Monthly Archives: April 2015

Nieuwe Koningsdag, even geduld a.u.b.

Zou het lukken of niet, met De Dordtevaar onder de Roobrug door?
Zou het lukken of niet, met De Dordtevaar onder de Roobrug door?

De grappigste opmerking kwam van prins Constantijn. “Zo nieuw is het toch allemaal niet?” Moet je nagaan, doet de vorst zijn uiterste best op Koningsdag nieuwe stijl  – geen koekhappen meer, enz. – zegt z’n broer doodleuk dat er niets is veranderd.  Als dát muisje ten paleize geen staartje krijgt!

Voor het kijkplezier was de nieuwe stijl  geen vooruitgang. Vloog er vroeger wel eens een wc-pot door de lucht of gaf een onderdaan het staatshoofd spontaan een kus (Beatrix, 1988, Jordaan), nu bleven dergelijke interacties uit. Wat overbleef was een nogal trage Grande Parade op het drierivierenpunt in Dordt. Bijna drie uur duurde het feest, inclusief uitloop. Dat is lang, zelfs als je zonder meetbaar republikeins sentiment en mét een doos oranje tompoucen voor de buis zit.

Er was niet één moment dat op je netvlies gebrand bleef, merkte ‘EenVandaag’-royalty-expert Lammert De Bruin terecht op. De nadruk in de botenparade lag op handel. Niet opzienbarend voor wie Willem-Alexander een beetje heeft gevolgd. Presentator Astrid Kersseboom vertelde dat een ruime meerderheid van de bevolking die ondernemersgeest prima vindt, al meent een kwart dat het staatshoofd zich meer mag bemoeien met zaken als integratie. Dat was een nieuwtje uit de traditionele Oranje-enquête.

En er was nog één verrassinkje. De koninklijke schuit De Dordtevaar kon niet onder de Roobrug door. De NOS-ploeg, natuurlijk dolblij dat er eindelijk iets gebeurde, omhelsde het voorval als een geschenk uit de hemel. Verslaggever te water Menno Reemeijer: “Ons gaat het wel lukken, zo te zien, maar geldt dat ook voor De Dordtevaar?”

Kersseboom haakte gretig in: “Het wordt spannend! Moeten ze de boot uit of gaan ze heel diep bukken? Als het niet gaat, moeten ze aanleggen bij de ponton daar. Ik heb het idee dat ze gaan aanleggen. Ja, ze gaan aanleggen. Dat wordt dus klunen. Maar dat is de koning wel gewend van de Elfstedentocht.”

Elke ervaren journalist herkent dit soort wanhoopsverslaggeving. De tijd (of de pagina) moet vol, maar waarmee in hemelsnaam? Bij de Grote Kerk viel evenmin veel te halen. Verslaggeefster Siham Raijoul hield desondanks de moed er in. “De spanning neemt toe”, zei ze (alweer spanning, ach onze arme hart). “Wat heeft u allemaal in petto voor de koning?”, vroeg Raijoul aan iemand van de roeivereniging. “Nou, niet zo veel”, sprak de man, “want we zijn slechts omlijsting.” Van een jongen uit de erehaag wilde ze weten of het moeilijk was, zo’n erehaag. “Nee hoor”, antwoordde hij monter. “Ik hoef straks alleen maar de peddel naar voren te steken. Hopen dat ‘ie niet op het hoofd van de koning terechtkomt.”

Maar er waren ook geslaagde momenten: de prinsesjes, het dansje van koningin Máxima (‘sexy als ik dans’) en de ontboezeming van stadsorganist Cor Ardesch dat de koning van Bach houdt, ‘maar ook van iets ruigers.’

Volgens Bert van der Veer in ‘Pauw’ was er voor het eerst tijdens het Oranjefeest een helikopter in de lucht. Wat mooie beelden opleverde van het drierivierenpunt. En dankzij een 360 graden draaibare camera voorop de koninklijke boot konden we de Oranjes in close up van alle kanten zien. Maar het had allemaal korter gemogen. De compilatie van 19.00 uur was eigenlijk genoeg.

Hetero zijn is niet meer de norm in tv-drama

Kirk (l) en Morten in de zondagavondserie 'Familie Kruys'.
Kirk (l) en Morten in de zondagavondserie ‘Familie Kruys’.

Niet eerder was transseksualiteit het thema in een dramaserie op de Nederlandse tv. En niet eerder zagen we een gezin dat schotten tussen seksuele leefstijlen zo rigoreus afbrak als in de Amerikaanse reeks ‘Transparent’, hier uitgezonden door de VPRO. Niet alleen vader Mort Pfefferman (Jeffrey Tambor) experimenteert met zijn seksualiteit – hij wil voortaan als vrouw door het leven -, ook zijn kinderen Sarah, Ali en Josh zijn er druk mee.

Josh heeft meerdere vriendinnen. Zijn laatste verovering was de vrouwelijke rabbijn. Ja, we hebben het hier over een links-intellectueel joods gezin uit Californië. Van de liberaal-joodse gemeente, mogen we aannemen.

Sarah verlaat haar man en begint een relatie met een vrouw. Ali noemt zich politiek gezien lesbisch, maar seksueel valt ze op super-macho’s. Hoewel…  Pas legde ze het aan met een transseksueel, die van boven man was (baard, houthakkershemd) maar qua geslacht vrouw. Verwarrend? Zeker. Ongemakkelijk? Ook. Maar dat is juist de kracht van dit drama. Het confronteert en provoceert, en legt onverbloemd een seksueel taboe bloot: androgynie. Zoiets is niet eerder op tv geweest, en daardoor blijf je kijken.

