Monthly Archives: August 2015

Het sprookje van Katja en de prins

Katja Schuurman dolt met prins Jaime de Bourbon de Parme.
Katja Schuurman dolt met prins Jaime de Bourbon de Parme.

‘Koefnoen’ (AvroTros) trapte het tv-seizoen af met een geslaagde persiflage op mr. Pieter van Vollenhoven, oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Passagiers moesten voortaan zelf maar terroristen in de trein overmeesteren, vond hij. Dan kon de conducteur een veilig heenkomen zoeken met energierepen en Panorama’s.

De spot drijven met het koninklijk huis, geen kijker meer die zich erover opwindt. Maar hoe lang is het geleden dat de Oranjes onaantastbaar waren? Ja, dat we niet eens wisten hoe ze eruit zagen? Eind negentiende eeuw toerde koningin Emma met de jonge Wilhelmina door alle provincies, simpelweg om te laten zien: we zijn er nog. De anekdote werd verteld in ‘Drie vorstinnen van Oanje’, een Max-serie die zaterdagavond ophield bij Juliana. Waarom niet bij Beatrix, vraag je je af.

Maar goed, net als het eerdere Max-drieluik ‘Drie koningen van Oranje’(2013) krijg je met de ‘drie vorstinnen’ wel een aardig opfrissertje vaderlandse geschiedenis. Onthullend is de door Paul Rem gepresenteerde reeks daarmee niet. Hooguit ben je in het internet-tijdperk verbaasd over hoe een monarchie zich zonder enige zichtbaarheid staande kon houden. Wilhelmina en Hendrik moesten zelf foto’s van Juliana naar de Nederlandse dagbladen sturen, anders wist niemand hoe de pasgeboren kroonprinses eruit zag.

Hoe anders is het nu? Prinsen zijn zelfs te gast in populaire talkshows. Zo maakte Jaime de Bourbon de Parme, zoon van prinses Irene, zijn opwachting bij Eva Jinek. Hij is onze ambassadeur bij de Heilige Stoel , en vertelde daar losjes wat over, omringd door Katja Schuurman, Rick Nieman en Ronald Plasterk. Schuurman was, zo te zien, behoorlijk onder de indruk van de prins, want zodra hij zijn mond opendeed, ontwaakte ze subiet uit de ernstige versuffing die minister Plasterk met zijn eindeloze referaat over de nieuwe ambtenaren-CAO haar had berokkend.

Nee, hij had de ring van de paus niet gekust, onthulde de prins. Hij was weliswaar katholiek, maar zat in Rome namens álle Nederlanders, en dan doe je zoiets niet. Schuurman nam al gauw het hele interview over. “Hoe regel je dat, geen handkus?”, begon ze meteen maar te tutoyeren. ”Wel”, zei de Romeinse gezant, “de paus is wel wat gewend, want er zijn ook protestantse ambassadeurs.” Beeldend beschreef hij zijn entree in het Vaticaan. “Eerst word je opgewacht door de Zwitserse garde, daarna door de kardinalen. Van de ene naar de andere gang gaat het, met fresco’s van Rafaël en Michelangelo. Je voelt je steeds kleiner. Dan gaat, in een van zeven zalen, een deur open, en daar staat de paus.”

“Welke taal spraken jullie?”, vroeg Plasterk (die dacht natuurlijk: wat Katja durft, durf ik ook). “Spaans”, zei de prins. Jinek, tussendoor: “Als je je paspoort kwijt bent, moet je dan ook bij u zijn?””Nee”, wist Jaime, “dan ga je naar de Nederlandse ambassade.””En hoe zit het met voorbehoedmiddelen?”, informeerde Nieman. “Ook daarover wordt met het Vaticaan gesproken”, reageerde de ambassadeur diplomatiek.

Een prins die met RTL- en showbizz-sterren babbelt over condooms, er is, geloof ik, veel veranderd sinds Emma en Wilhelmina de elf provinciën afsjokten.

Hilversum praat erg graag over zichzelf

Tv-ster na tv-ster mag zichzelf promoten bij Eva Jinek. Hier Versteegh en Kemper.
Tv-ster na tv-ster mag zichzelf promoten bij Eva Jinek. Hier Versteegh en Kemper.

Bij Eva Jinek was het dit seizoen een tsunami aan tv-sterren. En die zaten er meestal maar met één doel: reclame maken voor zichzelf; Jan Slagter voor ‘We zijn er bijna’, Goedele Liekens voor haar sekslessen op de Britse tv, en Rob Geus en Thijs Zeeman voor ‘Red mijn vakantie’. Op 14 augustus schoven er zelfs vier tv-collega’s tegelijk aan: Maarten van Rossem, Di-rect, Kees van der Spek en Tineke Schouten.

Nu was het wel sympathiek van Schouten dat ze ook een beetje oog had voor anderen. Ofschoon ook die ‘anderen’ weer van de buis afkomstig waren: het jubilerende ‘Ik vertrek’. En verder ging het natuurlijk vooral over Tineke’s nieuwe show ‘Gewoon doen’.

