Monthly Archives: July 2015

Best wel een stukje invoelings-televisie

De politie in therapie: kringgesprek bij 'Hollandse zaken'.
De politie in therapie: kringgesprek bij ‘Hollandse zaken’.

Bij programma’s van Lauren Verster staat vaak niet alleen haar eigen voornaam in de titel maar ook een uitroepteken. Dus niet gewoon ‘Lauren en de liefde’, maar ‘Lauren! en de liefde’. Waar zou dat uitroepteken toch goed voor zijn, heb ik me dikwijls afgevraagd. Maar daar ben ik nu achter. Het dient om een gapende leegte te verhulllen.

De AVRO-ster onderzoekt in haar nieuwe serie ‘andere liefdesvormen’, en ze stapelt daarbij cliché op cliché. Ze gaat vast een gigolo bestellen, denk je. En ja hoor, ze bestelt een gigolo. Zal wel een breedgeschouderde man zijn. En inderdaad, Marcus is een breedgeschouderde man. Nu volgen beslist een luxe hotelkamer en champagne. Check. Rode kleding, want dat is sexy. Check. De gigolo is niet alleen op seks uit, maar ook op ‘een goed gesprek en empathie.’  Check. En ze gaan ‘het’  natuurlijk niet doen. Check. Wat is dat voor onderzoek?!

Grappig wel om gigolo Marcus in onvervalste welzijnstaal te horen praten. Zijn vriendin ziet het gigolo-bestaan ‘als een stukje werk’, zei hij.

Ook agenten hebben zich het therapeuten-jargon goed eigen gemaakt. In ‘Hollandse zaken’ (Max) spraken ze met Cees Grimbergen over mogelijk racisme bij de politie en daarbij vielen termen als: niet lekker in je vel zitten, met elkaar het gesprek aangaan, een stukje aanvulling geven, dicht bij jezelf blijven, verhalen met elkaar delen, negatieve ervaringen doorvertalen naar positivisme en wat doet het met jou, wat doet het met mij? De politie is als Marcus: empathisch en altijd in voor een goed gesprek. Maar of ze ook discrimineren, daar kreeg deze kijker niet goed grip op, om maar even in het jargon te blijven.

Ook zeer invoelend is Elles de Bruin. In ‘Recht van spreken’ (Max) pakte ze oud-minister van justitie Gerd Leers (CDA) met fluwelen handschoenen aan. Losjes werden de Bulgaarse villa-affaire en de CDA-deelname aan het PVV-gedoogkabinet aangestipt. Ook de kwestie Yilmaz kwam nog even voorbij: de Turks-Koerdische asielzoeker voor wie Leers het als burgemeester van Maastricht zo hartstochtelijk opnam, en die hij als minister van justitie om beleidsredenen liet vallen. “Wat deed dat met u?”, informeerde De Bruin. Terwijl je als kijker zou willen weten: nee, wat deed het met Yilmaz?!

Maar goed, laat ik deze negatieve ervaringen eens proberen door te vertalen naar positivisme: ‘Tussen mensen’. Dat was echt een prachtige documentaire van de VPRO. En zo eenvoudig van opzet: Chris en Ans in huwelijkstherapie. Maakster Maasja Ooms volgde hen negentien sessies lang als een ‘fly on the wall’, met als resultaat een indringend en soms ontluisterend portret van vijfendertig jaar huwelijk. Intelligente echtelieden, met een groot vermogen tot zelfanalyse en het onder woorden brengen van relatiepijn. Af en toe wat lelijk gemonteerd, dat wel.

Maar verder waarschijnlijk een zeer herkenbare film voor veel langgehuwden: elkaar wel wíllen bereiken, maar niet meer kunnen, haat voelen, die eigenlijk liefde is , ballast meedragen uit je jeugd. En dat alles gevat in echte mensentaal. Chris: “Ik voel nu pas de diepte van wat jij hebt doorgemaakt.” Ans: “Dat zou geweldig zijn, maar ik vertrouw je voor geen cent.” Daar was geen woord Spaans bij.