Je valt van de ene verbazende plotwending in de andere. Er lijkt in deze tragikomedie van Jill Soloway (o.a. ‘Six feet under’) geen scheiding te bestaan tussen hetero’s, homo’s en transseksuelen. Alle geaardheden lopen vrolijk door elkaar heen en vloeien moeiteloos in elkaar over. Vrijdag alweer het laatste deel.

Toeval of niet, maar nu ik erop let, zie ik ook in Nederlandse dramaseries een opmars van dat androgyne menstype, zij het minder uitbundig dan in ‘Transparent’. In ‘Bagels & Bubbels’(Net 5) zoent een travestiet met Danny (al weet hij op dat moment niet dat het een travo is). Later probeert Danny een vrouw te versieren in een lesbo-disco. Daar loopt ook Vanessa rond (Halina Reijn) , die niet lesbisch is (althans, tot nu toe).

In ‘Gouden bergen’(SBS 6) eveneens die seksuele grensverkenningen: twee heterovrouwen voeren een lesbische act op voor de webcam. Een nogal knullige vertoning, maar wel een primeurtje in Nederlands drama. Verder speelt In diezelfde reeks een wel echt lesbisch paar, van wie de één het aanlegt met wijnhandelaar Jaap en zwanger raakt.

Zeker is dat heteroseksualiteit niet meer de vanzelfsprekende norm is in Hollands drama.  Het is in januari vorig jaar pas goed begonnen toen Menno en Lukas als eerste dramapaar in het huwelijk traden in ‘GTST’. Nu zijn er op de commerciële zenders minstens drie nieuwe Nederlandse dramaseries met homoseksuele karakters in de hoofdrol. In ‘Bagels & Bubbels’ is Danny’s zusje Steffie zojuist uit de kast gekomen als lesbo, terwijl Lex de homoseksuele manager is van topmodel Noa. In ‘Gouden Bergen’hebben we dus Noortje en Eline, en in ‘Familie Kruys’(RTL 4) het homostel  Kirk en Morten. Met twee keer dezelfde scenarioschrijver. Haye van der Heyden  tekent voor zowel ‘Gouden bergen’als ‘Familie Kruys’.

Voegen we daarbij Lukas Blijdschap (Marc-Marie Huijbregts) uit de publieke serie ‘t Schaep ahoy'(KRO) dan weet iedere kijker dat Hilversum meer is dan alleen het jaren vijftig heterogeluk uit ‘Goedenavond dames en heren’ van omroep Max.

‘Ik mag nóóit misgrijpen’

Linda de Mol scoort met ‘Familie Kruys’, een RTL 4-comedy die ze zelf heeft bedacht en waarin ze zelf ook de hoofdrol speelt. Een kleine vijftien jaar geleden, in oktober 2000, interviewde ik Linda voor het Algemeen Dagblad. Ze had toen net haar eerste acteerrol te pakken, in de misdaadserie ‘Spangen’. “Acteren”, zei ze toen “is voor mij relaxter dan presenteren. Ik voel een minder grote verantwoordelijkheid.” Ter gelegenheid van ‘Familie Kruys’hierbij het hele verhaal.
'Familie Kruys', met Bette (Linda de Mol) en broer Kirk, zondag weer bij RTL 4.
‘Familie Kruys’, met Bette (Linda de Mol) en broer Kirk, zondag weer bij RTL 4 .

‘Als ik iets níet wil zijn in het leven, is het een tut. Ik wil een boeiende, sprankelende persoon blijven. Toen ik voor de eerste keer zwanger was, ben ik na zes maanden gestopt met werken. Ik werd een muts, een enorme muts. Oh God, ik moet vandaag naar de bank. Dat was ineens een issue. Ik heb onze complete cd-collectie gealfabetiseerd, wat ongeveer aangeeft hoe verschrikkelijk ik mij verveelde. Er zijn mensen die met niet-werken een heel zinnige invulling aan hun leven kunnen geven. Ik niet.

Ik heb een redelijk zorgeloos bestaan. In Nederland valt prima te leven als bekendheid. Iedereen die beweert dat het niet zo is, die wíl graag dat het niet zo is. Mij is gelukkig veel bespaard gebleven. De zorgen die ik heb, zijn terug te voeren op mijn werk. Maar zodra ik mijn huis binnenwandel, zijn ze weg. Thuis staat m’n zoontje Julian meteen met een brandweerautootje klaar. Dat relativeert enorm.

Kinderen werken in zekere zin therapeutisch. Het vervelende van dit vak is dat je vaak denkt: dit programma is leuk, maar kan het niet nóg spectaculairder? Zo word je door mijn broer John ook wel een beetje gemaakt. Mijn partner Sander kan de dingen heel slecht loslaten, maar ik roep hem geregeld een halt toe. De schaarse uren die je thuis bent, moet je het lekker hebben. Het is per slot van rekening maar werk, hoe leuk ook.

Privé ben ik soepel in de omgang, kan ik gemakkelijk vergeten. Ik zoek geen ruzie, ben niet wraakzuchtig en niet gauw kwaad. Als je aan mensen die mij heel goed kennen vraagt hoe ik ben, zeggen ze: lief. Dat klopt, maar zoet ben ik niet. Althans minder dan mijn imago doet vermoeden. Ik heb een wat scherpere humor en kan op mijn werk bijzonder opvliegerig zijn. Ook ten opzichte van John, ja. Als wij het niet eens zijn, kunnen de vonken er vanaf vliegen.