Zelfs voor BN’ers zonder verse waar is er bij Jinek ruimte aan tafel . Bijvoorbeeld in de rol van deskundige. Max Westerman besprak de corruptie in Brazilië en Roelof Hemmen de jacht. Of je bedénkt gewoon een ‘probleem’ om een tv-collega heen, zoals: is Gerard Joling nu presentator of zanger? Boeiend!

Het is het Drosteblik-effect ten top: Hilversum praat over Hilversum. En hoe? Gesprekjes in de trant van: “Waarom is er zo weinig freestyle op tv?” Antwoord: “Weet ik niet.” Zo verliep het interviewtje dinsdag tussen Jinek en de BNN’ers Jan Versteegh en Geraldine Kemper over hun nieuwe show (jawel, alweer) ‘The freestyle games’.

Een slap seizoen. Waarom verlaagt een publiek programma dat het gesprek van de dag wil bepalen zich tot een commercieel uithangbord? Jinek (vanavond voor het laatst) kan beter. Zelfs in komkommertijd. Het ergste van al die Hilversumse navelstaarderij is dat de kijker er voor Piet Snot bij zit. Wat kan óns het schelen wat Jan Versteegh vindt van Willem Holleeders mislukte sollicitatie bij omroep PowNed? Hoe incrowderig wil je het hebben?

Aan hetzelfde euvel lijdt ‘Linda’s Zomerweek’. Deze keer zat Tjitske Reidinga er, met wie Linda de Mol samen in ‘Gooische vrouwen’ heeft gespeeld. En dat zouden we weten ook. We zagen beelden van de twee actrices in de populaire RTL4-serie, omlijst door conversaties als: “Die Claire uit ‘Gooische vrouwen’ staat toch wel heel erg van je af, hè Tjitske, want jij bent altijd wel een knoop kwijt of zo.”

Of het ging over de Reidinga’s scheiding, waarover De Mol wist te melden dat Tjitskes ex ‘toch ook geen klootzak’ was. Wie is die ex? Ik ken hem niet. U wel? Typisch weer zo’n gevalletje van buitensluiting. Of deze: “Tjit, je hebt drie leuke jongetjes, wat zou je ervan denken als ze zeiden: ma, we gaan op wereldreis.” Een echte Tjit-chat werd het, met beelden van een heel jong ‘Tjitje’uit ‘Achterwerk in de kast’. Dat was dan wel weer schattig. Tegenwoordig kijkt ze graag naar omroep Max. Wordt ze zo lekker rustig van.

Nog meer privé-tv met Ali B, de andere gast. Die was vroeger verliefd op Patty Brard, zei hij. “Helaas is ze nu een beetje doorgeslagen.” Daar moesten de twee ‘Gooische vrouwen ’ hartelijk om lachen. En toen kwam De Mol ook nog op de proppen met dat flesje tabasco dat Reidinga altijd in haar handtas draagt.

Verschil met ‘Jinek’ is dat de gesprekken van De Mol tenminste amusant zijn. Zij heeft ook niet de bedoeling ons iets wijzer te maken over de wereld, een pretentie die Eva Jinek wél zou moeten hebben.

Het dubbelleven van Annejet van der Zijl

Ooit gezoend door Omar Sharif, vertelt Annejet van der Zijl hier.
Ooit gezoend door Omar Sharif, vertelt Annejet van der Zijl hier.

Wie de biografieën leest van Annejet van der Zijl wordt getroffen door een toon van mededogen. Haar doel is niet scoren, maar doorgronden. Als je haar biografie ’Bernhard: een verborgen geschiedenis’ legt naast die van Gerard Aalders ‘Niets was wat het leek – prins Bernhard’, zie je het verschil tussen willen begrijpen en willen afrekenen.

In ‘Zomergasten’ verklaarde Van der Zijl dat het haar gaat om het mooie verhaal en niet om het oordeel. En als het even kan, wil ze met het schrijven ook iets over zichzelf ontdekken. Dat proces gaat ‘wroetend en zoekend, ongeveer zoals The Rolling Stones repeteren.’ À la Harry Mulisch denkt ze dat het boek in wording diep in haar al verborgen ligt. “Het moet alleen nog worden uitgegraven.”

Een uitstekende Zomergast, want in staat om zichzelf vanaf enige afstand te analyseren en te observeren, en daarnaast beschikkend over een zorgvuldig opgebouwd, interessant eigen universum. Waarbij ze, als kers op de taart, voldoende ruimte liet aan de kijker om zelf verbanden te leggen en conclusies te trekken. Zo kon je een link zien tussen Van der Zijls Annie M.G. Schmidt-biografie en haar eigen jeugd: in beide gevallen geïsoleerd. Al bleek Van der Zijl, in tegenstelling tot de kinderboekenschrijfster, in staat haar isolement te doorbreken.