Twan Huys is wel heel erg dol op Varoufakis

Varoufakis racet de politiek uit met achterop zijn opvolger Tsakalotos.
Varoufakis racet de politiek uit met achterop zijn opvolger Tsakalotos.

Wat zal Jeroen Dijsselbloem een gat in de lucht zijn gesprongen toen hij hoorde dat zijn Griekse collega Yanis Varoufakis aftrad. In ‘Nieuwsuur’ zagen we weer zijn bijna fysieke afkeer van de Griekse minister van financiën: een uiterst houterige handdruk in het voorbijgaan. En we hoorden hem onverbloemd foeteren: “Varoufakis suggereert dat er nog wordt onderhandeld. Dat is van begin tot eind uit de duim gezogen.”

Dat was een paar dagen geleden,  maar nu, bij het ontslag van de Griekse dwarsligger, onthield de eurogroepvoorzitter zich van persoonlijk commentaar. Behalve dan dat het door Varoufakis  aangemoedigde Griekse ‘nee’ tegen het Europese bezuinigingspakket de EU-crisis ‘niet dichter bij een oplossing had gebracht.’ Over een Grexit hoorden we hem niet meer.

Anders dan in europolitieke kring mag Varoufakis zich onder tv-reporters in een zekere populariteit verheugen. Journalisten zijn nu eenmaal vaak dol op alles wat afwijkt. En afwijken dóet deze dasloze, rebelse motormuis in het neo-liberale Europa. Een vrijzinnig-marxist, noemt hij zichzelf.

Toch houden de meeste programma’s de kerk gelukkig vrij aardig in het midden. In ‘RTL Nieuws’ zagen we Varoufakis wegscheuren met zijn leuke, blonde vrouw achterop.  Ook al zo’n hip type. Maar we kregen ook te horen dat de afgetreden bewindsman de pers niet te woord wilde staan. En dat 54 procent van de Nederlanders vindt dat het Griekenland van Varoufakis uit de euro moet. 74 procent wil zelfs geen cent meer afstaan aan het door radicaal-links geregeerde land.

Het ‘Journaal’ bewees dat de liefde tussen de pers en Varoufakis niet altijd wederzijds is. Toen zijn motor in het mediagedrang tegen de vlakte ging, zette Varoufakis het op een schelden. “Jullie hebben een gebrek aan manieren”, schreeuwde hij, en “het wordt tijd dat die giftige media eens wat beschaafder worden.” Een vrouw die in het referendum ‘ja’ had gestemd, zei te vrezen voor Sovjet-Unie-achtige toestanden met Varoufakis’ partij Syriza.

Maar dan ‘Nieuwsuur’. Met nauw verholen bewondering nam de actualiteitenrubriek van NOS/NTR afscheid van de Griek. Hij was consistent, een charismaticus, een woest aantrekkelijke rockster en een sekssymbool! Een man die bureaucraten als Dijsselbloem had ontmaskerd, juichte Twan Huys. Nee, meer nog, hij was winnaar van het referendum, de  Che Guevara van Griekenland, en toch trad hij af.  “Waarom eigenlijk?”, sloot Huys zijn jubelzang verbaasd af. “Omdat Varoufakis zich onmogelijk heeft gemaakt bij alle andere ministers van financiën”, antwoordde econoom Mathijs Bouman aanvankelijk nuchter. Om, blijkbaar aangestoken door de euforie van zijn ondervrager, daaraan toe te voegen: “Wel flauw dat ze zo’n mooie figuur er niet bij willen hebben.””Moet Dijsselbloem eigenlijk niet weg?”, concludeerde Huys, net als SP-leider Emile Roemer.

En weer zagen we Anastasia Giamali. Officieel is ze journaliste, maar in de praktijk Syriza-propagandiste. “Een dappere zelfopoffering”, noemde ze het aftreden van haar minister. Ze riep ‘de arbeidersklasse van heel Europa’ op om het ‘neo-liberale paradigma van de EU te doorbreken.’ Aan het eind van de uitzending stond  ‘Nieuwsuur’ klaar met een derde hulppakket voor de Grieken.

