijkheid van het ritueel, ik geloof dat ik aan dit soort programma’s nooit wen, tv-recensent of niet.

Geef mij maar Amsterdam

Talkshows, zoals die van Humberto Tan, zijn overladen met Amsterdammers.
Talkshows, zoals die van Humberto Tan, zijn overladen met Amsterdammers.

Een lezer sms’te mij: “Waarom zitten er nooit Rotterdammers in al die talkshows? Alleen maar Amsterdammers.” Ik heb er nooit zo op gelet, daarom besloot ik een week lang alle Nederlandse gasten van ‘Jinek’ en ‘RTL Late Night’ , de twee belangrijkste late praatshows, te turven.

Bij Eva Jinek vorige maandag vier gasten, van wie drie uit Amsterdam: Jort Kelder, Caroline Tensen en Francien Regelink. Dinsdag de geboren Amsterdamse Simone Kleinsma, evenals de Amsterdamse komiek Martijn Koning met wat collega’s van ‘De Grote F*CK Valentijn Comedy Show’(RTL 5). Verder Frits Wester (RTL) en Thijs Niemantsverdriet (NRC). Woensdag gaat de hele show over het ‘Correpondents’Dinner’ in Amsterdam, met o.a. weer Jort Kelder.

Donderdag staat het succes van de Amsterdammer Jaap van Zweden centraal (nu gast-dirigent in de VS). Verder, zoals gebruikelijk, weer veel show: Dennis Weening en Gers Pardoel over ‘hoe maak ik een hit?’ en Filemon Wesselink met allerlei tv-sterren over the 90th’s. Voorts minister Plasterk met twee bedreigde raadsleden: eentje uit Hilversum (!) en eentje uit Wormerland (hemelsbreed toch altijd nog zo’n 15 km van Amsterdam).

Vrijdag eindelijk een Rotterdammer, maar ja die is dan wel naar LA geëmigreerd: danser Timor Steffens. Verder de Utrechtse zedenzaak, alsook boer Tom uit ‘Boer zoekt vrouw’(geen Amsterdammer, wel Noord-Hollander: Nieuwe Niedorp). Nog meer onvermijdelijke incrowd: Thijs Zeeman met ‘Gestalkt’ (SBS 6).

Dan Humberto Tan. En verdraaid, hij begint de week met Rotterdam: Patricia Paay en Yvonne Keeley. Maar álle andere gasten die avond zijn gelieerd aan Amsterdam of Hilversum: Simon Keizer, Joost van Bellen, Johnny Heitinga, Peter R. de Vries en John van den Heuvel. Dinsdag: actrice Noortje Herlaar (woonboot in Amsterdam), de Amsterdamse regisseuse Will Koopman (o.a. ‘Gooische Vrouwen’) en de Hilversumse fotograaf William Rutten. Anita Elberse is een twijfelgeval. Studeerde in Amsterdam, maar is nu hoogleraar in Boston. Minister Asscher zelfde laken een pak: is Amsterdammer, maar praat over sociale media. Tot slot zowaar een ‘boerenitem’: gezonde voeding.

Woensdag weer een ouderwets avondje Amsterdam: de helden van de Sloterkade. Verder: Frits Wester en Jan Jaap van der Wal over het ‘Correspondents’Dinner’. Enige uitzondering is Zoni Weisz met zijn boek over de Holocaust. Donderdag warempel een Rotterdammer: BNN-ster Jan Versteegh. Maar hij heeft het wel over Amsterdam: de schrijver Hendrik Groen. Vervolgens de Amsterdamse rapper Lil’ Kleine, de Amsterdamse stress-expert Kilian Wawoe (VU) en de Amsterdamse komieken Wilko Terwijn en Andrew Moskos over het Amsterdamse ‘Correspondents’Dinner’.

Vrijdag tot slot Xaviera Hollander (bekend van haar B&B in Amsterdam) en de zangers Do (Amsterdam) en Xander de Buisonjé (ex-Amstelveen). En zowaar twee gasten uit Brabant: Tim en Steffen Haars (’Maaskantjes’).