Ik heb het idee dat er ontzettend veel op mijn schouders rust. Als iemand in mijn team zijn afspraken niet nakomt, de kantjes ervan afloopt of te veel eigen initiatief toont in de zin van: ‘ik heb maar besloten dat we het heel anders gaan doen’, dan kan ik echt uit mijn vel springen. Om het vervolgens dezelfde avond nog goed te maken. Ik kan niet met ruzie leven.

Mijn broer wordt vaak afgeschilderd als kil en afstandelijk, maar ik weet dat hij dat niet is. John is ten slotte de bedenker van emotie-tv. Hij weet feilloos waar iemands gevoelens zitten en hoe hij ze naar boven kan halen. Hij is wel introvert. John heeft geen enkele behoefte zijn kleine inner circle ook maar 20 centimeter groter te maken. Daarin verschillen wij enorm. Maar John is voor zijn doen al veel extraverter dan tien jaar geleden. Vorige week nam Leo Janssen na een jarenlang dienstverband afscheid van ons bedrijf. Hij is onder meer de bedenker van de 5 Uur Show. John heeft een heel warme, emotionele toespraak gehouden. Tien jaar geleden had hij dat nog niet gekund.

We zijn dol op elkaar, zonder dat we dat van de daken schreeuwen. Het is naarmate je in de tv-wereld bekender wordt en meer geld verdient heel belangrijk dat je van een aantal mensen weet: die zullen altijd achter me blijven staan. John is daar één van, zoals ik er altijd voor hem zal zijn. Dat spreek je niet uit, je weet het gewoon. Sinds ik op de televisie ben, hebben we die band.

Ik kom uit een warm, maar ook streng nest. Eén uur thuis was bij ons één uur thuis, en niet één over één. Ik haalde het ook niet in mijn hoofd om één minuut later te komen. Wat mijn ouders mij ook hebben ingeprent: wees érgens goed in, maakt niet uit wáárin. Ik denk dat het in die tijd vrij uniek was een meisje zo op te voeden.

Ik dacht dat ik een ontzettend goede advocaat zou worden. Dat had mijn vader ook gehoopt. Spijt? Nee, geen dag. In Nederland is advocaat geen spannend beroep, tenzij je Moszkowicz, Spong of Doedens heet. Glamour heb ik niet nodig. Aandacht wel. Graag en veel. Ik zou graag de Televizierring winnen, waarvoor ik vier keer ben genomineerd. In Duitsland heb ik aanzienlijk meer prijzen ontvangen dan in Nederland. Ik heb het geluk gehad om bij de televisie te komen in een periode waarin het er nog niet zo bikkelhard aan toeging als nu. Je kon op je bek gaan, zonder dat het meteen over en sluiten was. Jaren geleden had ik een talkshow bij de TROS, Linda. Vreselijk slecht. Ik was 21 en ben nog nooit zo hard onderuit gegaan. Ik vloog naar Londen om David Bowie te interviewen. Onvoorbereid. Zorgeloos. Nu zou ik drie nachten van tevoren wakker liggen. Sonja Barend zei: ze heeft talent, maar het leven moet er nog een beetje overheen.

Mijn echtscheiding heb ik als een heel nare tijd ervaren, maar verder heb ik weinig leed gekend in mijn leven. Dat klinkt heel saai, ik weet het, maar het is de realiteit. Ik heb hooguit mijn opa’s en oma’s verloren. Er is voor mij dus geen reden om in een depressie te schieten.

Een perfect leven? Ik moet het afkloppen, maar het is zo. Het streven naar perfectie zit in me. Anderen worden er geregeld knettergek van. Ik maak nu 17 jaar televisie, en steek mijn mening niet meer onder stoelen of banken. Als ik een concept niet goed vind, zeg ik dat ronduit. Maar ik zal nooit over beginnende presentatoren roepen dat ze er niets van kunnen. Ik kijk wel uit. Als ik mezelf terugzie als 19-jarige presentatrice schaam ik me diep. Wat een oeverloos gekwebbel.

Ik ben sinds Spangen ook actrice, als je het zo wilt noemen. Een opleiding heb ik daar niet voor genoten, maar ik denk dat je als presentatrice ook een beetje moet kunnen acteren. Vandaar dat het me misschien niet eens zo slecht afgaat. Monique van de Ven is een enig mens. Het soort vrouw waar ik van hou. No-nonsense, een groot relativeringsvermogen en behept met hetzelfde gevoel voor humor als ik.

Als actrice ben ik relaxter dan als presentatrice. Ik voel een minder grote verantwoordelijkheid. Spangen is niet de Linda de Mol-show, zal ik maar zeggen. Ik concentreer me op de scènes die ik moet spelen en voor de rest heb ik het ontzettend gezellig met collega’s.Als presentatrice voel ik op het moment dat ik de studio binnenkom al een enorme verantwoordelijkheid op me drukken. Hadden we niet afgesproken dat die bank grijs zou zijn in plaats van zwart, en is die kandidaat nou tóch door de selectie gekomen? Dat was niet de afspraak! Het is míjn programma, en als het niet goed gaat, gaat míjn kop eraf. Dat idee.

Ik heb het ’t allermoeilijkst als ik me probeer te beheersen, bijvoorbeeld wanneer een computer crasht. Ik barst dan om een uur of vijf alsnog in woede uit. Geheel ten onrechte natuurlijk, maar het lucht zo lekker op. Het is maar goed dat ik in Nederland bij de publieke omroep zit. Bij een commerciële zender, zoals RTL in Duitsland, heb je ook nog die voortdurende dwang om marktaandelen te scoren. Die druk zou ik niet in twee landen tegelijk aankunnen.

