Monthly Archives: January 2016

Is het hun hebben of hunnie hebben?

Let op de tekst onderin beeld: illusies geschept...
Let op de tekst onderin beeld: illusies geschept…

Als je er op let, val je van de ene verbazing in de andere: het taalgebruik op televisie. Zo verscheen bij ‘WNL Opiniemakers’ onderin beeld: “Met het binnenhalen van vluchtelingen worden valse illusies geschept.” En: “We willen niet overspoelt worden met 60 procent gelukszoekers.”

U hoort mij niet zeggen dat we hier te maken hebben met louter laagopgeleide PVV’ers. Als we ‘Zembla’ (Vara) mogen geloven, beheerst een groot deel van de Nederlandse bevolking de eigen taal niet meer. Lerarenopleider Ton van Haperen waarschuwde: “De elite van de toekomst schrijft: Hun hebben.” En waarachtig, binnen de uitzending kreeg hij al gelijk. Een van de geïnterviewde docenten had het over: “Zoals hun het zien.”

Het onderwijs in Nederland is een catastrofe. Niemand wil meer leraar worden en van hen die het nog wél zijn, zitten velen thuis met een burn out. Hele vakken worden geschrapt, gepensioneerden moeten opnieuw voor de klas en kinderen beginnen met een leerachterstand van twee jaar aan het voortgezet onderwijs. Volgens ‘Zembla’ heeft de regering één miljard extra in het onderwijs gepompt, maar waar dat geld is gebleven? “Ik zou het niet weten”, reageerde Van Haperen. Ondertussen zijn er 9000 nieuwe docenten nodig. Hoe ons onderwijs zo’n puinhoop kon worden, bleef vaag. Staatssecretaris Dekker van Onderwijs wilde niet in beeld. Waarom eigenlijk niet?

“Als het erop aankomt heb je niets aan politici”, luidde de ‘vrolijke’ herstart van ‘WNL Opiniemakers’, de conservatieve actualiteitenrubriek van Hilversum. Mona Keijzer, zelf CDA-politicus, opende de aanval op premier Rutte. “Hij zegt dat hij de vluchtelingenstroom binnen zes tot acht weken wil inperken, maar hóe dat krijgen we niet te horen.” Oorlogsverslaggever Hans Jaap Melissen mijmerde: “Zodra het over vluchtelingen gaat, mag je alles roepen zonder het te staven.”

De 60 procent gelukszoekers van Frans Timmermans bijvoorbeeld. “Het werd direct door zijn woordvoerder genuanceerd”, wist Melissen. Farid Azarkan (samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders) vroeg zich af: “Die 60 procent moet meteen retour, zei Timmermans, maar aan wie zou die oproep gericht zijn? Aan Timmermans zelf toch, mag ik hopen? Of vindt hij dat wij als burgers vluchtelingen moeten gaan terugsturen?”

‘WNL Opiniemakers’ (‘van de omroep Wij Nederland’- waar die rare slogan op slaat, moeten ze toch nog ‘ns uitleggen) geeft de kijker weinig politieke hoop. Zeker niet als je een uur ervoor Donald Trump hebt gezien in ‘Brandpunt’ (KRO). Verslaggever Henk van der Aa toog naar Amerika om enkele mythes rond de Republikeinse presidentskandidaat door te prikken. Zoals: dat ‘ie van arme komaf is (geboren in een villa met 27 kamers, en naar school in auto met chauffeur), later alleen maar successen heeft gekend (vier keer failliet gegaan) en aartsconservatief zou zijn (in werkelijkheid vóór abortus en homohuwelijk). “Wie is de echte Trump?”, was de slotvraag van Van der Aa. “De man die misbruik maakt van de situatie en alles manipuleert in zijn eigen belang”, vertelde oud-medewerkster Barbara Res. Dat was een gepeperde uitspraak in een verder wat vlakke reportage.

Of denken ‘hunnie van Brandpunt’ daar misschien anders over?

Krijgt Sander Dekker dan toch nog gelijk?