Opgegroeid in een links-intellectueel gezin, waarin Schmidt rolbevestigend was, auto’s slecht, krakers goed en VVD’ers fout, leerde Van der Zijl, in haar volwassenheid, de nuance te ontdekken. Zonder afbreuk te doen aan de waarde van haar milieu, legde ze uit dat de waarheid zich slechts na verloop van tijd laat vinden. “Heel weinig mensen hebben het op het moment zelf bij het juiste eind. Slechts een enkeling is in staat om door de tijd heen te kijken.”

Pim Fortuyn was volgens haar in zeker opzicht daartoe wel in staat. We zagen het interview dat Theo van Gogh met hem hield, en waarin Fortuyn zei: “Als de islam zich kan verbinden met economische en sociale achterstelling, gaan we een slechte tijd tegemoet.” Van der Zijl: “Fortuyn had gelijk, maar dat zag ik toen niet. The truth is the daughter of time.” Best gewaagd, in haar geval, om Fortuyn bij te vallen, maar ze deed het zonder zich tot het rechts-populisme te bekeren. Met Geert Wilders had ze niets. “Te cynisch.”

Een laatbloeier was ze, iemand die zich vaak niet thuis voelde in de tijd. De jaren tachtig waren vreselijk: no future, trieste literatuur, jeugdwerkloosheid en vrijen op muziek van The Cure. Ook de journalistiek (HP/De Tijd) was een desillusie. “Ik heb geen neus voor nieuws én je wordt gemanipuleerd met leugens. Ik kreeg heimwee naar het mooie verhaal.” Haar bestemming vond de historica pas tegen haar 40ste, als schrijfster. “Met reconstructies kom je bij de waarheid.”

Presentator Wilfried de Jong hoefde bij deze gast niet veel meer te doen dan luisteren en af en toe een bruggetje slaan. Waarbij Van der Zijl ervoor waakte te vervallen in gepsychologiseer van de koude grond. Nou ja, tegen het eind ging het bijna die kant op, toen de auteur vertelde dat haar tweelingbroer vlak na de geboorte was overleden. “Misschien heb ik daardoor het gevoel dat ik voor twee moet leven. Eén leven vind ik saai, en daarom schrijf ik.” Tja.

Zó wordt ‘t niks met de jongerenzender

De zoveelste kijkcijferflop van NPO 3: 'Hotel Di-rect'.
De zoveelste kijkcijferflop van NPO 3: ‘Hotel Di-rect’.

NPO 3 heeft een serieus kijkcijferprobleem en ik begin onderhand te begrijpen hoe dat komt. Neem afgelopen vrijdag. Wat zie je? Een man die staat te kloppen op een hotelkamerdeur. “We gaan aquajoggen, speciaal voor jou”, roept hij. Wie is die man? En wie bevindt zich aan de andere kant van de deur? We kijken nog maar één minuut en hebben nu al twee vragen. Dat zullen er spoedig meer worden. Bijvoorbeeld: wat doen die jongens van Di-rect daar in het zwembad? Wat is dit? Waar gaat dit naar toe?

De tv-gids moet uitkomst bieden: “De rockband Di-rect neemt een Schevenings hotel over en ontvangt gasten die een rol hebben gespeeld in hun succes.” Zou toch wel handig zijn om dat in een voice over even te melden, niet? En dat niet alleen voor de oudere (beroeps)kijker. Ook de jonge doelgroep van NPO 3 zal misschien niet meteen snappen wat deze nieuwe AvroTros-reality behelst.

Dat ‘hotel overnemen’ is overigens flauwekul. Ze voetballen, feesten en musiceren, maar wc’s schrobben, ho maar. Zanger Marcel verzucht: “Elke dag komen er nieuwe gasten. Dat trekken wij niet.” Jaja. Dat hele hotelconcept is er overduidelijk met de haren bijgesleept. Met maar één doel: de 15-jarige Haagse rockband en hun bevriende collega’s promoten. Hoe flinterdun en commercieel wil je het hebben? En dat bij de publieke omroep! En dan nog zo slordig uitgewerkt ook.

Nee, dan ‘Koken met Van Boven’ op NPO 2. Hier hebben we tenminste te maken met een echte kokkin: Yvette van Boven. Haar VPRO-debuut is naturel en vlot. Ontspannen kokkerelt ze in haar Amsterdamse keukentje, met haar hond Marie als trouwe toeschouwer. Van Boven is van het verantwoorde eten, maar vrees niet, dat legt ze er niet al te dik bovenop (‘bliktomaten zijn hartstikke lekker’). Het afgekloven woord duurzaam heb ik haar gelukkig nog helemáál niet horen gebruiken. Gelijk heeft ze, het zou haar geitenkaassoufflé (met zelfgeplukt zevenblad) maar doen inzakken. Vrijdag had ze een aardige tip: eiwit is pas dán stijf genoeg geklopt als je de pan omgekeerd boven je hoofd durft houden. Van Boven durfde het. 180.000 kijkers waren haar getuigen.