Als je vraagt wat het merkwaardigste aan mij is, zeg ik: mijn overdreven organisatiegevoel. Ik moet alles onder controle hebben zodat de kans op uitglijders minimaal is. Gelukkig remt Sander mij zo nu en dan af, anders zou dat ordenen tot in het absurde doorgaan. Ik zou ’t liefst ’s avonds alle Barbiepoppen van mijn dochtertje keurig bij elkaar leggen, net als alle autootjes van ons zoontje, als het kan op kleur en afmetingen. Voordat ik naar bed ga, controleer ik de koelkast, of alle levensmiddelen netjes zijn gerangschikt. Ik maak overal lijstjes voor. Dat is mijn manier om de chaos te beheersen. Ik mag nóóit misgrijpen.

Mijn irritantste eigenschap is dat ik moeilijk tegen mijn ongelijk kan. Ik ben in staat om onheuse argumenten aan te dragen om maar mijn zin te krijgen. Ik gooi er rustig een paar getallen tegenaan die niet kloppen: 30 procent van de kijkers waardeert dit of dat. Dat verzin ik dan ter plekke. Haha. Het mooiste aan mezelf? Mijn lach. En wat mijn innerlijk betreft: mijn inlevingsvermogen. Ik kan goed luisteren en mensen uit de shit helpen. Ik zou een goede psychotherapeute zijn.

Overigens heb ik de pretentie dat ik in veel beroepen goed zou kunnen worden, een fantastisch restaurant runnen bijvoorbeeld. Ik heb zelfs het gevoel dat ik een heel bekwaam minister zou zijn. Als ik zie hoe Tineke Netelenbos dat rekeningrijden erdoor jast, denk ik: dat zou ik ook kunnen. Alleen, ik wil het niet. Ik zit in het goede vak. Ik zal wel altijd bij de televisie blijven, al kan ik mij ook voorstellen dat het later iets achter de schermen wordt.

Het is van de TROS een gouden greep geweest om Love Letters na een afwezigheid van vier jaar terug te brengen op het scherm. Het programma scoort enorm, terwijl bij de start in 1992 iedereen verontwaardigd riep: dat kan toch niet, trouwen op de televisie?! Het was het eerste emotieprogramma op de Nederlandse tv, mensen moesten er nog aan wennen. We krijgen nu ook homo-paren in Love Letters. Eindelijk! Bij de TROS levert dat weinig problemen op, maar de RTL-directie in Duitsland wil er niets van weten. Traumhochzeit is een traditioneel programma, zeggen ze,  en dat moet zo blijven. Maar ik denk dan: verdomme, als homoseksualiteit in Duitsland nog steeds zo’n groot probleem is, moeten er juist homo’s in. Ik heb al vijf jaar geleden geroepen dat ze zich moeten aanmelden, maar het aantal kandidaten is op de vingers van één hand te tellen. Wanneer mijn eigen Traumhochzeit komt? Sander en ik denken niet zo aan trouwen. De kinderen scheppen al een onverbrekelijke band.

Toen ik hoorde dat bij Miljoenenjacht, mijn nieuwste programma, de hoofdprijs tien miljoen was, dacht ik: moet dat nou? Maar goed, de kandidaat kan evengoed met 100 gulden naar huis gaan. Dat we zulke grote sommen kunnen weggeven, komt door de deelname van de Postcodeloterij. Zolang er miljarden naar goede doelen gaan, heb ik minder moeite met prijzen van tien miljoen. Alhoewel het natuurlijk een beetje decadent blijft. Maar het gaat blijkbaar zo goed met Nederland dat we ons dit soort bedragen kunnen permitteren.’

‘Bagels & bubbels’gaat over de ouders van nu

‘Gouden bergen’heeft het niet, dat is na vijf afleveringen wel duidelijk. De SBS 6-serie over de perikelen van de nieuwe rijken is een slap aftreksel van ‘Gooische vrouwen’. Minder geestig, minder goed geacteerd, en vooral minder glamoureus. De wijnhandel van Jaap (Diederik Ebbinge) smaakt naar Vinex. En Myrna (Plien van Bennekom) kan met haar buitenhuizige gescharrel in badjas zo door naar de familie Flodder.

Nee, dan ‘Bagels & bubbels’. Als kijker geloof je direct dat het modellenleven eruit ziet zoals in deze Net 5-serie: veel party’s, veel champagne en veel onechtheid. Het knappe, en tegelijk intrigerende is dat hoofdrolspeelster Noa (Bracha van Doesburgh) in die rode loper-wereld overeind blijft als sympathiek karakter.

Het topmodel groeit niet geleidelijk van bitch naar adorable, wat een voor de hand liggend scenario zou zijn, nee ze is, hup, meteen innemend. Zo valt Noa niet op een van haar ‘soortgenoten’, maar op de eenvoudige bakkerszoon Rick (Egbert-Jan Weeber). Is dat dan géén filmisch cliché? Dat zou zo zijn als Rick zich zou wéntelen in zijn nieuwe bestaan tussen de beroemdheden. Maar dat doet hij nou juist níet. Hij blijft zichzelf, en laat zich niet willoos om Noa’s vinger winden. Weg cliché.

Natuurlijk is niet iedereen sympathiek, anders zou je weinig comedy overhouden. De rol van naarling is weggelegd voor Noa’s manager Lex (Hans Kesting), een valse nicht aan wie je je lekker kunt ergeren. De voelbare spanning tussen Lex en Rick is het zout in de pap, en trekt deze romantische comedy uit boven het niveau van slechts een botsing tussen sociale milieus. Hoe komisch die confrontaties op zich ook zijn. Immers, hoe vaak gebeurt het dat een bakkervrouw (Ricks moeder Liesbeth) door een haar onbekend supermodel  wordt gebeld met de vraag: “Met Noa. Mag ik zaterdag Hollandse pot komen eten?”

