Monthly Archives: September 2015

BN’ers stoten door: na de tv nu Den Haag

Een geïrriteerde Moszkowicz gisterochtend in 'WNL op zondag'.
Een geïrriteerde Moszkowicz gisterochtend in ‘WNL op zondag’.

Na Hilversum hebben de BN’ers nu ook Den Haag ontdekt. Bram Moszkowicz en Dirk Scheringa staan klaar om de Tweede Kamer over te nemen. Ze hebben één ding gemeen: een groot ego en weinig zelfkritiek.

In ‘WNL op zondag’ toonde Moszkowicz, oprichter van de partij Voor Nederland, zich geïrriteerd over de kritische vragen van de nieuwe presentator Rick Nieman. “Het is een vak apart hoor, goed luisteren en weten wat je moet vragen”, bromde de oud-advocaat. Dat hij van het tableau was geschrapt noemde hij een ‘absurde straf’ , omdat hij ‘au fond een brave jongen’ is. Als toekomstig politicus wil hij eigenhandig de migrantenstroom in goede banen leiden. Dat betekent in zijn geval opvang in tentenkampen in Saoedi-Arabië en Qatar.

Bij Scheringa zaterdag in ‘EenVandaag’ evenmin een spoortje van zelftwijfel. De man die, zo meldde de rubriek, volgens toezichthouders destijds nooit een bankvergunning had mogen krijgen, wierp zich desondanks op voor het ondernemersbelang. Samen met ex-PVV’er Hero Brinkman vormt hij de Ondernemerspartij, die zich ondermeer wil inzetten voor soepeler regels bij kredietverlening. “Uitgerekend iets waarmee Scheringa zich niet zou moeten bemoeien”, vond Kirsten Verdel, schrijfster van een boek over de Dirk Scheringa Bank (DSB).

Het was een kritische reportage. ‘EénVandaag’ vroeg zich af hoe een man die ‘duizenden mensen in problemen bracht met ondeugdelijke leningen nu denkt het land te moeten gaan besturen.’ Zelf begreep Scheringa, minzaam lachend, nog steeds weinig van al het wantrouwen. “Ik heb toch heel wat ervaring als ondernemer?” NRC-columnist Bas Heijne vermoedde dat het de heren meer ging om hun eigen ik dan om het welzijn van ondernemers. “Je ziet het wel vaker bij dit soort persoonlijkheden. Ze hebben in hun eigen leven flinke tegenvallers en willen vervolgens het land gaan redden.”

Heel wat minder kritisch ging het er aan toe in ‘Pauw’. De presentator wilde alleen maar weten wie de kar ging trekken bij de Ondernemerspartij: Brinkman of Scheringa. Terwijl er toch legio interessante vragen voor het opscheppen lagen. Vooral na de oude beelden waarin Scheringa terugblikte op zijn DSB-imperium. “Ik ben kapot gemaakt en mijn medewerkers ook. Dat voelt wrang.” Na dit vertoon van zelfmedelijden had Jeroen Pauw kunnen vragen: “Hoe kijkt u terug op de zelfmoorden die mensen hebben gepleegd vanwege hun DSB-lening? Die wanhopige man uit Amstelhoek bijvoorbeeld, die er na tien jaar achterkwam dat van zijn auto-lening nog steeds geen cent was afgelost. Al die tijd alleen maar rente betaald voor een ‘eeuwigdurende’ wurglening.”

Maar nee, het ging maar over het verzekeringetje dat Scheringa wil bedenken voor ZZP’ers. Totdat Peter R. de Vries, zelf ook ooit BN’er met politieke ambities, zich ermee ging bemoeien. “Ga nooit in zee met Brinkman, want die hangt het verderfelijke PVV-gedachtegoed aan.” Het liep hoog op. Zo zeer zelfs dat Brinkman De Vries verweet geld te vragen voor zijn veelvuldige tv-optredens. “De belastingbetaler moet uw zurigheid bekostigen!”

De Vries is ZZP’er. We zagen dus niet alleen een heftige discussie, maar tevens de eerste officiële botsing tussen de Ondernemerspartij en haar achterban.

Nóg een inkijkje in de rechterlijke ziel

Rechter verliest geduld bij verdachte die steeds door haar vonnis heen praat.
Rechter verliest geduld bij verdachte die steeds door haar vonnis heen praat.

Er zijn nogal wat programma’s waarvan niet valt te doorgronden waarom ze worden gemaakt. Zoals ‘Extreem jaloers’ van RTL 4. Het gaat over stellen waarvan een van de partners zo afgunstig is dat de relatie eronder dreigt te bezwijken. Wat moet de kijker er mee? Nog los van de vraag of het ‘echt’ is wat we zien. Op internet gonst het van de geruchten dat sommige deelnemers nep zijn.