Dat zijn er niet zo heel veel , maar in elk geval meer dan ‘Hotel Di-rect’(170.000). Op NPO 3 wil sinds het vertrek van ‘DWDD’ begin vorig jaar niks meer lukken. ‘DWDD’s opvolger, de dramareeks ‘StartUp’ (BNN), was een catastrofe. Ook het recente ‘4Jim’ (KRO-NCRV) trok weinig kijkers. Dat kan allerlei oorzaken hebben, maar zeker is wel dat NPO 3 er op jeugd-dramagebied een potje van maakt: spanningsloze, zouteloze producties met matige acteurs. Met het vertrek van de Champions League naar SBS 6 is ook de sportkijker van NPO 3 vervreemd geraakt.

Maar goed, een EO-docuserie als ‘Van luizenleven naar luiers’ slaat evenmin aan (189.000). Terwijl zo’n reeks over pril ouderschap toch genoeg jongeren zou moeten boeien. Het heeft er alle schijn van dat NPO 3 als publieke jongerenzender is mislukt. De situatie is zo ernstig dat NOS-baas Jan de Jong woensdag twitterde: “Houston, we have a problem.” NPO 3 duikelde naar plek negen in de kijkcijfer top tien. SBS 6 met de Champions League steeg naar twee. Nog één flop en Den Haag roept weer: dat derde net kan wel weg.

Heel Hilversum samen te water

Herman van der Zandt (NOS) vaart op Sail Jeroen Pauw tegemoet.
Herman van der Zandt (NOS) vaart op Sail Jeroen Pauw tegemoet.

Hilversum is dol op Sail Amsterdam, en terecht. Wat een prachtige botenpararade! De NOS trok drie uur uit voor het live-verslag, en verwende ruim één miljoen kijkers (inclusief samenvatting) met schitterende beelden vanaf de wal, het water en vanuit de lucht. Dionne Stax, in marineblauw, leidde de kijker vanaf een drijvende studio door de bonte verzameling varende kastelen. Vaak met kabbelende gesprekjes, maar dat mag op het water. “Het was een blije, gezellige uitzending. We deden eigenlijk niet veel meer dan bootjes kijken”, blikte de NOS-presentatrice ’s avonds terug bij Eva Jinek.

Leuk was het om onze verslaggevers nu eens in een heel andere rol te zien. Niet in pak met das bij gewichtige autoriteiten, maar in vrijetijdskleding onder schippers. “Jullie hebben wel het beste uitzicht, hè?!”, joelde Ardy Stemerding in het Journaal naar een passerend zeilschip.

Er bleek heel wat onvermoed nautisch talent aanwezig onder ons tv-journaille. Dat was nog wel de grootste verrassing. Zo was Pieter Jan Hagens – normaal gesproken presentator van ‘EenVandaag’ – nu ineens verslaggever te water. Oorzaak: scheepskoorts. In schipperstrui vertelde hij lyrisch over klassieke zeiljachten, vooroorlogse motorcruisers, salonboten en oude stoomslepers. Herman van der Zandt – blauw shirt, spijkerbroek – had zelfs speciaal voor Sail zijn B-diploma gehaald, onthulde Stax. We zagen hem al dobberend hengelen naar conversatie.

Trof dát even, daar lag Jeroen Pauw. “Dit is de boot van m’n liefje”, verklaarde de Vara-ster. Dat het scheepje Whiteman heette, behoeft natuurlijk geen betoog. Wel resteerde de vraag wie het liefje was, want zij bleef onder zeil. Pauw vertelde Van der Zandt dat hij voor de zekerheid álle passanten groette. “Anders denken ze dat ik écht zo’n arrogante en vervelende jongen ben.” En zo veranderde Sail geleidelijk aan in een gezellig onderonsje van Hilversumse sterren.

De grootste waterrat bleek Frits Wester. De politiek verslaggever van RTL praatte Stax bij over de kalmerende werking van de golfslag. “Daardoor krijg je heel bijzondere gesprekken, die je op de wal niet hebt. Of je zwijgt een uur en zegt dan ineens: hé, een zeehond.”Eigenlijk had hij zeeman willen worden. “Mijn moeder had de dominee al gevraagd om op me te letten.” Het werd dus de politiek. “Een hinderlijke onderbreking van het varen”, vond Wester. Al wist hij wel te melden dat het kabinet Kok een keer was gaan kanoën om de verhoudingen te verbeteren. “Helaas kukelde staatssecretaris Faber daarbij overboord. Remkes heeft haar gered.”

Art Rooijakkers, presentator van de dagelijkse AvroTros-show ‘Sail vandaag’ verscheen als enige nog in pak en das. Te gast was BNN-collega en ‘bootjesmens’ Floortje Dessing. “Ik maak het liefst zeereizen. De geleidelijkheid van de tocht, de stilte om je heen.” Ook de vriendelijkheid op het water was haar opgevallen. Ze was de koningin wel eens tegengekomen op haar Groene Draeck. “En ook zij zwaait als ze voorbij vaart naar iedereen.”

Dat was wel het opvallendste aan al die Sail-uitzendingen: de ontspanning te water. Het IJ leek één grote chaos, maar iedereen bleef relaxed. Ondenkbaar op de snelweg. Beschermheer prins Maurits concludeerde: “Sail is de leukste file van het land.”