Amusement bij de publieke omroep: baden in weelde met Valerio.
Amusement bij de publieke omroep: baden in weelde met Valerio.

Een paar maanden geleden was er nogal wat commotie rond media-staatssecretaris Sander Dekker. Hij had kritiek op het amusement van de publieke omroep: te plat, te oppervlakkig. Helemaal niet waar, riep Hilversum, waar bemoeit Dekker zich mee?

Misschien moet Hilversum zich oefenen in wat meer zelfreflectie. Laat de tv-bazen bijvoorbeeld eens goed kijken naar het nieuwe BNN-programma ‘Valhalla’. Alleen de titel al is een toonbeeld van gemakzucht en zouteloosheid: een samentrekking van Valerio, de presentator, en Walhalla, de hemel. Wat is de rol van Valerio (Zeno) in deze NPO-3-show? Wensen van kijkers inwilligen. Ook dat is niets nieuws, zij het dat de begeertes van het ‘Valhalla’-publiek nogal bizar zijn, om een gepatenteerd BNN-woord te gebruiken.

Deze week was er ene Yoran die graag een salsa-bad wilde. Een vriendin had hem opgegeven. “Hij houdt erg van die dipsaus, zeg maar. Hij wil er graag in, hahaha.”Voor de zekerheid werd die diepdoorvoelde levenswens door Valerio gecheckt. “Klopt het dat je een salsa-bad wil?” “Ja”, zei Yoran, “heel graag.“ Ja, journalistiek zit het wel snor met dit programma: check en double-check.

Yoran was niet de enige die naar een bad verlangde. Elise wierp zich op voor een chocoladebad. En Loes voor een champagnebad.” Waarop haar vriendin Esther: “Dan wil ik samen met Loes.” En zo rukte Valerio drie kuipen aan. “Ik kan niet wachten om bepaalde gasten in bikini te zien”, riep hij verlekkerd. Wat een fijn publiek programma toch, en wat een verantwoorde besteding van belastinggeld. Maar het werd nóg mooier. Een oudere vrouw wilde graag eens een joint roken. Schikte dat even, een vriend van Valerio bestierde een coffeeshop, dus dat kon meteen geregeld worden. “Kunt u lekker gaan blowen, terwijl u ook nog heel veel informatie krijgt”, beloofde Valerio.

Waar doet dit programma toch aan denken? Een beetje aan ‘Sex voor de Buch’, of ‘Jambers’. Met dit verschil dat die etalages van menselijke buitenissigheid op het conto stonden van de commerciële omroep. En ‘Jambers’ bovendien onbedoeld komisch was door de rol van de presentator. Alles wat je van ‘Valhallah’ niet kunt zeggen.

Paul Jambers voorzag zijn freakshow van een soort commentaar dat door zijn serieuze ondertoon in combinatie met een Vlaamse tongval en idiote beelden op het scherm tot lachsalvo’s leidde in de huiskamer. Dat ging zo. Je zag een man in een strak latexpak met hangoren bovenop, en op kruishoogte een uitsparing. Dan meldde de voice over: “Overdag zit hij gewoon op kantoor.” Je zag zo’n kantoor meteen voor je. Daarna volgde: “Maar ’s nachts hult Jean zich in konijnepak en rent hij, hongerig naar avontuur, door het open veld.” Raak! Als je uitgelachen was, vroeg je je af of je misschien niet eerder medelijden moest hebben met het ambtelijke konijn.

Hoe dan ook ‘Jambers’ is terug op RTL 7. Hij gaat op bezoek bij zijn gasten uit de jaren negentig onder het motto: hoe is het nu met hen? Ja, het is sensationeel, absurd en af en toe treurig. Eigenlijk moet je alleen kijken voor de grootste freak zelf: Paul Jambers. Zijn doorgroefde, ongeschoren gelaat, zijn leren jas en zijn zeldzaam ernstige uitstraling. Probeer daarbij je lachen maar eens in te houden.