Maar hij die wel ‘echt’ is, weet hij wat hij riskeert met zijn woede-uitbarstingen voor het oog van de ganse natie? Of zij die zelfs zijn mobiele telefoon checkt wanneer hij onder de douche staat, beseft ze niet dat ze beter buiten de camera om hulp kan gaan zoeken voor haar trauma’s en complexen? Je zou al die kwetsbare, labiele mensen willen beschermen tegen de opgedrongen ‘deskundigheid’ van Froukje de Both. Bah, wat een sensatiezucht! Alleen na extréém lang nadenken kom ik op een mogelijke functie van de RTL 4-reeks: het voorkomen van huiselijk geweld. Hèhè!

Maar die gedachte welde pas bij mij op na het zien van Jaap van Hoewijks mooie tweeluik ‘Kleine delicten’ (VPRO). De regisseur filmde bij de Haarlemse politierechter daders van huiselijk geweld (althans in deel twee), en hij deed dat keurig: de verdachte anoniem vanaf de rug en de rechter op respectabele afstand in het gezicht.

Twee dingen vielen op. Allereerst dat de verdachten, net als de kandidaten aan ‘Extreem jaloers’ overigens, wat lager op de sociaal- maatschappelijke ladder staan. Kwestie van selectie? Of een ware afspiegeling van het daderspotentieel? Dat blijft de vraag, want Van Hoewijk registreert zonder commentaar. Het is bij hem: wat je ziet, is wat je krijgt. Eigenlijk een heel makkelijke manier van filmen, maar daarom niet minder boeiend.

Telkens zagen we een levensgeschiedenis in een notedop. Dat was te danken aan de rechters – meestal vrouwen – die veel om de strafzaak heen vroegen: relaties, financiën, werk. Dat was het tweede dat opviel: het inlevingsvermogen van de rechterlijke macht en de bereidheid bij de uitspraak rekening te houden met persoonlijke omstandigheden. Verliest hij zijn baan door dit vonnis, kan hij zonder zijn auto, enz.?

We zagen in praktijk bevestigd wat rechters afgelopen zomer in theorie al ventileerden tegenover Coen Verbraak in een wederom prachtige serie ‘Kijken in de ziel’ (NTR). Rechters zijn geen vonnis-robots, maar mensen van vlees en bloed, met hun eigen twijfels en vragen.

Zo sprak in ‘Kleine delicten’ een rechter ter zitting openlijk haar onzekerheid uit over het wettig en overtuigend bewijzen van huiselijk geweld: “We zijn er niet bij geweest.” Het is vaak een lastige kwestie van zijn woord tegen het hare. Zonder getuigenverklaringen wordt het helemaal penibel. We zagen rechters al afwegend tot een eindoordeel komen. Waarbij we, sinds Verbraak, weten dat de zittende magistratuur niet altijd de hand in het vuur durft te steken voor de onweerlegbare juistheid ervan.

Soms zal het deels ook een kwestie van intuïtie zijn. Als een man van 150 kilo beweert dat zijn vrouw van 58 kilo als eerste op hem was gaan inbeuken, dan voelt een beetje rechter wel aan (en de kijker trouwens ook) dat de ruzie best eens heel anders in elkaar zou kunnen zitten.

Schrik je je dáár even een ongeluk

Sven Kockelmann brengt ons levensgroot een belangwekkende mededeling.
Sven Kockelmann brengt ons levensgroot een belangwekkende mededeling.

Er heerst een voortdurende angst. En de tv zal ons niet kalmeren. In tegendeel. Zondagavond nog. Sven Kockelmann verscheen zo groot in beeld dat het leek of hij ons wilde opvreten. “We hebben Volkert van der G. gefilmd met verborgen camera”, riep het KRO-hoofd. “Vanwege het maatschappelijk belang!” Brrr, wat een eng moment. Zelfs mijn bescheiden toestelletje leek plots een breedbeeld-tv.

Alles wat daarna kwam, viel in het niet bij dit huiskamerdrama. Dat de moordenaar van Pim Fortuyn een bijzonder nare, narcistische, frauduleuze, inhumane man is, ach, dat wisten we al of we hadden het op z’n minst kunnen vermoeden. En dat hij wellicht beter levenslang had kunnen krijgen, daarvan waren velen ook al overtuigd.

Maar de man is vrij. Laat hem. Ja maar, zegt ‘Brandpunt Reporter’, er is vorig jaar met medewerking van Van der G. een foto van hem geplaatst in De Telegraaf, en dat is tegen de voorwaarden van zijn voorwaardelijke invrijheidsstelling. Conclusie: hij moet opnieuw de bak in. Zou het? Het OM reageerde gisteren dat het op de hoogte was van de foto, dus was de media-afspraak niet geschonden. Niets aan de hand dus. Ondertussen is wel een rancuneuze volkswoede ontketend van heb ik jou daar. Was dát misschien niet veeléér het doel van de KRO?