Elke nieuwe dag als een geschenk

'We zijn er bijna'(hier met Henk en Netty) is er bijna: maandag voor het laatst.
‘We zijn er bijna'(hier met Henk en Netty) is er bijna: maandag voor het laatst.

Het best bekeken programma van dit moment is ‘We zijn er bijna’. Het ‘reizende ouderencircus’ van Max trekt bijna twee miljoen mensen, soms nog meer dan het Journaal. Wie voor het eerst kijkt, snapt weinig van die populariteit. Immers, wat is er boeiend aan een groep senioren die met caravans en campers door Griekenland trekt? En daarbij niets anders doet dan koffie drinken, klaverjassen, kerkjes bezichtigen en uitpuffen?

Wat is toch het geheim van dit programma? “Zelfs veel jongeren waarderen het”, jubelde Max-baas Jan Slagter op Radio 538. Maar die kijken ook een beetje om de kamperende 50-plussers te beschimpen. Zoals Lammert de Bruin (1979), verslaggever van ‘EenVandaag’, op Twitter: “Als je nog een kloosterorde wilt stichten, dan kun je hier mooi beginnen, zei de man hoopvol tegen z’n vrouw. Maar helaas…”

Ach, ‘We zijn er bijna’ móet de spotlust wel opwekken. Zelfs Slagter stak bij Eva Jinek enigszins de draak met zijn succesnummer. “We zenden alleen de hoogtepunten uit. Kun je nagaan hoe de rest van de dag eruit ziet.” Wel een voordeel, die rust, vindt Slagter: “Je kan makkelijk een paar minuten naar de wc, want je pakt de verhaallijn zo weer op.”Hij had over het concept geaarzeld, gaf de tv-baas toe, maar was er nu reuze mee ingenomen. “Het is een vriendelijk, gemoedelijk programma, men helpt elkaar. Geen afzeik-tv. En herkenbaar bovendien: miljoenen mensen vieren zo hun vakantie.”

Slagter heeft gelijk. Maar er is meer dat dit programma zo geliefd maakt. Dat is de enorme tevredenheid en positiviteit. Er wordt niet gezeurd of geklaagd, de 43 reizigers stralen een intense levensvreugde uit. De boze buitenwereld met haar oorlog, honger en pijn lijkt hier niet te bestaan. Er is alleen het eigen kleine geluk: een eitje pellen voor de camper, een dutje in de ligstoel. In ‘We zijn er bijna’ bestaat slechts het nu. Of zoals Jinek het verwoordde: “Een man die kijkt naar de was die droogt.”Hoe zen wil je het hebben?

Voorspelbaarheid is de grote kracht van deze Max-topper. In een snelle, verwarrende wereld waarin alle zekerheden onder druk staan (zelfs of een man wel een man en een vrouw wel een vrouw is) ligt in ‘We zijn er bijna’ alles vast. Vrouwen gaan naar de markt, mannen blijven achter op de camping. Zij koopt een broek voor hem, hij drinkt ‘een ‘bakkie troost’ met z’n maten. Vrouwen doen de was, mannen constateren dat een stoomloc heel iets anders is dan een diesel. Zelfs de grapjes zie je van verre aankomen. Bij een icoon van een monnik: “Nou, dá’s monnikenwerk.”

Natuurlijk hebben de vakantiegangers zo hun verdrietjes. Daar praten ze soms over met presentatrice Martine van Os, die op de achtergrond aanwezig is. Maar erg diep gaat het niet. Henk: “Door een complicatie bij een operatie kan ik niet meer zo goed praten.” Zijn vrouw Netty: “Maar we zijn positief verder gegaan. Hier zitten we toch ook weer heerlijk.” En ‘krak’ zegt het Mariakaakje bij de thee.

Mensen die dankbaar zijn voor elke nieuwe zonsopgang, zich bewust van de broosheid van alles. Genieten van de kleine dingen, want dáár ligt het geluk: “Buurvrouw, trek in een pannenkoek?” In ‘We zijn er bijna’ is elke dag een geschenk. Een lief en ontroerend, nee prachtig programma!

3Lab: verzet tegen de correcte burger

3Lab's variant van Jiskefet's Dierenwinkel: de slijterij.
3Lab’s variant van Jiskefet’s Dierenwinkel: de slijterij.

Groot kans dat de week van het tv-experiment, 3Lab, ongezien aan u voorbij is gegaan. Het jaarlijkse spektakel op NPO 3 trok vorige week hooguit een paar honderdduizend kijkers. Maar dat wil niet zeggen dat alles snert was. De jonge makers wisten ons minstens twee keer te overdonderen. Zoals met ‘Rundfunk’, een schoolklas- comedy van KRO-NCRV.

Niet eerder heb ik zo’n brutaal artistiek commentaar gezien op het gemiddelde Amerikaanse highschool-drama. Niks romantisch ontluikende liefdes, clichématige leraren, brave schoolbals en zouteloze grapjes. Nee, ‘Rundfunk’ is in álle opzichten verschrikkelijk politiek incorrect. Gaat u er even voor zitten? Rauw, plat, vrouwvijandig, homohatend, dieronvriendelijk, racistisch, gemeen tegen gehandicapten, onethisch en agressief. Kortom, álles wat het moderne onderwijs wil bestrijden, is ‘Rundfunk’.