Alleen de cavia’s kon je vertrouwen

Fred Oster ('Wie-kent-kwis') manipuleerde met vragen om de juiste kandidaat te laten winnen.
Fred Oster (‘Wie-kent-kwis’) manipuleerde met vragen om de juiste kandidaat te laten winnen.

In de jaren zeventig en tachtig klonk op maandag bij de koffie-automaat: Heb je Mies nog gezien? Of Ted? Of Berend? Het waren de jaren van de grote spelshows op Nederland 1 en 2 (meer zenders waren er niet). Met de komst van de commerciële tv, begin jaren negentig, verdween dat amusement bij de publieke omroep.

Hoe hebben we het leven volgehouden zonder de cavia’s van Fred Oster en de kussentjes van Berend Boudewijn, vraag ik me wel eens af? Zijn onze weekenden niet ondraaglijk saai geworden? Dat moeten ze bij AvroTros ook hebben gedacht, want daar hebben ze nu ‘Weekendcrashers’. Een team van jonge multiculti-presentatoren geeft tips over hoe we onze duffe avonden moeten doorkomen.

Behalve jong zijn de vijf ook onervaren als presentator. En dat wreekt zich. Teksten worden opgelepeld, er zit geen spirit in. Zelfs niet bij ferme uitspraken als: Nieuw-Heeten is een ‘kutdorp’. Zo blijkt maar weer: presenteren is een vak. Acteren gaat het vijftal beter af. Geen wonder, want de helft is acteur van beroep. Daardoor komt het (ingestudeerde) gesprek op de bank over de eigen uitgaansagenda spontaan over.

Het magazine bevat meer originele ideeën, maar die moeten wel beter worden uitgewerkt. Een saai dorp op stelten te zetten, Nieuw-Heeten dus, is leuk bedacht, alleen waarom moet het allemaal in een vloek en een zucht? En dat rapper Brownie Dutch een sprankelender audiotour mag inspreken voor het Haags Historisch Museum, is een vondst, maar hij zou toch minstens één schilder van naam mogen kennen.

‘Andere tijden’(NTR/VPRO) wijdde zaterdag een mooie terugblik aan de periode dat onze weekenden nog niet mat waren, namelijk toen we Willem en Ted hadden. En Mies natuurlijk, maar die kwam, gek genoeg, in de hele uitzending niet voor.

Wel aardig hoe oud-Vara-directeur Maurice Koopman zich in allerlei bochten wrong om hard te maken dat de glitterige ‘Sterrenshow’ van Willem Ruis toch echt Vara was, omdat Ruis (ex-KRO!) het lef had om reclameregels te overtreden (dan zei hij KLM, terwijl je geen KLM mocht zeggen, en dat soort dingen).

Maar ronduit onthullend om te zien hoe die spelshows ons jarenlang om de tuin leidden. Er werd alles aan gedaan om sympathieke kandidaten te laten winnen. “Onsympathieke deelnemers moesten sneuvelen, want die waren slecht voor de waarderingscijfers”, wist Koopman. Hóe je die liet struikelen, vertelde Fred Oster (‘Wie-kent-kwis’). “De makkelijke vragen lagen bovenop, de moeilijke onderop, je kon dus sturen. Dat was beter voor de show en voor de Avro.” Geen kandidaat die het doorhad. “Ze klapten voor een broodrooster.”

Oud-Tros-baas Cees den Daas regelde zelfs vanuit de coulissen dat de leukste kandidaat van de ‘Showbizzquiz’ een extra prijs kreeg. En met het spiraaltje van de ‘Sterrenshow’ werd gerommeld.

Tijd voor een ernstige conclusie: vermoedelijk waren de cavia’s van Fred Oster (of marmotten, Oster is er zelf nog steeds niet uit) destijds de enige betrouwbare factor in spelshowland! “Die beestjes doen wat ze willen”, verklaarde Osters voormalige rechterhand, pluimvee-opperhoofd Van Rijssen, bij ‘Jinek’. Toch eng om te beseffen dat ons levensgeluk jarenlang heeft afgehangen van een paar cavia’s van de Avro!