Angst nummer twee: de potpassagier. Het Journaal toonde ons vreeswekkende beelden van een zwaar bewapend arrestatieteam dat de wc van de Thalys in Rotterdam bestormde. Er zat een jongen op de pot, die pas ná inzet van ‘de hondenman’ de deur wilde openen. Hyperventilerend werd hij naar het ziekenhuis gebracht. Een zwartrijder?, vroeg het Journaal zich af. Volgens Rob Trip verliep het verhoor moeizaam vanwege taalproblemen.

Een avond later vertelde Astrid Kersseboom nogmaals dat de jongen vermoedelijk niet meer was dan een zwartrijder. En ze herhaalde: “Het verhoor verloopt moeizaam vanwege taalproblemen.”Toen sijpelde de stress toch langzaamaan uit onze botten. Hoe kon dat ene simpele zinnetje – ‘ik wilde zwart reizen’- tot zulke gigantische taalproblemen leiden? En dat meer dan 24 uur achtereen?! De NOS legde het ons in haar dodelijke ernst niet uit, maar op ons gezicht krulde zich een ontspannen glimlach (toen wisten we uiteraard nog niet dat een dag later Sven Kockelmann onze huiskamer zou komen bezetten).

En we hadden ‘Dubbelspel’ nog niet gezien. Een nieuwe Vara-quiz met een leader als een James Bondfilm. En een presentator – Menno Bentveld – gekleed als Sean Connery in zijn hoogtijdagen. Dat zorgt natuurlijk bij voorbaat al voor hoogspanning. Die in dit geval helaas niet werd waargemaakt. Kandidaten moeten elkaar in verwarring brengen door verkeerde antwoorden te suggereren (en vervolgens natuurlijk zelf wel het juiste antwoord te noteren), maar hoe doe je dat bij een vraag als: Is Franciscus de eerste paus die zich Franciscus noemt? Door te roepen dat Franciscus I (!) de zestiende paus is met die naam?!

En dat het Wilhelmus pas in de 20ste eeuw ons volkslied werd, is evenmin iets om erg confuus over te raken. Allesbehalve. Je wordt er na al die door de tv gecreëerde angst en onrust juist erg kalm van. Wat op zich best vreemd is. Dat je bedaart als je hoort dat we in 1932 een nieuw volkslied kregen.

Tv spint eigen soap rond Koningslied

De dag die je wist dat zou komen: Jan Slagter bij Jeroen Pauw over Koningslied.
De dag die je wist dat zou komen: Jan Slagter bij Jeroen Pauw over Koningslied.

Hoe zou het toch zijn met de kosten van het Koningslied? Henk Hagoort, baas van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), hult zich nog steeds in het diepste stilzwijgen over die 574.000 euro. En dat terwijl iedereen die er in Hilversum toe doet inmiddels zijn mondje heeft geroerd.

De NPO heeft van het begin af aan schimmig gedaan over het inhuldigingslied voor Willem-Alexander in 2013. Eerst zou het gaan om ‘slechts’ 150.000 euro. Dat bleek niet waar. De Telegraaf ontdekte afgelopen juli dat het Nationaal Comité Inhuldiging ook nog eens 400.000 euro had betaald. Pas na die publicatie gaf de NPO toe dat het inderdaad vier ton meer was. Weer later bleek het om nóg meer geld te gaan: 574.000 euro.

Heel Hilversum vraagt zich ondertussen verbijsterd af hoe zo’n eenvoudig liedje waaraan artiesten, componisten en vele anderen gratis meewerkten, een half miljoen kon kosten. Muziekproducer Eric van Tijn vermoedde eind juli op Radio 10 dat ‘iemand vreselijk zijn zakken heeft gevuld.’ “Iedereen deed het toch voor het goede doel? Studiokosten moet je wel betalen, maar die belopen niet meer dan tweeduizend euro. En daar bovenop komt hooguit nog een paar duizend euro voor catering of security.”

Op mediacourant.nl zijn meerdere reacties op een rijtje gezet. Zoals die van RTL-royalty-expert Marc van der Linden via Twitter: “Bij wie is die vijf ton beland? Niet bij de artiesten. Het is belastinggeld. Ik zou zeggen: politici, laat de onderste steen boven komen.” Er kwamen Kamervragen. D66 wil naadje van de kous weten, meldde ‘Hart van Nederland’ (SBS6). Aanleiding was niet de tweet van Van der Linden, maar een onthulling van de NOS. Nou ja, een bijna-onthulling…

De NOS had met de Wet Openbaarheid van Bestuur in de hand inzage afgedwongen in een overeenkomst tussen de NPO en het Nationaal Comité Inhuldiging. En concludeerde: “Radio 2 en ‘De wereld draait door’ zijn betaald voor de promotie van het Koningslied.”De twee media zouden ‘een gevoel van saamhorigheid moeten creëren tussen alle lagen van de bevolking, waarbij we in gezamenlijkheid onze droom voor ons land zouden overbrengen aan de toekomstige koning.’