In het begin keek ik weg. Dit kon toch niet waar zijn! Een conrector die een maaltijdbezorgster bij de borsten grijpt, een gymleraar die een meisje met rolstoel en al tegen de bok kwakt, en een sadistische leraar Duits (hilarische rol van Pierre Bokma) die gekleed in Oostenrijks kostuum een konijn heen-en-weer husselt in een broodtrommel .

Taboedoorbrekend? In zekere zin wel. Natuurlijk vinden de makers niet dat je met gehandicapten moet smijten, nee het gaat om grensverlegging binnen het genre comedy: de shockerende grap. Daarin is ‘Rundfunk’ zeker geslaagd, want je blijft kijken. Als absurdistische hyperbool is de serie verrassend en geestig.

Toch is de vraag of deze creatie van Yannick van de Velde en Tom van Kalmthout (tevens hoofdrolspelers) écht vernieuwend is – hét doel van 3Lab. Begin jaren zeventig provoceerde de VPRO de gevestigde orde al op vergelijkbare wijze met Barend Servet. Alleen, tóen schrokken we eerder dan nu. Daarom gaat het nu allemaal net wat groffer. Hoe dan ook, de kijker gaf ‘Rundfunk’ gemiddeld een acht.

Maar topscorer werd ‘TreurTeeVee’: 8,7. Terecht. Net als ‘Rundfunk’ is ‘TreurTeevee’ één grote aanklacht tegen burgerlijkheid, met dit verschil dat het laatste experiment tevens uitblinkt in adembenemende vormgeving: een gestileerd geheel van muziek, acteerwerk, animaties en vervreemdende effecten. De boodschap is steeds dat al die keurig uitziende types, zoals u en ik, ten diepste worden gedreven door slechts één verlangen: gruwelijk vette seks! Vandaar de reclame voor ‘Pikpark’ (‘maar twee uur met de trein’). Ook dat zie je niet elke dag op tv.

‘TreurTeeVee’ is tevens een VPRO-satire op de Hilversumse mores met zijn ijdele presentatoren en hun bewierookte gasten. We zagen een zelfingenomen boeken-host met de glamour van Willem Ruis en de onbeschaamdheid van Theo van Gogh: “Zeg Claire, je bent nog zo jong en met zo weinig levenservaring. Waarom dan toch deze roman, of is het een boek?” Een schofferend, leeg interview werd het, waarvan de conclusie was: “Dit boek is gewoon niet geil.”

Ja, kun je zeggen, dat heb ik eerder al eens gezien, en beter: bij ‘Monty Python’ of ‘Jiskefet’. Maar door de kijkcijfer- en formatdwang zien we het wel steeds minder. Alles wordt afgestemd op de gemiddelde smaak. Daarom goed dat 3Lab op tv is. Al is het maar eens per jaar.

Tv maakt splinter tot heel grote balk

Odschoon iedereen hem kent, bracht 'Medialogica' Tarik Z. geblurd in beeld.
Ofschoon iedereen hem kent, bracht ‘Medialogica’ Tarik Z. geblurd in beeld.

Wat zou de kijker hebben gedacht toen Tarik Z. op 29 januari het Journaal in gijzeling nam? Hè, wat misselijk toch dat de NOS geen balkje over zijn ogen heeft geplakt? Uiteraard niet. De kijker zal zich zorgen hebben gemaakt over de veiligheid van de journalisten. Hoe kon iemand met een nepwapen zonder slag of stoot de regieruimte bereiken? En dat nota bene drie weken na de moordaanslag bij Charlie Hebdo? Had de NOS geen extra veiligheids-maatregelen genomen? Het zou een mooi thema zijn geweest voor ‘Medialogica’: hoe de berichtgeving over Charlie Hebdo (12 doden) al dan niet leidde tot betere beveiliging van redacties.

Maar nee, Human/VPRO vond het balkje vele malen interessanter. Zodoende werd de overval zelf afgedaan in een verbijsterend tussenzinnetje. Clairy Polak: “Tarik Z. meldde zich bij de NOS-balie, toonde zijn wapen, en werd vervolgens door één van de twee dienstdoende portiers naar de derde etage gebracht.” Je gelooft je oren toch niet. Hoezo werd Tarik Z. door één van de twee dienstdoende portiers naar de derde etage gebracht? Was er geen alarmknop of gewelds-protocol? Wat deed die andere portier? Geen kritische vraag hierover, nee hup, direct door naar het échte hete nieuws: het balkje.