Geweldig, als een kat slaat ze haar nagels uit

Antoinette Hertsenberg: vlijmscherp en betrokken.
Antoinette Hertsenberg: vlijmscherp en betrokken.

Zo gaat dat dus. Je betaalt torenhoge premies voor arbeidsongeschiktheid, en als je ziek wordt, laat de verzekering je ijskoud in de steek. Het overkwam Conny Snel, eigenaresse van een koeriersbedrijf. Ze kreeg last van een nekhernia en ontving aanvankelijk een uitkering. Maar toen ontdekte verzekeringsmaatschappij Taf dat ze ooit een borstverkleinings-operatie had ondergaan. Dat was niet gemeld, ‘dus’ einde uitkering. En of Snel de reeds uitgekeerde 24.000 euro maar even wilde terugstorten.

Op zo’n moment is er nog maar één redding: Antoinette Hertsenberg. Ik kijk zelden naar ‘Radar’, maar als ik het doe, ben ik telkens weer onder de indruk van deze Tros-presentatrice. Als een kat slaat ze haar nagels uit naar koning, keizer, admiraal. Haar ogen flikkeren, haar toon is bijtend. “Wat heeft zo’n borstverkleining nu te maken met een nekhernia!”, roept ze naar verzekeringsbaas Richard Weurding. “En áls u een verband ziet, waarom haalt u dat soort ‘verzwegen’ operaties dan niet vantevoren boven water in plaats van op het moment van ziekte?” Weurding mompelt iets over ‘erg voor de verzekerden’ en over ‘betere formulieren’, maar daar komt hij niet mee weg. “Waarom krijgen mensen als Snel niet gewoon hun premie terug?”, dringt Hertsenberg aan. “Ja, een heel vervelende situatie”, ontwijkt Weurding de vraag. Hertsenberg: “Nee, ik wil dat u even op dit punt ingaat.” Hertsenberg tilt consumenten-tv op tot een bewonderenswaardig hoog journalistiek niveau: vlijmscherp, spannend en betrokken.

Gevolg is misschien wel dat niet iedereen meer bij La Hertsenberg durft aanschuiven. In haar andere programma ‘Opgelicht?!’, over criminele praktijken, zat ze bij een item over zwendel in de kinderopvang aan een bijna lege tafel. “Tja”, verzuchtte de presentatrice, “Minister Asscher, staatssecretaris Wiebes en de Belastingdienst wilden niet. Kamerleden van de regeringspartijen evenmin.” Alleen SP’er Tjitske Siderius was komen opdagen. Dan maar een noodoproep rechtstreeks in de camera, moet Hertsenberg hebben gedacht: “Laten we hopen dat Den Haag een beetje hart heeft voor de gedupeerden.”

‘RamBam’ moet het niet hebben van venijnige interviews. Daar gaan ze undercover. Helaas zijn de verborgen camerabeelden niet altijd even spannend, maar een lekker brutaal Vara-programma is ‘RamBam’ wel. Deze week flansten ze een vervalste Brood in elkaar, en de voormalige manager van Herman Brood, Koos van Dijk, trapte er met open ogen in. Zonder aarzelen verstrekte hij een certificaat van echtheid. “Ik zie veel troep voorbijkomen, maar dit is een echte. De titel is G.I., 10.000 euro waard”, mailde Van Dijk. Een vergissing? Later in de uitzending begon je daar ernstig aan te twijfelen. Van Dijk bleek bereid om samen met de undercover-journalisten een handeltje in vervalste Brood-schilderijen op te zetten in China. “Dat land is ver genoeg weg. En houd het onder ons, hè, vertel het niet aan je vrienden.” Mooie onthulling van ‘RamBam’.

Van Dijk liet zich evenwel niet kennen. Aan het eind van het programma verscheen de volgende tekst in beeld: “Ik heb het spel meegespeeld omdat ik dacht een criminele vervalsersbende te kunnen ontmaskeren.”Jaja. Misschien iets voor ‘Opgelicht?!’