Net als de sterrenwereld wordt ook het winkeliersbestaan raak getypeerd: de hele familie helpt een handje mee. Een vertederend gezinnetje dat al ploeterend het hoofd boven water moet zien te houden. En dat stiekem droomt van een beter bestaan. Zoon Danny (Geza Weisz) wil zanger worden, maar is voorlopig te druk met versieren (tot in de lesbo-disco aan toe!).  Liesbeth (Tanneke Hartsuiker) hoopt vurig dat haar kinderen beroemd worden, en is daarmee het prototype ouder dat we kennen uit de vele talentenshows op tv. Daarmee zegt ‘Bagels & bubbels’, naar de Israëlische hitserie ‘The baker and the beauty’, ook iets over de tijdgeest. Knap werk.

Als tegenwicht geldt vader Henk (John Buijsman) die weinig illusies meer over heeft. Hij troost zichzelf met de ‘affaire’ die hij ooit had met Jerney Kaagman. Daar praat hij ’s avonds in de huiskamer met smaak over, al houdt hij vakkundig verborgen dat zijn liefde met de oud-Earth & fire-vlam precies na één week uitdoofde.

Wat dochter Steffie (Jamie-Lee van Stralen) met haar leven wil, is nog niet duidelijk. Voorlopig is ze als lesbo uit de kast gekomen, en hebben we haar samen met Halina Reijn in de damesdisco gezien. Hier kan zich nog een nieuwe verhaallijn ontwikkelen. Halina (in de serie Ricks ex Vanessa) als vrouwenvrouw? Verrassend en spannend blijft het. Een ware aanrader, dat ‘Bagels & bubbels’.

Vino, vino waar blijft de wijn?

Marco Borsato (l) en Wilfred Kemp op hun dakterras in Rome.
Marco Borsato (l) en Wilfred Kemp op hun dakterras in Rome.

Elk excuus om naar Rome af te reizen is gerechtvaardigd, vind ik. Het is per slot van rekening de mooiste metropool ter wereld. Dus als Wilfred Kemp namens het bisschoppelijke omroepje RKK een luxueus appartement met dakterras boekt in de Eeuwige Stad om BN’ers te fêteren, heb ik daarvoor alle begrip. Hooguit ben ik wat jaloers. Ik zou ook wel graag voor kardinaal Eijk willen werken als dit de arbeidsvoorwaarden zijn: ijs likken, wijn proeven en vis eten.

Want dat is wat de aimabele presentator doet in de eerste aflevering van ‘Villa Roma’. En, Kemp heeft gelijk, de Romeinse atmosfeer maakt de tongen los. “Mmm, mooi terras om vanavond een wijntje te drinken”, zegt Kemps gast Marco Borsato. “Vanavond? Vanmiddag al!”, reageert zijn gastheer opgewonden. Ziezo, de toon is gezet, dit logeerpartijtje kan niet meer stuk.

“Dit is echt de pauzeknop van het leven”, mijmert de jubilerende zanger – 25 jaar in het vak -, als hij van het uitzicht geniet. “Geluk zit in kleine dingen”, weet Borsato. “Zo kan ik intens gelukkig worden van een dubbele ijslollie.” Dan moet Kemp wel even lachen, om die dubbele lollie. Tijd om wijn te gaan proeven. “Dit is een wijn van tachtig jaar oud”, vertelt de zanger nippend van een glas wit. “Ik ruik de grond.”

Het wordt avond en morgen, de tweede dag. Nu zien we de heren in witte badjassen op het dakterras. Glas jus d’orange in de hand. “Ik heb zin in koffie”, meldt Borsato. “Gaan we zo doen”, belooft Kemp, “in de koffiebar hier tegenover.” Volgende halte is de markt. “Ben jij een vismens?”, wil Kemp weten. Ja, Borsato is een vismens. Kemp slaat in. “Acht euro maar?”, vraagt de zanger. Dat is vermoedelijk een gebaar naar de kijker: wij van de publieke omroep leven echt heel zuinig hoor, hier in Rome. Een signaal dat eenstemeer beklijft wanneer Kemp schuddend met een bos paksoi klaagt waarom je niet ‘één losse stengel kunt kopen.’ Dan schaffen ze nog iets aan van 1 euro 50 – ik weet niet meer wat -, waarop Borsato uitroept: “Geen geld ook, hè?!”

Een echt feelgood-programma. Niets over Borsato’s faillissement of zijn tia. Wel een snufje religie, het is immers het RKK. De katholiek opgevoede zanger steekt een kaars aan voor zijn overleden vader, een Italiaan. “Ik voel m’n vader nu dichtbij”, zegt hij. Dat vind ik mooi, en dat meen ik oprecht.

Zoals ik ook eerlijk ben als ik Borsato een fijne goser noem. Ik begrijp direct waarom hij zo populair is. Niet alleen door zijn liedjes, ook door zijn persoon. In de zesdelige (!) RTL 4-documentaire ‘Marco Borsato 25 jaar: is meer dan ik alleen’, komt de zanger, geheel in lijn met de titel, tevoorschijn als een zeer bescheiden, filantropisch en vooral ook heel gewoon mens. Zo gaf hij Ali B., met wie Borsato ooit samen optrad in België, een kleedkamer net zo groot als die van hemzelf, met dezelfde privileges. Terwijl in België niemand ooit van de rappende Marokkaan had gehoord. “Ik heb wel eens met hem te doen, hoor”, zegt Ali B. “Steeds maar nummer één-hits moeten scoren, terwijl Marco ons niets meer is verschuldigd. Hij heeft ons meer dan genoeg gegeven.”Een artiest met een hoog knuffelgehalte (‘ik ben niet anders dan toen ik 17 was’), daar houden we van. En de tv al niet minder.