Aardig misschien voor een journalisten- of juristenvakblad, maar toch niet voor de kijker. Niettemin blééf ‘Medialogica’ de NOS maar doorzagen over de balkloosheid van de dader. Tariks herkenbaarheid had hem zelfs strafvermindering opgeleverd, luidde het gelegenheidsargument. Journaal-hoofdredacteur Marcel Gelauff zei terecht: “Gezichtsuitdrukking is in sommige gevallen belangrijker dan privacy.” “Oh ja, wat voegt dat dan toe?”, wilde ‘Medialogica’ weten. “Nou”, zei Gelauff, “dat je je een beeld kan vormen van de gijzelnemer.””Maar daar heb je het gezicht toch niet voor nodig?”, dramde het programma door. “Wel om een indruk te krijgen van de staat waarin zo iemand verkeert”, herhaalde Gelauff.

Het klinkt toch allemaal zo logisch. Een nieuwsfabriek als de NOS wil gebeurtenissen zo volledig mogelijk in beeld brengen. En als iemand dan met geweld je meest bekeken programma binnendringt, mag je er toch vanuit gaan dat hij niet uit is op anonimiteit? “Hij wilde zijn gezicht laten zien aan heel Nederland”, legde chef politiek Bram Schilham geduldig uit. Maar ‘Medialogica’ was nog steeds niet overtuigd. “Je hoefde Tarik Z. daarin toch niet zijn zin te geven?” “Misschien niet”, reageerde Schilham, “maar we hadden geen twee uur de tijd om daarover na te denken.” Een volgende grief was dat de aanhouding van Tarik Z. door de politie veel te vaak was herhaald, namelijk acht keer.

Over hoe het nú is gesteld met de beveiliging van de NOS hoorden we niets. Wel zagen we de dader voortdurend met een geblurd gezicht. Daar had ‘Medialogica’ wel voor gezorgd. Zeer late mosterd na de maaltijd. Immers, we kennen de dader inmiddels allemaal. Hoe maak je van de (naar het zich liet aanzien) ernstigste bedreiging ooit van journalisten in Nederland, het lulligste item denkbaar? Als dát de opzet was, is de uitzending uitstekend geslaagd. Misschien een aardig onderzoekje voor een volgende ‘Medialogica’: hoe programmamakers verdwaalden in hun eigen journalistieke tunnelvisie?

Rugbysport en seks hebben veel gemeen

Armpje drukken tot slot: 1-0 voor Simone van Saarloos.
Armpje drukken tot slot: 1-0 voor Simone van Saarloos.

De jongste Zomergast ooit, zo werd Simone van Saarloos (25) aangekondigd. Slim, want jong trekt kijkers. En als je haar, zoals ik, niet kent ben je bovendien nieuwsgierig of zo’n jeugdige gast zich drie uur staande weet te houden.

De filosofe en NRC Next-columniste startte spectaculair. ‘Headshot’, geënt op Andy Warhols ‘Blow job’, toonde ons een fellatio-scène, waarbij alleen het gezicht van de jongen in beeld kwam. Van Saarloos vond het ‘geil’, maar was vooral geïntrigeerd door het ongemak. “De jongen zegt dat hij niet weet wat er gaat gebeuren, maar weet dat natuurlijk wel. En toch ook weer niet, want in de vrije ruimte van de intimiteit regeert het ongewisse.”

Een sterk begin. Goed uitgekiend ook, want die vrije ruimte bleek een rood draadje in Van Saarloos’ filosofie. Het kwam terug bij haar analyse van de rugbysport. Rugby is als seks: je gaat met elkaar een contract aan met regels, maar binnen die regels kan telkens iets nieuws gebeuren. Zelf speelt Van Saarloos geen rugby meer. Ze is geblesseerd geraakt en ‘hoopt op een 3D-knie’. Wat ze mist is het gevoel slechts een lichaam te zijn.

Hier ontstond een koppeling naar Hannah Arendt, bij wie alleen de geest telt. Ahrendt, in wie Van Saarloos zich heeft gespecialiseerd, zagen we direct na ‘Headshot’: “Het gaat mij niet om het effect van mijn werk. Ik wil begrijpen.” De joodse filosofe werd in de uitzending een voortdurend referentiepunt. Bijvoorbeeld bij ‘Kill Bill’, een uiterst gewelddadige film van Tarantino. “Ik schaam me ervoor dat ik het lekker vind om vergelding te zien”, bekende Van Saarloos. Er direct aan toevoegend: “Hoe zit het dan met de vergeving van Ahrendt?”De Zomergaste kwam er niet helemaal uit, al pleitte ze wel voor een ander strafsysteem, waarin niet schuld maar schaamte centraal zou staan.

Het gebeurde vaker dat Van Saarloos strandde in haar redeneringen. Dat kwam mede door gastheer Wilfried de Jong, die ditmaal scherp en alert was. Al gaf de filosofe zich af en toe wel te snel gewonnen. Zoals in haar pleidooi voor meer vrouwelijke regisseurs (‘nou ja, mannen kunnen ‘t ook wel op die manier’) en bij haar kritiek op columnisten als Remco Campert, die te weinig naar buiten zouden trekken. “Maar je kunt toch zelfs vanuit de gevangenis geëngageerd schrijven?”, wierp De Jong tegen. Daar had Van Saarloos weinig op te zeggen. Naar buiten kijken of naar binnen, werd wel een weerkerend thema.