“Klinkklare nonsens”, brieste vervolgens ‘DWDD’-chef Dieuwke Wynia. Radio 2 en ‘DWDD’ waren weliswaar in de begroting opgenomen, maar die programmakosten waren ‘om niet’geweest. Alleen had de NPO dat ‘om niet’ vanwege bedrijfsgevoeligheid weggelakt, waarop de NOS concludeerde dat er (grote) getallen hadden gestaan. Enfin, dikke mot tussen NPO en NOS. Met uiteindelijk een rectificatie van NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff op de website van zijn omroep.

Maar de soap ging door. Max-baas Jan Slagter beweerde een dag later doodleuk in ‘Pauw’ dat de Koningslied-tonnen toch echt naar Radio 2 waren gegaan. En zo weet de kijker twee jaar na de troonsbestijging nog altijd niets. Zelfs media-staatssecretaris Sander Dekker wacht nog steeds op een duidelijk antwoord. Als kijker vraag je je verwonderd af hoe lang de NPO, als hoeder van de openbaarheid, nog kan blijven zwijgen.

Hoe vaak zou de openingszin van het Koningslied Henk Hagoorts hersenen pijnigen: De dag die je wist dat zou komen? De dag namelijk dat de NPO-baas gespecificeerde cijfers zal moeten tonen.

Een belediging van de kijkers

'Z Today', paradepaardje van het 'geheel vernieuwde' RTL Z.
‘Z Today’, paradepaardje van het ‘geheel vernieuwde’ RTL Z.

Er is nu een programma dat, schrik niet, 150 minuten duurt. Het heet ‘Z Today’ en is het paradepaardje van het ‘geheel vernieuwde’ RTL Z, dat zich sinds deze maand afficheert als platform voor de hoger opgeleide en ondernemende Nederlander. Is dat een interessant programma, dat ‘Z Today’? Nee, het is geen interessant programma, en ik ben niet de enige die dat vindt. Er schakelen slechts 27.000 kijkers op in, en na twee uur zijn daar nog 2000 van over.

Op zich is de opzet van ‘Z Today’ nog best aardig bedacht. In een ‘RTL Boulevard’-achtige setting lopen nieuws en opinie onbekommerd door elkaar. Niet alleen financieel-economisch nieuws, ofschoon dat wel dat de overhand heeft, maar ook de noodtoestand aan de Hongaarse grens en de wateroverlast in het VUmc. Probleem is alleen dat de onderwerpen zo flinterdun zijn. Op Prinsjesdag kwam beurscommentator Hans de Geus ons melden dat die vijf miljard lastenverlichting in het niet vallen bij wat we hebben betaald om de banken te redden. “Denk daar nog maar eens over na bij een flesje cola in het café.” Terwijl ik nog zat te piekeren over dat colaatje, bleek het item al beëindigd.

Er was wel een nieuwtje over die 1000 euro van Rutte. Die blijkt alleen te zijn weggelegd voor vermogenden. Maar die aardige rekensom sneeuwde geheel onder in de eindeloze carrousel van herhalingen. Dat is meteen ook de reden waarom ‘Z Today’ zo lang duurt: elk item wordt tot in den treure hervertoond. “Het failliete Imtech heeft voor 1,7 miljoen aan kunst hangen”, klinkt het rond de 91ste minuut. In de 93ste minuut: “Het failliete Imtech heeft voor 1,7 miljoen aan kunst hangen.” En in de 128ste minuut: “Het failliete Imtech heeft voor 1,7 miljoen aan kunst hangen.” ‘Z Today’ is een belediging van de kijker, en dan hebben we het nog niet eens over de voortdurende reclame voor allerlei andere RTL Z-shows. Zoals ‘Money Talks’ (‘Hans Wiegel zei al: de vermogensheffing is een jaloeziebelasting’). Of over die eeuwig terugkerende quizvraag: Wie heeft de hoedjesparade bedacht? Koningin Juliana, Erica Terpstra of Hedy d’Ancona?

‘Z Doc’ ging op Prinsjesdag over een Brit die een eigen bank wil oprichten (Bank on Dave) en de plaatselijke bloemiste al een krediet heeft verstrekt. Boeiend? 8000 kijkers. Natuurlijk, elke nieuwe zender moet z’n publiek vinden, maar het is de vraag of RTL Z dat met deze beroerde programmering, en dito marketing, gaat lukken. Het is een allegaartje: van gerestaureerde Maserati’s tot hoogleraren die ons uitleggen dat schizofrenie niet bestaat (‘Z Talks’).

En dan is er nog de dagelijkse talkshow ‘Van Liempt live’. Ik heb een beetje te doen met Paul van Liempt die ik ken als een vakbekwame Parool- en BNR-journalist: 2000 kijkers. Niettemin houdt hij dapper stand met zijn vragen over development, research, innovatie, duurzaamheid en het topsectorenbeleid. Van Liempt had ook een mooie primeur. Hij spoorde Jon Marten op, schilder van een doek dat eerst aan Karel Appel werd toegeschreven. Althans door Frits Sissing (‘Tussen kunst en kitsch’), die daarover bij ‘Pauw’ uitgebreid liep te geuren. Maar goed, die opwindende deconfiture valt in het niet bij de bedroevende herhaalrecepten die RTL Z ons verder voorschotelt.