Conclusie na één week: de gasten van Jinek en Tan (beiden woonachtig in Amsterdam, waar ook hun shows worden opgenomen, zoals overigens ook ‘DWDD’) komen meestal uit de hoofdstad of het Gooi. Gevolg is dat de gesprekken vaak gaan over tv en show of Randstad-gerelateerde zaken. En Rotterdam dan? Die stad bestaat gewoon niet.

Het werd een echt Hollands feestje

Rake grappen van premier Rutte tijdens 'Correspondents'Dinner'.
Rake grappen van premier Rutte tijdens ‘Correspondents’Dinner’.

Was het ‘Correspondents’Dinner’ geschikt voor tv? Met andere woorden: was het leuk? En dan niet alleen voor de incrowd, maar ook voor de doorsnee-kijker? En: Mogen parlementaire pers en Binnenhof voor het oog der natie zo dicht tegen elkaar kruipen, ook al nemen ze elkaar op de hak? Jazeker mag dat, mits niet vaker dan één keer per jaar. Journalisten en politici zijn geen robots en zitten buiten de camera ook vaak genoeg met elkaar te borrelen, dus waarom zou je daar schimmig over doen? Dat de uitgenodigde pers nu ineens niet meer kritisch zou kunnen zijn over premier Rutte, lijkt me onzin.

Vermakelijk was het zeker. Rutte is een geboren causeur, zijn grappen waren raak. Eerlijk gezegd vond ik hem amusanter dan Dolf Jansen. Het hardst heb ik gelachen om: “Veel journalisten zeggen dat ik geen visie heb. Dat zie ik niet.” Beginnen met zelfspot, daarna hard toeslaan, was het advies van beroepskomiek Andrew Moskos in ‘EenVandaag’. Precies wat Rutte deed. Gek genoeg vertelde de nieuwsrubriek er niet bij dat Moskos de premier had geholpen bij zijn conference. Staatsgeheim?

Voor de zekerheid meldde de Rijksvoorlichtingsdienst: “Rutte betaalt zijn komieken uit eigen zak.” De RVD had het er maar druk mee: Halina Reijn zit niet naast Rutte, omdat Rutte dat wil, zoals Halina tegen Matthijs zei, nee Halina zit naast Rutte omdat Twan dat wil. Ja, het was Holland op z’n smalst daar in de Beurs van Berlage. In meerdere opzichten. Herman Pleij, een van de gasten, beklaagde zich na afloop over ‘dominee’ Jansen.

Voor het publiek geen probleem. Het live-diner, door Twan Huys (NTR) geïmporteerd uit de VS, was het best bekeken programma: 2,7 miljoen kijkers. Helaas was geen van hen present bij Eva Jinek (zoals u weet wordt alles op tv voor- en nabeschouwd: van voetbal tot weer, van IS tot cabaret), waar alleen maar weer tv-sterren zaten. Nu werd het Hilversum op de vierkante millimeter: eerst Jort naast Jinek in Berlage, daarna Jort naast Jinek in ‘Jinek’.

Dominique van der Heyde leek de enige aan Jineks tafel met een bewustzijn dat verder reikte dan het Mediapark. Vereisten sommige grappen niet te veel voorkennis van de kijker, vroeg ze zich af? Zoals die over politiek verslaggever Xander van der Wulp. “Je moet dan wel weten dat Xanders vader directeur was van de RVD.” Persoonlijk betwijfel ik of de Trouw-lezer, toch geen roddelfan, het geintje over Max-baas Jan Slagter begreep. “De dochter van Jan Marijnissen krijgt mediatraining van Max.” Slagter liet na afloop via het ANP weten dat hij de grap niet kon waarderen.

Dat was wel te zien ook. Met uitgestreken gezicht hoorde hij de bak aan. Ongeveer zoals Donald Trump toen die te verstaan kreeg dat hij makkelijk een vice-president zou kunnen kiezen uit zijn eigen Miss USA-harem. Dat was tijdens het ‘Correspondents’Dinner’ in Amerika.

Het is de vraag of het diner hier, zoals in de VS, een jaarlijkse traditie zal worden. Zie je de beelden, dan valt toch weer op hoe mediageniek Amerikanen zijn. Reagan, Bush, Clinton, Obama, allen hebben een hoog entertainmentsgehalte. Bij Nederlandse politici is dat anders. Rutte heeft het, maar wat als hij straks geen premier meer is? Krijgen we dan een conference van Hans Spekman?