Hilversum als nieuwe kerk

Is Hilversum in het gat gesprongen dat de secularisatie heeft geslagen? Een gat dat nog is vergroot door het wegvallen of uit het zicht raken van andere (traditionele) verbanden als verenigingen, familie, huwelijk en verzorgingsstaat? Wordt met andere woorden de televisie onze nieuwe hulpverlener, trooster en huisvriend? En zo ja, welke prijs betalen wij als kijker van en/of deelnemer aan die hulpprogramma’s op tv?

Duur van de lezing: 40 tot 60 minuten, boekingen via https://www.speakersacademy.com/nl/spreker/willem-pekelder/

De Poel voortaan thuis op de bank?

KRO-coryfee Fons de Poel aan het bijklussen voor ABN Amro.
KRO-coryfee Fons de Poel aan het bijklussen voor ABN Amro.

Er is geen redden meer aan voor Fons de Poel. Op het moment dat dit stukje verschijnt is hij misschien al gedwongen opgestapt als presentator van ‘Brandpunt’(KRO) of zijn er anderszins maatregelen tegen hem genomen. Aanleiding is een flater in de uitzending van afgelopen dinsdag.

Daarin zei De Poel: “Inmiddels bereidt ABN Amro zich voor op een beursgang, vermoedelijk nog dit jaar. We weten niet precies hoe de sfeer daar is, bijvoorbeeld bij die arme commissaris Van Slingelandt, die zo hooghartig werd toegesproken door GroenLinks Kamerlid Jesse Klaver, die deed alsof de man als een melaatse was afgedaald van een andere planeet.”

Na deze tamelijk kromme beeldspraak volgde een fragment van het ABN Amro-Kamerdebat waarin Klaver verzucht: “Ik moet eerlijk zeggen dat ik alle antwoorden (van Van Slingelandt, W.P.)stuitend vond, en ik wil niet weten in wat voor universum u eigenlijk leeft.” Tot slot kwam De Poel weer in beeld met de afrondende tekst: “ Snotneus! Dit was ‘Brandpunt’, goedenavond.”

Dat ik u dit kan melden is niet aan de KRO te danken – want die heeft het gewraakte fragment gewist – maar aan de Vara-site Joop.nl, die de uitglijder tijdig wist te kopiëren. Wat moet de kijker met zo’n commentaar? Van Slingelandt betitelen als ‘arm’zou je nog een ironisch experiment kunnen noemen. Immers, veel armoe wordt er niet geleden aan de top van ABN Amro, en het debat ging over graaiende bankiers. Maar een volksvertegenwoordiger publiekelijk uitschelden voor ‘snotneus’is andere koek, en niet eerder vertoond in de vaderlandse tv-journalistiek.

Toen ‘Radio EenVandaag’vrijdag naar buiten bracht dat ZZP’er De Poel betaalde diensten heeft verricht voor onder meer ABN Amro, brak de rel pas goed los. Verslaggever Lammert de Bruin vroeg zich af: Hoe onafhankelijk is De Poel? En hij verwees naar Quote dat het vermogen van de KRO-coryfee inschat op meer dan twee miljoen.

Leo Fijen, hoofdredacteur van KRO-NCRV, trachtte het brandje eerst nog te blussen door de media te vertellen dat dat ‘snotneus’bedoeld was als een stijlfiguur, zoals wel vaker door De Poel gebezigd. Waaraan hij in een poging tot strengheid toevoegde: “Het mag nooit ten koste van mensen gaan. Dat betreur ik.”

Maar al snel werden die sussende opmerkingen overstemd. En wel door Fijen zelf die openlijk begon te twijfelen aan De Poels journalistieke integriteit. “Een journalist wordt ongeloofwaardig als hij bericht over bedrijven waar hij ook commerciële klussen voor uitvoert”, zei hij op de site van het AD. “We gaan dit weekend in gesprek met De Poel, en de uitkomst daarvan is leidend voor zijn werkzaamheden bij KRO-NCRV.” De Poel vertelt in dat AD-bericht dat hij maar éénmaal iets voor ABN Amro heeft gedaan en dat hij er verder het zwijgen toe doet.

Op de site van NRC Handelsblad zijn filmpjes te zien van De Poel als presentator van een ABN Amro-talkshow over de Miljoenennota in september 2013. Daarin zegt Gerrit Zalm, bestuursvoorzitter van die bank, gekscherend: “Ik sidder voor Fons. Het wordt vast heel leuk.” En precies in dat ene zinnetje ligt het hele probleem De Poel opgetast. Als bankiers zó joviaal over je praten, doe je duidelijk iets niet goed als journalist.

KRO ontdekt zomaar een ‘SGP-kalifaat’

Angstaanjagend 'Brandpunt'-beelden van het SGP-kalifaat in Reimerswaal.
Angstaanjagende ‘Brandpunt’-beelden van het SGP-kalifaat in Reimerswaal.

Helemaal eens was ik het met Trouw-collega Johan ten Hove die zich in de maandagkrant boos maakte over de manier waarop media SGP’ers steeds maar over één kam scheren met terroristen van IS. Dinsdagavond was het weer zo laat. ‘Brandpunt’-anchor Fons de Poel (KRO) ronkte al in zijn eerste zin: “Boze tongen spreken van het Zeeuwse kalifaat.”