Eén hete dag en heel Hilversum is van de leg

'RTL Nieuws'-verslaggever Geert Gordijn laat z'n haar besproeien.
‘RTL Nieuws’-verslaggever Geert Gordijn laat z’n haar besproeien.

De hele week peperde de tv het ons in: zaterdag de heetste dag ooit. Meer dan 38 graden zou het worden, misschien wel 40. Maar toen was het zaterdag en werd het ‘slechts’ 33 graden (‘naar boven afgerond’, voegde ‘RTL Nieuws’ daar nog aan toe).

Maar Hilversum gaf geen krimp. Het was immers toch nog een hittegolfje. En dat zou de kijker weten ook. Bas van Werven (‘EenVandaag’) was in de hoogste staat van paraatheid: “Er is in Utrecht vijftien miljoen liter water!”, alarmeerde hij ons. We zagen de start van de Tour, en daar tussendoor verslaggevers speurend naar oververhitting. Viel dat even mee. Slechts drie van de 350.000 toeschouwers onwel.

De verslaggeefster gaf burgemeester Jan van Zanen alle eer. “Hij heeft gewaarschuwd flesjes en petjes mee te nemen, en schaduwplekken ingericht.” Plons! Daar dook de burgervader in het zwembad. Over die vijftien miljoen liter water hoorden we niets meer. Of het zou in dat zwembad moeten zitten.

“Een oververhitte Tour-start”, meldde ook Gert van ’t Hof in ‘Studio Tour’. De NOS-wielertalkshow komt niet meer uit Frankrijk, zoals vroeger ‘De Avondetappe’ , maar uit Hilversum. En de centrale presentator is niet meer Marts Smeets, maar, naast Van ’t Hof, Dione de Graaff. Ze wil minder aanwezig zijn dan Smeets, heeft ze gezegd. Dat moet natuurlijk te doen zijn.  Ze presenteerde to the point en vrolijk. En weergevoelig. “De wind steekt op, wat betekent dat voor morgen?”, vroeg ze zich na de Grand Départ af.

In het ‘Journaal’ meldde een EHBO’er cryptisch dat een Utrechtse toeschouwer te lang in de zon had gestaan, maar dat ‘niet in de gaten had door de andere dingen die hij gebruikte.’ Ook was er een jongen, die zich ‘helemaal niet had ingesmeerd.’ Verslaggever Kees van Dam repte over zo’n zonnige sfeer dat een man zelfs had uitgeroepen: Leve de gemeente. “Maar dat”, dacht Van Dam, “was vermoedelijk gekscherend bedoeld.”

Peer Ulijn had een thermofysioloog opgetrommeld. “Waarom moeten we met warmte veel drinken?”, vroeg hij. “Om het zweet te compenseren”, wist de deskundige. “Een middagje in de tuin, hoeveel glazen water?”, spitte Ulijn door. “Twee glazen”, antwoordde de thermofysioloog. “En dansend in de volle zon, zo bloot als wettelijk toegestaan?” “Twaalf glazen”,  luidde hier het dringende advies. Aan het slot van het ‘Journaal’ zagen we een man die – door de hitte bevangen? – een hek van het parcours sloopte en er zijn fiets overheen mieterde.  Jammer dat de thermofysioloog toen al naar huis was.

“Drinken, drinken, drinken”, riep ‘RTL Nieuws’-presentator Antoin Peeters ons toe. Een hulpverlener langs het parcours meldde dat hij een ‘heel klein mannetje’op bezoek had gehad ‘dat wat witjes was weggetrokken.’  Verslaggever Geert Gordijn liet zijn haar nat gooien, en een collega van hem toog naar een muziekfestival in Brabant. Alwaar hij een meisje vroeg: “Wat doe je tegen de warmte?””Drinken”, zei ze.

‘Tour du Jour’, een RTL-talkshow in campingsfeer, bleef niet achter. Presentator Wilfred Genee vond dat de warmte de Tourstart zelfs een ‘erotische lading’ had gegeven. Hij wist ook te vertellen dat de hystericus met fiets uit het ‘Journaal’ postbode was. Wat natuurlijk een hoop verklaarde.

