Monthly Archives: September 2015

Een kijkje in het brein van Fellini

Scène uit het Oscarwinnende 'Amarcord' van Federico Fellini.
Scène uit het Oscarwinnende ‘Amarcord’ van Federico Fellini.

Wie de naam Federico Fellini hoort, denkt aan de steracteurs Giulietta Masina (tevens echtgenote), Marcello Mastroianni en Anita Ekberg. Of aan filmcomponist Nino Rota. Edoch, geen van die grootheden komt aan het woord in ‘In Fellini’s footsteps’. Goed, ze zijn overleden, maar er moet toch boeiend archiefmateriaal voorhanden zijn, zou je denken.

Documentairemaker Gerard Morin maakte een andere keuze : naaste medewerkers. Allerlei creatieve geesten, die jarenlang met Fellini werkten, dwarrelden gisteravond over het scherm: persoonlijk asistenten, cameramannen en productieontwerpers. En niet in de laatste plaats Morin zelf, langjarig vriend en assistent. We zagen, met andere woorden, Fellini van binnenuit, we keken regelrecht in zijn brein. En ontwaarden daar wellicht meer dan menig acteur ons had kunnen tonen. In die zin valt Morins keuze ruimschoots te billijken. Al was het aardig geweest als hij ons wat (meer) fragmenten uit Fellini’s beroemde oeuvre had laten zien. Zelfs van ‘La dolce vita’ ontbrak elk spoor.

Maar terug naar de hersenpan. Wat troffen we daar aan? Eén grote warboel. Op ironische wijze vertelden zijn medewerkers hoe Fellini altijd maar met een half oor luisterde (‘je moest alles in een paar seconden vertellen, anders was hij weg’), decors drie keer liet overmaken, en zelfs tijdens de opnames nog allerlei nieuwe scènes verzon. Het mooiste verhaal kwam van Magali Noël, een van de weinige beroemheden in deze Avro-docu (Gradisca in ‘Amarcord’). “Om half drie ’s nachts ging de telefoon. Federico. ‘Ik heb een mooie rol voor je in ‘Amarcord’, zei hij. ‘Morgenochtend tien uur in Studio 5.’ ’Maar hoe kom ik zo snel aan een vliegticket?’, stribbelde ik tegen. ‘Maak je geen zorgen, Magalotta’, antwoordde Federico ‘ik weet dat je er zult zijn.”

Zo ging dat dus in Cinecittà. Fellini hield niet van scenario’s. Hij werkte vanuit beelden in zijn hoofd, die op hun beurt weer waren gebaseerd op zijn dromen, angsten en obsessies. Ook in die zin een uniek regisseur: de verbeelding van het eigen ik ten top. Iedereen die wel eens een Fellini-film heeft gezien, kan erover meepraten: fantastische, groteske scènes waarin op superieure wijze de spot wordt gedreven met kerk, politiek en society, en waarin de acteurs karikaturen lijken van zichzelf. Een surrealistische wereld, met niet altijd een helder lineair relaas, maar wel steeds betoverend, ontregelend en sociaal-psychologisch.

“Zijn hoofd was de camera”, vertelde cameraman Piero Servo, “de beelden in zijn brein waren complete filmscènes.” Zijn acteurs ried hij aan: “Als er iets in je opkomt, zeg het gewoon. Spreek vanuit je hart.” En zo leerden we, ondanks de geringe rol van acteurs in deze docu, toch nog iets over de eisen die Fellini aan hen stelde.

Hoewel hij daar zelf anders over dacht, was Fellini een wonderdoener: vanuit een wanordelijk hoofd creëerde hij films die tot het culturele werelderfgoed behoren. En zo was hij kunstenaar in optima forma: hij die orde schept uit chaos. Maar of het Italiaanse genie († 1993)daarmee ook zijn eigen ik vond – waarnaar hij altijd op zoek was, met name in ‘Roma’, ‘Amarcord’ en ‘Casanova’- daar kreeg de kijker helaas geen antwoord op.

Wat een herstart van Jeroen Pauw!