 

De Krim is slechts het bittere begin

Militair-patriottisch koor bejubelt de annexatie van De Krim.
Militair-patriottisch koor bejubelt de annexatie van De Krim.

Wíj zijn de annexatie van De Krim alweer zo’n beetje vergeten, maar in Rusland heeft Poetins expansiedrift tot hernieuwd nationalisme geleid. Jelle Brandt Corstius brengt in ‘Grensland’ (VPRO) dat chauvinisme in beeld en lijkt ons te willen waarschuwen: Westen, word wakker!

Hij doet dat impliciet, want activisme is niet zijn stiel. Wat hij in ‘DWDD’ vertelt (‘de dienstplicht moet worden hersteld, we moeten op alles zijn voorbereid’) zal hij nooit hardop zeggen in ‘Grensland’. Het begint me nu pas op te vallen hoe weinig kritische vragen Brandt Corstius stelt. Hij knikt of mompelt ‘hmm’. Hooguit klinkt in de voice over een kanttekening. Is dat erg? Nee. Met zijn luisterend oor en oprechte interesse bouwt Brandt Corstius vertrouwen op. Met als beloning ijzingwekkende reportages. Zondag zagen we een militair-patriottisch koor de inname van De Krim bejubelen. ‘Beleefde mensen’ heette het lied, en die titel sloeg niet op de inwoners van het schiereiland, maar op de Russische bezetter. “Beleefde helmen, beleefde gezichten, zelfs de stalen machines zijn beleefd.”

Brandt Corstius sprak de filosoof van het Kremlin, Alexander Doegin. Die droomt van een Eurazië, dat loopt van Parijs tot de Stille Oceaan. Het zou moeten gaan om een ‘spirituele expansie’ als tegenwicht tegen het ‘decadente en agressieve’ westen. Binnenvallen zal Rusland niet snel, volgens Brandt Corstius. Wel de buurlanden destabiliseren, zodat ze verder verwijderd raken van de EU.

We kregen een kijkje in de Russische ziel, waarin traditie, orthodoxie en hiërarchie centraal staan. Laat ons met rust, riep Doegin, en dring ons jullie ‘universele westerse waarden’ niet op. “Wij exporteren toch ook niet ons tsarendom.” Memorabele tv, die bijdraagt aan contemporaine geschiedschrijving.

Brandt Corstius treft op zijn vierde Ruslandreis een nieuw zelfbewustzijn. Een naar binnen gekeerder Rusland ook, wantrouwiger. De maker weet niet altijd of hij een écht verhaal hoort of een door de Poetin-machinerie ingestoken p.r.-boodschap. Maar zeker is wel dat de inname van De Krim ook in de grenslanden het patriottisme heeft versterkt. Óf men houdt meer dan ooit vast aan de eigen onafhankelijkheid óf men wil met Poetin terug naar de Sovjet-Unie.

Over autoritaire leiders gesproken, ik heb erg genoten van een filmpje van Kim Jong-un. De video, waarin Paul de Leeuw verkleed als de Noord-Koreaanse dictator reclame maakt voor zijn nieuwe Vara-show ‘Kun je het al zien?’, is helaas door de NPO geweigerd (officieel omdat ‘ie te lang duurt), maar dankzij de sociale media toch her en der te bekijken.

Ik vind De leeuw op z’n sterkst als hij typetjes speelt. Jammer dat die ontbreken in zijn nieuwe show. We zien veel gerecyclede oude elementen, en weinig vernieuwing. De gastheer maakte tijdens de première een ongeconcentreerde indruk (Gast: “Ik ben actief in GroenLinks.” De Leeuw: “In welke partij ben je actief?”)

Het is bovendien de vraag of de kijker op de late zondagavond zit te wachten op enge ziektes, en pogingen van de seksindustrie om de negatieve beeldvorming te doorbreken. Wel op grote pompoenen (denk ik). En het showblokje met ‘EenVandaag’-redacteur Lammert de Bruin heeft zeker amusements-potentie.

In Indonesië kent ieder Van den Bosch

Indonesische kinderen krijgen les over het kolonialisme.
Indonesische kinderen krijgen les over het kolonialisme.

Wat leren we hier over onze ex-koloniën, en verschilt dat met wat ze dáár leren? Dat is de insteek van een NOS-tweeluik over onze jarige monarchie. In deel één van ‘Het koninkrijk’ kwam dat onderscheid goed tot zijn recht. Acteur Waldemar Torenstra, samen met Eelco Bosch van Rosenthal presentator, verkeerde in de veronderstelling dat we in Nederlands-Indië vooral wegen hebben aangelegd en bedrijven gesticht.

In een Indonesische klas leerde hij wel anders. Leraar: “Wat was het cultuurstelsel?” Klas: “Dat je onder dwang van de Nederlanders moest werken.” Leraar: “Hoe heette de gouverneur-generaal?”Klas: “Van den Bosch.” (welke leerling alhier kent hem nog?) Leraar: “Werden we ervoor betaald?” Klas: “Nee.”