Stalins dochter werd nooit gelukkig in VS

Swetlana Allelujewa op hogere leeftijd in de Verenigde Staten.
Swetlana Allilujewa op hogere leeftijd in de Verenigde Staten.

Op sommige documentaires is qua vorm en inhoud weinig aan te merken. Ze zijn gewoon leerzaam, of frissen je geheugen weer even op. Zo vertoonde de Frans/Duitse cultuurzender Arte een boeiende documentaire over Swetlana Allilujewa. Dat zegt u waarschijnlijk niets, maar als ik vertel dat het de dochter van Stalin was, die in 1967 onder haar moeders achternaam vluchtte naar de VS, zal de (oudere) lezer zeker een lichtje opgaan.

Hoe is het haar destijds in Amerika vergaan? Ik zal het u vertellen, want waarschijnlijk heeft u ‘Stalins Tochter’ (gisterochtend om negen uur) gemist. Op 12 april 1967 huppelt Swetlana vrolijk de vliegtuigtrap af in New York. Een mooie vrouw, met een innemende uitstraling. Bijkomende reden voor die blijdschap is wellicht dat ze vlak voor haar asiel haar memoires voor drie miljoen dollar heeft verkocht.

Ze wordt (kortstondig) mediaster. In tv-optredens zegt ze dat ‘als Amerika en ik van elkaar houden het een mooi huwelijk kan worden.’ En over haar vader: “Hij was genadeloos voor zijn politieke tegenstanders, maar privé kon hij lief en teder zijn.” Al snel zet Swetlana een punt achter haar publieke rol, want ze voelt zich een propagandiste in handen van de CIA. Of zoals Sergej Chroesjtsjov (zoon van) het verwoordt: “Als je overloopt, word je gemanipuleerd en onderdeel van het grote spel.”

De gescheiden Russin trouwt in 1970 met de architect William Wesley Peters, met wie ze een dochter krijgt (Olga). Swetlana’s kinderen uit haar twee Russische huwelijken, Josef en Jekaterina, wonen nog steeds in de Sovjet-Unie. In een zeldzaam tv-interview in 1981 toont ze zich verscheurd: “Ik was erop voorbereid dat ik hen nooit meer zou zien, maar niet dat ze me nooit zouden mogen schrijven.”

Langzaam krijgt de kijker een idee van hoe ellendig en eenzaam Stalins dochter zich in the land of the free moet hebben gevoeld. Een docentschap literatuur in Pinceton gaat niet door, haar huwelijk met Peters loopt spaak. Rosa Shand, een Amerikaanse vriendin zegt: “Swetlana werd mensenschuw. Zelfs twee uitnodigingen van het Witte Huis sloeg ze af.”

Volgens de documentaire verhuist ze veertig keer, naar steeds kleinere huizen, met steeds minder geld. Een van die verhuizingen voert naar de Sovjet-Unie, waar ze twee jaar blijft (tot 1986). Ook daar voelt ze zich weer gevolgd en gebruikt door de autoriteiten. Swetlana’s tantezegger Alexander Burdonsky weet: “Ze kwam terug uit heimwee, maar overal zag ze kruisen, vertelde ze, zoals op een kerkhof. Voor je eigen innerlijke wereld weglopen, is nu eenmaal onmogelijk.”

Een mooi huwelijk met Amerika, waar ze zo op had gehoopt, wordt het nooit. De dochter van Stalin eindigt berooid in een armenhuis in Wisconsin. “Ik ben bovenaan de ladder begonnen en eindig onderaan. De cirkel is rond”, vertelt ze Rosa Shand. De laatste beelden tonen een hysterisch schreeuwende en met boeken smijtende Swetlana in het armenhuis. Ze is het zat dat mensen steeds maar weer met haar over Stalin beginnen.