Goed, het frame lag vast. Nu hoefden er alleen nog maar de overbekende cliché’s bij te worden gesleept als ‘bewijs’. Dat deden de verslaggevers Alje Kamphuis en Paul Schram in de gemeente Reimerswaal. Eerst kwam Jacques Boonman aan het woord, beheerder van het plaatselijke podium. “Ze zijn fundamentalistisch en heel strak in de leer. Het wordt steeds erger.” Woorden die werden gelardeerd met beelden van traditioneel geklede kerkgangers, met daaronder  dreigende vioolmuziek uit ‘De vier jaargetijden’.

Toen kwam De Poel weer: “Spanning in de polder. Twee werelden die steeds verder uit elkaar lijken te groeien.” (altijd makkelijk dat woordje ‘steeds’, je suggereert er veel mee en je hoeft geen enkel feit aan te dragen). De reportage was één minuut bezig en zie, daar dook het kalifaat voor de tweede keer op. “Een refo-kalifaat”, vond raadslid Marien Weststrate (Leefbaar Reimerswaal).

Wat voor terreur zou er toch gaande zijn in dat lieflijke Beveland? De Poel kwam met angstaanjagende delicten. “Reimerswaal heeft de grootste gezinnen van Zeeland”(brrr!), “van de huizen die te koop staan, komen de meeste in handen van streng gelovigen”(bah!), “her en der verrijzen grote reformatorische kerken” (nee toch?!), “het verzorgingshuis heeft een aparte afdeling voor reformatorische gelovigen” (écht?) , “ze hebben hun eigen verenigingen”(tjonge!) “en er heerst een vloekverbod.”(hè get!).

De KRO stuitte op een nog vreeswekkender terreur-netwerk: het overdekte zwembad. Dat was ‘s winters op zondag gesloten! En hoera, iemand wilde er voor de KRO-camera nog zijn beklag over doen ook! Trompettist Sjaak van Loo: “Ik zou in de winter graag eens op zondag zwemmen.”KRO: “Raar toch dat dat niet kan?!”Van Loo: “Vind ik ook.” Een zwak antwoord, dat hoor je direct, dus stookte de KRO het vuurtje verder op: “Eigenlijk wordt u gegijzeld.” Van Loo: “Ach, je bent eraan gewend, maar het is wel te gek voor woorden.” Tot zo ver het ‘SGP-kalifaat’: een vloekverbod en een  gesloten zwembad.

Aan het eind van de uitzending kregen we te horen dat het toneelpodium toch subsidie had gekregen, al was het minder en afgedwongen via de rechter. Theo Maassen, bekend om z’n harde grappen, hield er ooit z’n try out. Toch kreeg Weststrate het voor elkaar om de plaatselijke SGP-voorman te vergelijken met Osama bin Laden. De SGP heeft zeven zetels in de raad ( een minderheid, ook dát vertelde ‘Brandpunt’er niet bij), en niemand van de partij wilde voor de camera.

Ik heb niks met de SGP en vind het abject om je eigen religie op te dringen, maar verder, zo blijkt uit alle statistieken, zijn SGP’ers brave, hardwerkende lieden, die hun naasten bijstaan en gul geven aan goede doelen. Dat beeld ontbrak volledig bij ‘Brandpunt’, evenals de notie dat je in een democratie nu eenmaal ook wel eens te maken kunt krijgen met mensen die minder ruimdenkend zijn dan jij.

Wie weet ‘t nog, ding flof bips?

Journalisten van RTL 4 en NOS strijden tegen elkaar.
Journalisten van RTL 4 en NOS strijden tegen elkaar.

Voorzover u er nog aan twijfelde: bij de NOS en RTL 4 werken belezen, intelligente journalisten. In  ‘De kleine geschiedenisquiz’(NTR) namen teams van beide redacties het tegen elkaar op, en ze hadden bijna alle vragen goed. En het waren niet de makkelijkste kwesties. Bijvoorbeeld: Wanneer begint de wetenschap van de geschiedenis? Bij de oerknal, de eerste mens of de vroegste schriftelijke bronnen? Geert Gordijn (‘RTL nieuws’), die sowieso excelleerde in deze eerste aflevering, gaf het juiste antwoord: c. “Vóór de geschreven bronnen spreken we niet van historie, maar van archeologie.”

En wie weet nog de betekenis van ding flof bips? Het was een ezelsbruggetje om te onthouden welke twaalf landen als eerste de euro invoerden. Joris Marseille (‘Jeugdjournaal’) had het correcte antwoord paraat.

Ook schoonmaken vereist kennis. Zo vertelde Annette in ‘Schoon genoeg’dat je altijd voor kraakheldere ramen moet zorgen, want dat is je visitekaartje. Een leuk SBS 6-programma, waarin smeerpoetsen, in dit geval Margriet, een handje worden geholpen bij het soppen. Niet helemaal nieuw, want we kenden al ‘Hoe schoon is jouw huis’van RTL 4. Met dit verschil dat bij SBS 6 de poetshulp overduidelijk komt van mensen met een smetfobie. Het is, anders dan bij RTL, de bedoeling dat ook zíj iets leren: het relativeren van hun boendrift.

Dat contrast tussen schoonmaakfreaks en sloddervossen is natuurlijk het geheim van dit soort reality. Altijd aardig om te gluren bij extreme buren, nietwaar? Of het nu de puinhoop van Margriet is (overal rommel en stapels vuile kleding) of het propere leventje van Annette (vijf keer per dag gaan haar schoonmaakdoekjes door de chloor). Zelfs als ze op visite gaat, laat Annette’s tic haar niet met rust. “Ik controleer bij anderen altijd de wc-borstel. Misschien wat overdreven, maar ik neem geen risico’s.”