Ja, Ruben Terlou, graag meer van dit

Een ontroerde presentator (l) in 'Langs de oevers van de Yangtze'.
Een ontroerde presentator (l) in ‘Langs de oevers van de Yangtze’.

Ik kan me niet herinneren dat ‘De wereld draait door’ ooit twee keer achter elkaar aandacht besteedde aan één en dezelfde documentaire-reeks, maar sinds deze week is dat het geval. Zowel vrijdag als maandag schoof de crew van ‘Langs de oevers van de Yangtze’ aan bij Matthijs van Nieuwkerk. En dat is geheel terecht. De presentator van deze nieuwe VPRO-reisserie, Ruben Terlou, is een ontdekking. Hij heeft geen enkele tv-ervaring, maar blijkt een waar natuurtalent. Het eerste deel van ‘Yangtze’ trok meer dan één miljoen kijkers.

Terlou is geen journalist, maar arts en fotograaf. Komt het daardoor dat hij met chirurgische precisie weet in te zoomen op het hart van zijn gesprekspartners? Alles lijkt echt bij Terlou, niets gekunsteld of ingestudeerd. Dankzij zijn vloeiende Chinees slaagt hij erin de kwetsbaarheid bloot te leggen van een volk dat niet bekend staat om zijn openhartigheid. “Ik hoef me als westerling niet aan de conventies van de Chinezen te houden”, verklaarde Terlou in ‘DWDD’, “daardoor kom ik redelijk dichtbij hen.” Een prestatie temeer als je weet dat Terlou op de voet wordt gevolgd door een waakhond van de communistische partij.

Een jong meisje in Shanghai vertelt Terlou dat ze plastische chirurgie wil (‘een mooi rond gezicht’), omdat ze anders geen baan vindt. Ze heeft hoge jukbeenderen waarvoor je een moord zou doen. Terlou reageert dan ook met: “Maar je bent nú toch al prachtig.” Kijk, dat is nu de intimiteit die deze serie zo’n warme gloed geeft. Het gaat niet over politiek of corruptie, maar over heel menselijke dingen: schoonheid, een droom najagen, geluk zoeken.

Chinezen zijn eigenlijk net als wij. En dat blijkt niet alleen uit deel één. Dankzij ‘DWDD’ weten we wat ons verder nog te wachten staat: versiercursussen (een jongen stelt als eerste vraag aan een leuk meisje: handel je in aandelen?) en het leven van een Mao-look-alike. Hij plakt een namaakwrat precies op de plek waar de Grote Roerganger die ook had: op z’n kin. Vervolgens steekt hij een Mao-sigaret op, en barst in hoesten uit. Een onbedoeld grappige scène.

Maar terug naar aflevering één. Op de boulevard van Shanghai ontmoet de presentator een jongen die een nieuw bestaan wil opbouwen in de havenstad. Hij maakt kunstfruit voor etalages van restaurants, maar zijn doel is het schrijverschap. Ondanks zijn baan voor dag en nacht, ziet hij kans een dagboek bij te houden. Hij citeert: “Ik ben het gelukkigste kind van God omdat ik nog dankbaar kan zijn.” Terlou schiet vol en zegt: “ik vind het onrechtvaardig dat je zo hard moet werken.” De jongen antwoordt: “Het enige wat ik kan doen is proberen het te veranderen.” Een prachtig fragment. Niet alleen door de inhoud, maar ook door de vorm. Het tweetal wordt vanaf de rug gefilmd. We zien geen tranen, maar voelen ze wel. Geen sensatie, maar integere nabijheid.

We aanschouwen China door het oog van een Zilveren Camera-winnaar, die voor zijn gesprekken alle tijd neemt. Slow television met de rivier de Yangtze als vertelperspectief. Ik hoop in volgende delen wel wat meer te zien over hoe het water de Chinezen aan de oevers heeft gevormd. Voor de rest ben ik na één aflevering al dolenthousiast over deze nieuwe reportagereeks.