Het zag er dreigend uit met én Hilbrand én Verlinde aan tafel, maar dat viel reuze mee.
Het zag er dreigend uit met én Hilbrand én Verlinde aan tafel, maar dat viel reuze mee.

Net toen ik hoopte dat met ‘Jinek’ het circus van elkaar bewierokende tv-sterren eindelijk zou zijn opgedoekt, zag ik Sophie Hilbrand en Albert Verlinde aanschuiven bij Jeroen Pauw. Pffffft. Houdt het dan nóóit op met dat uitventen van elkaars collegiale waar? Maak ons wijzer over de wereld, in plaats van over de botox-shows van Hilbrand of de musicals van Verlinde!

Dieptepunt in de Hilversumse navelstaarderij was toen Daphne Bunskoek aan Eva Jinek kwam vertellen dat ze Jinek zou spelen in ‘De Fractie’. Het was een gesprek ván Jinek mét Jinek óver Jinek. En dat alles op een toon alsof het over Grexit ging. Geen enkele relativering of (zelf)spot.

En nu dus weer ‘Pauw’. Maar gelukkig, het liep anders dan gevreesd. Hilbrand en Verlinde mochten kort zichzelf aanprijzen (al zat er bij de laatste een lelijke adder onder het gras. Pauw begon onverwachts over de affaire Onno Hoes, en wat Verlinde daarvan als programmamaker had geleerd. Een beetje gemeen van Pauw, maar dat mag ik toch wel), en verder ging het over het asielvraagstuk.

Een prachtig debat, van dik een half uur, vol betrokkenheid en diepgang. Hoofdgast Alexander Pechtold vond dat we een voorbeeld moesten nemen aan Angela Merkel. Die, zo citeerde hij, had gezegd: “Duitsland is nu een land van hoop en kansen. Dat is wel eens anders geweest.” Zijn visie was humaan en realistisch tegelijk: “We kunnen noch de grenzen sluiten noch iedereen binnenlaten, maar we moeten wel fatsoenlijke, menswaardige opvang bieden.”Ook Hilbrand en Verlinde droegen een verstandig steentje bij. Zo zei de ‘RTL Boulevard’-presentator: “Hoe groot de politieke verschillen over asielzoekers ook lijken, als je met elkaar blijft doorpraten, kom je er altijd uit.”

Ademloos heb ik gekeken. Wat een seizoenstart van ‘Pauw’! Eindelijk weer een zinnig gesprek op de late avond. Zoals ook bij ‘RTL Late Night’. Humberto Tan, terug na twee maanden vakantie, ruimde veel tijd in voor de Angolese vluchtelingen Cláucio en Márcia die hier mogen blijven. Tan had Márcia aan de lijn die in snikken uitbarstte dat haar vader als enige wél terugmoest. Even later nóg een spannend telefoongesprek met Pieter Broertjes. De burgemeester van Hilversum had rapper Lil’ Kleine ‘verbannen’ wegens opruiing tegen de politie. Een verhitte conversatie werd het, vooral door toedoen van de rapper: “Verbannen werd je in de Middeleeuwen, Pietertje!” ‘Pietertje’, je kon even niet geloven dat je het goed verstond. En juist dát bracht je op het puntje van je stoel.

Matthijs van Nieuwkerk leek bij de herstart van ‘DWDD’ rustiger dan anders. Connie Palmen kon uitgebreid vertellen over haar nieuwe roman ‘Jij zegt het’, waarin ze het literaire liefdespaar Ted Hughes en Sylvia Plath opnieuw tot leven wekt. De verse tafeldame Antoinnette Scheulderman kwam goed beslagen ten ijs en onderbrak alleen als ze iets zinnigs had toe te voegen. 1,5 miljoen kijkers! Bij zo’n getal besef je weer hoe verkeerd het was om ‘DWDD’ van NPO 3 naar het toch al goed bekeken NPO 1 te verhuizen. Op NPO 3 was ‘DWDD’ het enige vaste anker, en mensen bleven dankzij Van Nieuwkerk ook nog wel eens doorkijken. Nú is NPO 3 één groot kijkcijferdrama. Zonder enige maatschappelijke relevantie.