Een wonderlijk verhaal, dat kun je wel zeggen ja

Bekeerd en verzoend: conservator en kunstdief (r) in de Vredeskerk.
Bekeerd en verzoend: conservator en kunstdief (r) in de Vredeskerk.

De EO had er vroeger patent op: bekeringsverhalen. Het genre is nu wat uit de mode, maar af en toe duikt het nog op. Zoals zondagavond. Andries Knevel interviewde ene Hani, een moslim die zich tot het christendom had bekeerd. Hani was niet zijn echte naam, en zijn land van herkomst mochten we niet weten. Allemaal om veiligheidsredenen.

Begrijpelijk, maar de kijker had daardoor geen idee wie Knevel nu eigenlijk tegenover zich had. Wie was deze man? Wat was zijn vluchtverhaal? Hoe zag zijn leven in Nederland er uit? Had hij werk, een gezin? Het bleef allemaal in het vage.

Voor de EO geen probleem: elke bekering is er immers één. Knevel ging ouderwets vol op het orgel. “Dus de enige weg om in het wahabisme tot God te komen, is geweld?” “Ja”, knikte Hani. “Jihadisme dus?”, herhaalde Knevel. “Ja, jihadisme.” Het werd een heerlijk simpel zwart-wit-verhaal over de boze islam versus het lieve christendom. Waarbij Hani rijkelijk uit de Bijbel citeerde. Dat is op zich al redelijk zeldzaam op tv, zelfs bij de EO, maar een ex-moslim die een psalm van David voordraagt mag gerust een aardverschuiving heten.

Een stichtelijke avond, die zondag. In ‘De pelgrim’ (EO) een bedevaart van een zenboeddhist (dat is het laatste beetje Ikon-invloed in de EO) naar Franciscus van Assisi. Pelgrim Maarten nam geen slaapzak mee, zodat hij gedwongen was bij anderen te overnachten. “Het gaat om de ontmoeting. En het wonderlijke is: niet alleen ik ben dankbaar, ook het gastgezin.” Maarten zag veel overeenkomsten tussen Boeddha en St. Franciscus, maar bleef zelf lekker boeddhist.

Bij de KRO ging het wel over bekeringen, zij het minder vroom dan bij Knevel. Het woord ‘God’ viel zelfs niet in de relazen van Fred Leeman en Roy Peters. ‘Een onwaarschijnlijk verhaal’, beloofde ‘Kruispunt’. En daar was geen woord aan gelogen.

Peters was 25 jaar geleden het meesterbrein achter een van de grootste (overigens snel opgeloste) kunstkraken: die in het Van Gogh Museum in Amsterdam. Hij zat bijna vijf jaar in de cel, waar hij, naar eigen zeggen, volwassen werd. Leeman was rond die tijd conservator in het museum, en noemde de diefstal het werk van een ‘egoïstische klootzak’.

Jaren later kwam Leeman die ‘egoïstische klootzak’ voor het eerst in het echt tegen. In de Vredeskerk in Amsterdam. Hij kende de kunstdief niet, dus was die eerste kennismaking uiterst verwarrend. “Ik heb uw museum beroofd”, vertelde Peters hem na de mis. “Oh, was u dat? Maar u lijkt me zo’n aardige man.”

Beide heren hadden zich vlak na elkaar bekeerd tot het katholicisme. Peters omdat hij geraakt was door de Latijnse mis (‘een gevoel van thuiskomen’) en Leeman vanwege de schoonheid van religieuze kunst. De ‘baas en de boef’ waren nu goede bekenden, en bezochten tot slot van de uitzending samen een Van Gogh-expositie in het Amstel Hotel. “Hebben ze díe ook gestolen?!”, riep Peters uit bij het doek Amandelbloesem. “Zeker”, antwoordde Leeman. Peters: “En ik had nog zó gezegd: laat dát schilderij hangen voor de bezoekers. Het is té mooi.”

Een even ontroerende als wonderlijke geschiedenis. “We stonden destijds aan de twee uiteinden van een kunstroof”, mijmerde Leeman, “en nu zijn we op dezelfde kar gesprongen.”