Torenstra vond het allemaal wat eenzijdig. Of hij deed alsof, want met een acteur weet je het natuurlijk nooit. In een voorgaande NOS-reeks over ons koninkrijk speelde hij zoveel toneel dat je je afvroeg waarom ze Torenstra als presentator hadden gevraagd. Alleen omdat hij een nazaat is van Willem van Oranje? Afgelopen vrijdag leek zijn kennis-achterstand in elk geval authentiek: “Op school kreeg ik alleen maar te horen dat wij Indonesië hebben ontdekt.”

En jawel, er bestaan ook Indonesiërs die dankbaar zijn voor de koloniale tijd. Elke zondag vieren ze een verkleedfeestje in Jakarta. Een Indonesische historicus vertelde Torenstra dat geschiedenis nooit een eenvoudig zwart-wit relaas is. “Het is een lappendeken van verhalen.” Die lappendeken komt in ‘Het koninkrijk’ behoorlijk tot uiting. Zo zagen we twee Indo-zussen (Nederlandse vader, Indonesische moeder) die eerst door de Japanners waren geïnterneerd en na WO II door Soekarno.

Toch zal na de uitzending bij menig kijker het schuldgevoel over ‘ons’ kolonialisme hebben overheerst. Daar kan geen dankbaarheidsparty tegenop. Probleem met ‘Het koninkrijk’ is wel dat de serie veel te kort is. Nederlands-Indië werd in een kleine vijftig minuten afgeraffeld. De politionele acties kwamen er bekaaid af. Komende vrijdag is Suriname al aan de beurt.

Het slot van deel één stemde niettemin tot nadenken. De presentatoren mijmerden in de keuken van tante Lien (Wieteke van Dort) dat het hoog tijd is voor een dialoog tussen Nederland en Indonesië. Torenstra: “De pijn is veel te weinig besproken, laat staan betreurd en toegegeven. Zo komen we nooit aan vieren toe.”

Ook David Attenborough had het in ‘Natuur op 2’ (NTR) over kolonialisme. En wel over de zeeleguaan, ‘die de kust van Fernandina heeft gekoloniseerd.’ Op dat Galápagos-eiland leven de dieren in een ‘evolutionaire snelkookpan’. Om zeewier, het enige geschikte voedsel, te kunnen verorberen zijn de tanden van de zeeleguaan steeds scherper geworden. Je zag de evolutie zich voor je ogen voltrekken op het scherm.

Hoe veel interessanter is dat dan de nieuwe, slecht bekeken EO-serie ‘In de ban van de condor’. Ook die gaat over dieren (vogels), maar dan wel weer in spelvorm en met BN’ers. Vertel ons eens iets boeiends over de natuur, zoals Attenborough of ‘Baardmannetjes’, en houd toch op met al die BN’er-flauwekul! Dit weekend dacht model Sylvia Geersen dat de Biesbosch een bos was. Dat is nog eens een authentiek kennisachterstandje!

‘De grens bereikt’ nam kijker serieus

Enschedeërs uiten hun zorg over asielzoekers tegen Filemon Wesseling.
Enschedeërs uiten hun zorg over asielzoekers tegen Filemon Wesseling.

De titel was een vondst: ‘De grens bereikt’. Voor tweeërlei uitleg vatbaar en daarmee een uitstekende weergave van de gevoelens onder de kijkers: zij die asielzoekers welkom heten en zij die daar vraagtekens bij zetten. Opiniepleiler Gijs Rademaker vertelde live dat 61 procent tot de eerste groep behoort en 39 procent tot de tweede. Een ambivalentie die in de uitzending goed tot uiting kwam. En daarmee voldeed de publieke omroep aan een van zijn belangrijkste doelstellingen: een afspiegeling zijn van de samenleving.

Gerdi Verbeet hoorde (uiteraard) tot de eerste groep. Hoewel de aanleiding voor haar komst naar de studio boterzacht was – ze had een handtekening gezet onder een oproep om asielzoekers te helpen – bleek haar boodschap spijkerhard: “Men doet alsof wíj worden getroffen, maar is het niet veeleer zo dat zíj worden getroffen?” Wat doet u zélf om vluchtelingen bij te staan, vroeg Jeroen Pauw scherp. “Geld storten en de discussie beïnvloeden”, sprak de oud-Kamervoorzitter.

Toch altijd goed om Verbeet erbij te hebben. Ze heeft een onverwoestbaar positieve uitstraling, en dat weten ze in Hilversum. De andere kant van het verhaal vertelde Filemon Wesselink bij een toekomstig azc in Enschede. De omwonenden waren bang voor IS-terreur, verkrachtingen, inpikken van banen en verdere bezuinigingen.