Als presentator Viktor Brand door Annette’s huis wandelt en een potje op het aanrecht een paar centimeter verschuift, vindt ze dat ‘heel vervelend’. Even later ontdekt Annette dat in haar slaapkamer een kussen is omgevallen. Ook weer ‘heel vervelend’. Margriet hoopt dat ze als schoonmaakhulp een niet al te ‘dominant type’over de vloer krijgt, maar dan heeft ze aan Annette natuurlijk een verkeerde: “Kom op Margriet, we hebben een target.”

Brand is met zijn begripvolle houding bij uitstek geschikt als Opperhoofd Glassex. “Het begon met ietsje minder vaak opruimen”, verklaart hij eufemistisch de chaos in Margriets huis. En troostend legt hij zijn hand op haar schouder, wanneer ze vertelt over haar overleden vader die ze heeft verzorgd. Na Annette’s hulp is Margriet van plan om voortaan zelf de boel beter bij te houden. Maar of Annette ook wat meer op de gulden middenweg is terechtgekomen, vertelt de historie niet.

Al even empathisch als Brand is Sander de Kramer. In ‘De wandeling’(KRO) liep hij een rondje met voormalig Songfestival-winnares Getty Kaspers (‘Ding-a-dong’). Ze vertelde dat ze in 1975 wekenlang op de songtekst had geoefend, tot op de wc-pot toe. Kramer had kunnen zeggen: Nou, zó moeilijk was dat lied toch niet: tikketak gingen uren, hoe lang zou het duren, tikketikketak en dan bimbambom? Maar hij zweeg begrijpend. Hoe schoon!

Hans Goedkoop begint ijzersterk

Afscheidsbrief van koning Lodewijk Napoleon: 'Nimmer een goed en deugdzaam volk vergeten zoals gij.'
Afscheidsbrief van koning Lodewijk Napoleon: ‘Nimmer een goed en deugdzaam volk vergeten zoals gij.’

De meeste lezers zullen op school weinig hebben gehoord over onze eerste koning. Uitgezonderd wellicht die belegen anekdote dat hij, Fransman zijnde, zich ooit zou hebben voorgesteld als Konijn van Olland. En dat ons land ooit van het bankroet is gered door ene weduwe Johanna Borski, weet al helemaal niemand. Alleen al vanwege het vullen van die leemtes in ons collectieve vaderlandse geheugen, kan ‘De ijzeren eeuw’, met nog elf delen voor de boeg, nu al niet meer stuk voor mij.

Na de Gouden Eeuw (in 2012) neemt Hans Goedkoop ons nu mee naar de negentiende eeuw, voor de gelegenheid ijzeren eeuw genoemd  vanwege de aanleg van kanalen en zeehavens, de bouw van bruggen, de komst van de trein, kortom de hele industrialisatie. Afgelopen vrijdag, in aflevering twee, zagen we hoe koning Willem I vanaf 1815 als een koopman de basis legde voor het huidige, moderne Nederland. Met geld van onder anderen Johanna Borski, weduwe van een vermogend bankier. Zij investeerde twee miljoen en maakte daarmee De Nederlandsche Bank mogelijk. In 1840, toen de staat door wanbeheer van de koning in financiële nood kwam, pompte Borski opnieuw twee miljoen in de economie.

Ik vertel dit zo uitgebreid  omdat het a. een vrouw was die ons land verloste (wie had dát gedacht?),  b. omdat die prestatie extra groot was daar ze als vrouw nauwelijks werd geaccepteerd in de financiële wereld en c. omdat het een grote verdienste is van de VPRO/NTR om uit niets iets te maken. Borski’s testament, haar graf, zelfs haar schilderijen (op één portret na) zijn verdwenen, en dan toch deze boeiende historische reconstructie over de vergeten weduwe.

Dat is vooral te danken aan het vermogen van de makers om het verhaal naar het nu te trekken. Als je vertelt dat ons land er in 1840 slechter voorstond dan Griekenland anno 2015, kun je je daarbij iets voorstellen. Dat er af en toe wat werd gespeculeerd  (‘Borski was niet zo aardig, heel koelbloedig’, enz.), zij de makers vergeven.  Wel ietwat geforceerd was de link naar investerende zakenvrouwen van nu.

Was de rol van Borski in de geschiedenis van ons koninkrijk een onthulling, de uitzending over koning Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer, was niets minder dan een rehabilitatie. Onze eerste vorst (1806-1810) maakte vanuit zijn Verlichtingsideaal van de lappendeken Nederland een eenheidsstaat, en schonk ons instituten als de Koninklijke Bibliotheek en het Rijksmuseum.

Ofschoon officieel Frans overheerser, wilde hij een perfecte koning zijn, en was hij goed voor zijn onderdanen. Historici van naam en faam, onder wie Peter Rietbergen en Matthijs Lok, kwamen woorden tekort om de verdiensten van Lodewijk Napoleon te beschrijven. Hij bemiddelde tussen protestanten en katholieken, was bij rampen, zoals de kruitschip-explosies in Leiden, als eerste ter plekke, en bestreed met wetgeving de babysterfte (recht op borstvoeding).

Daarbij leefde hij in onmin met zijn vrouw Hortense, hield zij hun kinderen bij hem weg, en werkte keizer Napoleon hem vanuit Parijs voortdurend tegen. En dan tóch zoveel goeds doen. Aan het eind van de uitzending had ik gewoon een beetje te doen met onze eerste koning, maar dat moet u maar niet verder vertellen.