De dochter van de atheïstische dictator sterft als rooms-katholiek gelovige op 22 november 2011, 85 jaar oud. Zoon Josef overlijdt drie jaar eerder. Dochter Jekaterina spreekt na 1967 nooit meer een woord met haar moeder.

‘t Gaat niet om cijfers, maar om ideologieën

De ideologie van Tsipras' partij Syriza is wezensvreemd aan die van de EU.
De ideologie van Tsipras’ partij Syriza is wezensvreemd aan die van de EU.

Wat in de ruzie tussen Griekenland en de EU veelal buiten beeld blijft, is dat het ten diepste niet over cijfertjes gaat maar over ideologieën. De partij van premier Tsipras, Syriza, is een samenraapsel van  (neo-) communistische groeperingen, die niet geloven in de vrije markt. Zo is een van de doelstellingen van Syriza het aantal ambtenaren met honderdduizend te vermeerderen om de werkloosheid terug te dringen. Moet je mee aankomen in het neo-liberale Europa.

‘Nieuwsuur’ sprak een Griekse makelaar die mopperde dat Athene zich niets gelegen laat liggen aan ondernemers. “De staat ziet zichzelf als grootste economische speler.”Hier liet ‘Nieuwsuur’ iets doorschemeren over de smeulende ideologische machtsstrijd, maar echt benoemd werd die nog steeds niet: een ‘ouderwetse’ krachtmeting tussen communisme en kapitalisme.

Wat we wél tot vervelens toe zien, is mensen voor lege pinautomaten en (onvermijdelijke) vakantiegangers. “We hebben contant geld uit Nederland meegenomen, hoor. Ons kan niets gebeuren”, hoor je ze in het ‘Journaal’ roepen. Zo wordt een ideeënoorlog tussen Athene en Brussel verkruimeld tot toeristische pinpaspret op Kreta.

President Obama had zich ook nog even met het EU-conflict bemoeid: een telefoontje met zijn Franse collega Hollande. “Waarom eigenlijk?”, vroeg Twan Huys aan Arjan Noorlander. “Omdat Obama graag sterke Europese vrienden wil”, wist de Brussel-correspondent.

Een sterke Europese vriend denkt Obama in elk geval  te hebben gevonden in David Attenborough. De Amerikaanse president nodigde de Britse natuurfilmer uit op het Witte Huis voor een interview. “Omdat ik u altijd heb bewonderd”, legde Obama uit. Een historische vertoning: de machtigste man op aarde nu eens niet als geïnterviewde maar als journalist namens de BBC. Gek toch dat er zo weinig voorpubliciteit was over deze unieke omdraaiing van rollen, waarvoor zelfs het invloedrijke ‘Man bijt hond’ moest uitwijken.

Was Obama een goede journalist? In elk geval een heel vriendelijke. Wat kan de president van Amerika prachtig lachen, zeg! Adoratie levert niet de boeiendste interviews op, maar ja, wat valt er te attaqueren als sir David tegenover je zit? Het werd meer een gesprek tussen natuurminnaars. Obama stelde open, geïnteresseerde vragen als: Wat was voor u het gevaarlijkste moment? “Wel”, antwoordde Attenborough Brits onderkoeld, “dat was de confrontatie met homo sapiens, vooral als hij dronken was.”

De aristocraat leek nauwelijks onder de indruk van zijn hoge gastheer. Het hoofd steeds kritisch schuin of happend naar adem om Obama te interrumperen. Eén keer leek de filmer de VS-president zelfs tegen te spreken, toen het ging over het ‘prima samengaan van economische ontwikkelingen en milieuzorg’. “Ja”, reageerde Attenborough, “dat klopt, maar dit soort oplossingen vergroot ook het probleem, zeker bij een explosieve bevolkingsgroei, zoals in Kenia.”

Dat was Obama als zoon van een Keniaanse vader meteen weer met hem eens. Goede scholing van meisjes was volgens hem dé oplossing, omdat kinderen krijgen daardoor wordt uitgesteld. Opvallend genoeg sprak de Amerikaanse president niet expliciet over voorbehoedmiddelen. Waarschijnlijk te ideologisch geladen.