In de NPO-studio waarschuwde een VMBO-lerares voor ‘nóg meer ontwortelde kinderen in de klas.’ Ze ergerde zich aan ‘al die mensen die zeggen dat ze iets voor vluchtelingen gaan doen.’”Er is al jaren genoeg te doen. In scholen en psychiatrische ziekenhuizen. Waar waren die vrijwilligers al die tijd?” Helaas verzuimde Pauw de lerares te vragen wat voor gevolgen haar opvatting zou moeten hebben voor de asielpolitiek.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff trachtte de vreemdelingen-angst te relativeren zonder overspannen verwachtingen te wekken. Een knap en realistisch verhaal. “Er zullen mensen tussen zitten die voor problemen gaan zorgen, maar ook mensen die ons iets moois brengen.” En: “Dat er IS-terroristen mee zullen komen, is niet uit te sluiten, maar voor de hand liggend is het niet.”Niettemin voelde Pauw zich niet erg gerustgesteld.

Daar openbaarde zich een manco. Zo’n beetje de hele uitzending stond in het teken van Nederland. Hoe is het perspectief vanaf de andere kant van de Middellandse Zee: wat voor vluchtelingen zijn het, is er veel kans op jihad-export, is er ontmoedigingsbeleid, hoe zit het met de mensenhandel, en wat zijn de mogelijkheden daar iets tegen te doen? De buitenlandse correspondenten van de NPO ontbraken geheel. Desondanks, binnen de gekozen opzet, een afgewogen programma. Met veel meer kijkers dan de actieshow van RTL-evenknie Humberto Tan afgelopen maandag.

Gelukkig vermeed de NPO de valkuil van belerende BN’ers. De enige beroemdheid was Youp van ’t Hek: “Als miljoen mensen opgetogen naar Duitsland willen, dan is er toch wel iets aan de hand.” Een goeie grap, die wat lucht bracht in de ernst. ‘De grens bereikt’ werd geen actieprogramma met knuffels, getelefoneer en gratuit vertoon van eigen morele voortreffelijkheid. Nee, een prima uitgebalanceerd journalistiek product dat de kijker serieus nam en hem aanzette tot verder nadenken.

De strijd van Kok gaat nog altijd door

Wim Kok verbijt zijn tranen bij zijn terugblik op de Srebrenica-genocide.
Wim Kok verbijt zijn tranen bij zijn terugblik op de Srebrenica-genocide.

Het was de turbulentste periode in de na-oorlogse parlementaire geschiedenis: de twee paarse kabinetten. De PvdA verloor haar ideologische veren, Nederland werd een neo-liberaal land met geprivatiseerde publieke taken, Srebrenica viel, Pim Fortuyn kwam op en werd vermoord en Willem-Alexander trouwde met een Zorreguieta.

Begrijpelijk dat ‘Andere tijden’ (NTR/VPRO) een tweeluik wijdde aan die jaren 1994-2002. De focus lag op de minister-president: ‘De strijd van Kok’. We zagen een open, weifelende, soms gekwelde oud-premier. De marktwerking was te ver doorgeschoten, vond hij. Dat Máxima haar vader moest missen bij haar huwelijk, leek nog steeds aan Wim Kok te vreten, al wist hij dat een ander besluit ónmogelijk was. En bij het dossier Srebrenica moest hij zijn tranen verbijten. “Dat boek met dat inktzwarte laatste hoofdstuk gaat nooit dicht. Dat geldt voor velen, maar ook voor mij.” De paarse kabinetten zijn voorbij, maar de strijd van Kok gaat door, zoveel werd duidelijk.

Een indrukwekkende terugblik, waarin twee dingen opvielen. Allereerst de tragiek van het voortschrijdend inzicht: op het moment zelf neemt de politiek met de beste bedoelingen besluiten, die achteraf op drijfzand lijken te berusten. Zo bleek nu dat er nooit een verkenningsmissie naar Srebrenica was gestuurd voordat Dutchbat er heen ging. Ook voor Kok was dat nieuws. Eveneens onbekend, althans bij deze kijker, was dat de luchtsteun bij Srebrenica onder meer fout liep omdat overste Karremans de formulieren verkeerd had ingevuld.

Het tweede dat opviel was de soms krampachtige wijze waarop Kok de regie in handen trachtte te houden. Met wisselend succes. Bij de affaire Zorreguieta lukte hem dat wél. Kok wist met steun van Beatrix de kroonprins te weerhouden van een huwelijk in Zuid-Amerika, en na Willem-Alexanders flater met de Videla-brief belde Kok hem woedend uit bed. Zelfs het ‘je was een beetje dom’ van prinses Máxima bleek geregisseerd. Verder waren deze ‘Andere tijden’-specials vooral een adequate samenvatting van de paarse geschiedenis. Met een nog steeds wat humeurige Melkert en een zichzelf relativerende Kok. Dat hij in z’n eentje de Derde Weg had uitgevonden – wat Blair en Clinton beweerden – vond hij flauwekul.