Met de lijn in het gesprek was niets mis, en dat Van Saarloos er zo nu en dan niet helemaal uitkwam, ach, dat hoort eigenlijk ook wel bij een wijsgeer. We zagen een jonge vrouw, die bij ons opriep wat we soms deepdown misschien al wisten, maar wat nog wel wakker moest worden gekust, zoals de verdwijning van dieren (b.v. paard en wagen) uit de publieke ruimte. Wat doet dat met ons? Een vrouw die ons, zoals beloofd, meer vragen dan antwoorden gaf, en daarbij à la Montaigne veeleer op zoek leek naar een filosofie over het zelf dan over de samenleving. Ze gaf zichzelf bloot als een sceptica ten opzichte van monogamie, zonder te vervallen in een oproep tot hedonisme.

En ze stelde voor de avond af te sluiten met een wedstrijdje armpje drukken. Dát won ze glansrijk van haar gastheer.

Een vluchteling in eigen huis en tuin

CDUér Martin Patzelt drinkt een glaasje met 'zijn' Eritrese vluchtelingen.
CDU’er Martin Patzelt drinkt een glaasje met ‘zijn’ Eritrese vluchtelingen.

We zien het bijna wekelijks op tv: Afrikanen die in wankele bootjes op de vlucht slaan en verdrinken. Het geeft je een machteloos gevoel. Maar sommige mensen komen in actie. Zoals CDU-Bondsdaglid Martin Patzelt. Hij nam een maand geleden twee asielzoekers uit Eritrea op in zijn woning in Briesen (bij Frankfurt). Op een regionale ARD-zender vertelde de parlementariër: “Ik wil vluchtelingen een gezicht geven, en hoop zodoende polarisatie en angstgevoelens in de samenleving te verminderen.”

Dat was slechts ten dele gelukt. De CDU’er had met zijn particuliere hulp ‘veel bedreigingen en haatmails over zich afgeroepen’, wist de nieuwslezeres, ‘maar de positieve reacties overheersten.’ Het tweetal had dankzij Patzelt zelfs al werk gevonden: de één bij het lokale bestuur, de ander in een supermarkt. Ik vertel dit omdat ik er op de Nederlandse tv niets over heb gezien, terwijl het toch een hoopgevend bericht is.

Ook niet-politici overwegen wel eens een vluchteling te laten inwonen. Zaterdagavond meldde zich Marieke in ‘Dilemma’. Zelf was ze ooit in een moeilijke periode opgevangen door een collega en nu wilde ze graag iets terugdoen voor een asielzoeker. Ik schrijf niet vaak over dit EO-programma omdat de dilemma’s dikwijls wel erg privé zijn (maagverkleining en dergelijke), maar nu leek er toch iets maatschappelijks aan de orde.

Marieke vertelde Tijs van den Brink eerlijk over haar twijfels. “Kan ik er als alleenstaande werkende moeder met twee kinderen wel een vluchteling bij hebben? ’s Avonds lig ik voor tienen al uitgeteld in bed.” Alle begrip voor haar aarzelingen, maar gaandeweg rees toch de vraag of Marieke wel de juiste kandidate was voor deze uitzending. Haar bedenkingen waren begrijpelijk, maar ook zo groot dat een actie à la Patzelt uitgesloten leek. De adviezen van deskundigen – standaard onderdeel van het programma – brachten haar op het idee om het misschien eerst eens te proberen met tijdelijke opvang.

Ook uit Nederland ‘vluchten’ mensen weg. ‘Ik vertrek’ (1,2 miljoen kijkers) brengt hun avonturen al tien jaar lang in beeld. Om dat jubileum te vieren laat de TROS BN’ers als Richard Groenendijk (22 aug.) en Tineke Schouten (29 aug.)terugblikken op hun favoriete aflevering. Het zijn in feite veredelde herhalingen. Dat kan gebeuren in komkommertijd. Maar dat je op zo’n terugblik ook nog eens mag vooruitblikken, zoals Schouten vrijdagavond deed bij Eva Jinek, is volgens mij nieuw.

Maar goed, zaterdag was Marga van Praag aan de beurt. Ze had gekozen voor Ronald en Anneke die een pannenkoekenhuis begonnen in Oostenrijk. Het werd geen gelukkige verhuizing, want Anneke stierf aan borstkanker. Dat zij haar kwaal opzij had geschoven voor de emigratie, was voor Van Praag dé reden om deze aflevering te laten herhalen. Inderdaad, een indrukwekkende uitzending. Niet alleen door de extra tragiek van de ziekte, maar sowieso. ‘Ik vertrek’ appelleert aan de droom om ooit ergens helemaal opnieuw te beginnen. Maar als we dan eenmaal hebben gezien wat voor gedoe dat is en hoe vaak zo’n expeditie mislukt, kunnen we weer tevreden achterover leunen in onze tv-stoel. Want écht vluchten hoeven we natuurlijk niet. Het is hier per slot van rekening geen Eritrea.