Over het afschudden van de ideologische veren (en de dramatische electorale gevolgen daarvan) had ik Kok graag meer horen vertellen dan ‘als je regeert, maak je vuile handen’, evenals over de missers rond de beveiliging van Fortuyn. En het was jammer dat Jan Pronk ontbrak. Hij nam rond het NIOD-rapport over Srebrenica de regie uit Koks handen (‘we hebben gefaald’), waarna het, volgens ingewijden, nooit meer goed kwam tussen die twee.

Waarmee het vermoedelijk ook nooit meer goedkomt is ‘De fractie’ (VPRO). De tweede reeks lijdt aan hetzelfde manco als de eerste: de politieke kwesties zijn te lullig. Of zó onbegrijpelijk en gortdroog – zoals deze week Tim Snels uiteenzetting over ABN-AMRO – dat je erbij in slaap valt. Er zit geen enkele vaart in ‘De fractie’, zelfs niet ze op Sail zijn. Het draait maar om branding, marketing en de juiste oneliners. Misschien is dat een afspiegeling van de échte politiek, maar tot een meeslepend drama leidt het bepaald niet.

Van Frans Bauer is er geen tweede

Frans Bauer heeft de grootste lol met zijn verborgen camera-show.
Frans Bauer heeft de grootste lol met zijn verborgen camera-show.

Hoor, wie klopt daar kind’ren? Is het Dries Roelvink? Ja, het is Dries Roelvink! En hij wordt nog herkend ook! Geen wonder, want de vrouw bij wie hij aanklopt heeft ooit ‘iets’ met hem gehad. Roelvink geeft de dame een zoen, en haar vriendinnen rond de cafétafel tuimelen uit hun stoel. Exit volkszanger. “Ik heb hem eens ontmoet op een braderie”, verontschuldigt de vrouw zich, “ik had een aardige slok op.”

Het kunstje met de verborgen camera is zo oud als de tv zelf, maar verveelt nooit. Dat blijkt wel uit het aantal kijkers naar ‘What the Frans?!’: 1,2 miljoen. Je familie en vrienden in verwarring brengen, blijft altijd leuk. Zeker als Frans Bauer de gangmaker is. De titel zal ook wel een beetje meehelpen. Met het woord ‘Frans’ wordt naar een, u wellicht onbekend, schuttingwoord verwezen. Een titel als een paukeslag!

Maar het grootste geheim van het succes is ons Franske zelf. Van hem bestaat er geen tweede. Zo lief,vrolijk en innemend. En helemaal zichzelf: wat je ziet, is wat je krijgt. Dán giert hij van het lachen als een familie er ongenadig wordt in geluisd, dán weer slaat hij troostend een arm om de schouder van een oudere vrouw die tussen haar verrassings-act door vertelt over haar borstkanker.

Ik weet niet of Bauer zijn voice over-teksten zelf schrijft, maar er ís over nagedacht. Zoals deze: “Maurice zit in de autoschade, maar de echte schade veroorzaakt zijn vrouw Ramona met haar kledingaankopen.” Maurice interesseert zich geen bal voor kleren, en de grap afgelopen zaterdag was dat hij zich ineens ontpopte tot een wandelend mode-orakel (dankzij een oortje waarmee hij werd ingefluisterd). Best amusant, maar ze moeten zo’n oortje niet meer afplakken met een enorme pleister. Dat valt toch al te veel op.

Een ander nieuw AvroTros-programma op zaterdagavond is ‘Krabbé zoekt Van Gogh’. Ook hier is het weer de presentator die de show steelt. Over Vincent van Gogh (125ste sterfjaar) weten we al heel veel, maar dankzij de begeestering van Jeroen Krabbé, maakt dat niet uit voor het kijkplezier. Als een echte Van Gogh-fan – Krabbé acteerde eerder in een EO-dramaserie over de schilder – nam hij ons mee naar de nazaten van De Aardappeleters. Origineel idee. We leerden wat over de inspiratiebron van Van Gogh (Rembrandt), en Krabbé moedigde kunstenares Isabella Werkhoven aan om iets in de geest van Van Gogh te schilderen.

Verder een kijkje in de pastorie van Van Goghs vader, waar nu nog steeds een dominee woont: Christien Crouwel. Aan haar wand reproducties van Van Gogh en in haar tuin nog steeds het perspectiefraam van de schilder. Deze reeks belooft een mooie mix te worden van kunst en human interest. Met een presentator zo in de wolken dat hij bijna vergat dat Werkhoven nog ergens in een berm in de Borinage zat.

Met spijt dit weekend de laatste aflevering van ‘Baardmannetjes’ (Max) gezien. Wat een geestig en ontroerend vogel-programma. Pas verzocht presentator Hans Dorrestijn aan de paus, vernoemd naar dierenvriend Franciscus van Assisi, het paapje en het nonnetje heilig te verklaren. Ik kan zo’n verrassing voor katholieken alleen maar van harte ondersteunen. Misschien iets voor Frans Bauer? Heeft het Vaticaan ook eens iets leuks.